निवांत समय

August 25, 2016

A Thing on Everything

मोहोन्जो- दारो: एक हुकलेली संधी





 
मोहोन्जो- दारो: एक हुकलेली संधी
 
(स्पॉयलर अलर्ट लेवल: हाय !!!)
 
आशुतोश गोवारीकर हा एक प्रामाणिक सिनेमाकार आहे. तो जीव तोडून मेहनत करत सिनेमे काढतो. पण त्याचं दुर्दैव म्हणा किंवा प्रयत्नांची- अभ्यासाची कमतरता म्हणा, कुठेतरी कमी पडतो. त्याचा नवा 'मोहोन्जो-दारो'ही या लौकिकाला अपवाद नाही. लगान, जोधा अकबर यासारखं प्रत्येकवेळी मोठ्या कॅनव्हासवर चित्र काढायाची हौस कितीही असली तरी चित्राच्या विषयात आणि ते चितारणार्‍या कुंचल्यात तेव्हढा दम हवा नाहीतर 'गवत खाणारी गाय' या चित्रासारखी त्याची गत होते आणि पाहाणार्‍याला गवतही दिसत नाही अन् गायही. मोहोन्जो-दारोचीही काहीशी अशीच अवस्था झाली आहे.
Read more »

by abhishek waghmare (noreply@blogger.com) at August 25, 2016 09:09 AM

आपला सिनेमास्कोप

हायवे- एक सेल्फी आरपार




 हायवे : एक सेल्फी आरपार या चित्रपटाला नुकताच सह््याद्री सिने पुरस्कार देण्यात आला. या निमित्ताने रुपवाणी त्रैमासिकाच्या अंकासाठी मुखपृष्ठकथा म्हणून केलेले विवेचन. ब्लॉगवर पुढील काही आठवड्यात अशा काही चित्रपटांच्या नोंदी करण्यात येणार आहेत.



हायवे- एक सेल्फी आरपार, या चित्रपटाच्या पोस्टरवरली ही प्रतिमा तशी वास्तववादी नाही. एका व्यक्तीरेखेचा चेहरा, मात्र त्याच्या डोळ्यांची जागा रीअरव्ह्यू मिररने अडवलेली. या आरशात प्रतिबिंबित होते ती दुसरीच व्यक्ती. सुरिअलिस्ट चित्रकार रेने माग्रितच्या एखाद्या चित्राची आठवण करुन देण्याजोगी ही प्रतिमा. आता प्रत्यक्षात पहायला गेलं, तर वास्तववादी रचनेत रिअरव्ह्यू मिरर असा लागणार नाही, पण वास्तव मांडणीपेक्षाही या पोस्टरमालिकेला रस आहे, तो या दोन व्यक्तिरेखांमधलं अमूर्त नातं दाखवण्यात. ही मालिका या चित्रपटातल्या अनेक पात्रांच्या जोड्या जुळवते, त्यांचा संबंध अधोरेखित करते, सोप्याचा अट्टाहास न घरता आणि स्टार्सच्या चेहऱ्यावर चित्रपट खपवण्याच्या जमान्यात, अपूर्ण चेहऱ्यांचा अर्थपूर्ण वापर करते.

जीवनाला प्रवासाचं प्रतीक वापरण्याची कल्पना तशी जुनीच, ते प्रतीकही सोपं, सहज अर्थ लागू शकणारं. पण जेव्हा हे प्रतीक  आपण चित्रपटासारख्या करमणूकप्रधान माध्यमाच्या आकृतीबंधात वापरतो, तेव्हा ते या माध्यमाकडून असणाऱ्या अपेक्षांच्या विरोधात जातं असं लक्षात येतं. आपल्या नेहमीच्या चित्रपटात पोचण्याचं ठिकाण , हे प्रवासापेक्षा नेहमीच अधिक महत्वाचं असतं. मधले टप्पे भराभर घेत प्रेक्षकाला एकदा घाईने त्याच्या आवडत्या सुखांताकडे पोचवणं, हे बहुतेक चित्रपटांना आवश्यक वाटतं. हायवे मधे तसं होत नाही.

 प्रवास हे जीवन, आयुष्य, असं धरलं, तर ट्रॅफिक जॅम, हे सहज सापडणारं दुसरं प्रतीक. त्या प्रवासाला खीळ घालणाऱ्या कोणत्याही गोष्टीला अनुसरुन वापरता येण्यासारखं. मग ती गोष्ट कोणत्याही प्रकारची असेल, व्यक्तीगत जीवनातली निराशा, प्रेमभंग, व्यावसायिक अपयश, वैचारिक पेच, डिप्रेशन, अनेक गोष्टी. पण ही निराशा हे आतल्याआत कुढत रहाणं, हे सारं संपणार कसं? हे क्वचितच कोणी सांगतं. बांध फुटून प्रवाह पुन्हा सुरु होणार कसा ? हा प्रश्न हायवेसाठी महत्वाचा आहे. लेखक गिरीश कुलकर्णी आणि दिग्दर्शक उमेश कुलकर्णी या प्रश्नाभोवतीच हा सिनेमा रचतात.

हायवे हा पारंपारिक रोड मुव्हीला वेगळ्या वळणावर नेऊन सोडणारा सिनेमा आहे. त्यातल्या पात्रांचा प्रवास तर चालू आहे मात्र प्रत्यक्षात यातला प्रत्येक जण आपल्याच अस्तित्वाने आखून दिलेल्या पिंजऱ्यात अडकलेला आहे . त्यांचं पुढे जाणं हे नावापुरतं आहे कारण जोपर्यंत आपल्या बरोबर वागवत असलेल्या पिंजऱ्यातून त्यांची सुटका होत नाही, तोवर ते जैसे थेच रहाणार.

सरतेशेवटी चित्रपटात महत्व आहे ते माणसाना. दोन माणसातलं अंतर वरवर कितीही असलं, तरी  प्रत्यक्षात ते मानण्यावर असतं, हेच हायवे सांगतो. पोस्टरवरल्या रिअरव्ह्यू मिररमधले चेहरे पहाताना रिअरव्ह्यू मिरर्सवरचा नेहमीचा संदेश आठवणं, हे त्यातला आशय डीकोड करायला पुरेसं आहे. 'ऑब्जेक्ट्स इन द रिअरव्ह्यू मिरर आर क्लोजर दॅन दे अपिअर', याची जाणीव आपल्याला सतत करुन दिली जाते. कदाचित आपल्या आजूबाजूचे लोकही आपल्याला वाटतात त्याहून जवळचे असू शकतील, हाच हायवेचा अर्थ मानता येईल.

गणेश मतकरी

by सिनेमा पॅरेडेसो (noreply@blogger.com) at August 25, 2016 05:59 AM

राफा

कुठेसे कुणी...

कुठेसे कुणी व्याकूळ गात होते सूर दूरचे की, आतल्या आत होते? झळा साहवेना, उगी राहवेना..  वणव्यात माझे प्रारब्ध न्हात होते पुन्हा पुन्हा वहावे, वाटले नियतीला असे वेगळे काय माझ्या आसवांत होते तिने आर्त पाहिले, मला एकवार  हवेसे दिलासे त्या क्षणात होते पहाटही धुंद त्या मंद सुगंधाने उमलले राती काही दोघात होते - राफा

by राफा (noreply@blogger.com) at August 25, 2016 02:36 AM

सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिका : सूर्यकांती

August 24, 2016

सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिका : सूर्यकांती

देवा तुझ्या द्वारी आलो

आयुर्वेद,पर्यायी व पुरक औषध पद्धती

Articles

The link between sleep problems and suicidal thoughts and behaviors is made starkly clear in new research.http://dlvr.it/M66zCmEspecially in late summer, apprehension about wasp stings increases among allergy sufferers. So-called hyposensibilization therapy can help, but it is linked to a heavy burden on patients and health insurers. Researchers have now presented a new method which facilitates a personalized procedure.http://dlvr.it/M66z7vScientists have found Ebola's Achilles' heel: a new kind of chemical compound can block the protein Ebola uses to break out of cells and infect new cells. The compounds could potentially be used to treat the disease after infection.http://dlvr.it/M66z3bChildhood brain injuries, including concussions, are associated with an increased risk of subsequent mental illness, poor school attainment and premature death, according to a new study.http://dlvr.it/M66yztNutritional stress is a normal part of life; going hungry on a short-term basis generally does not impair important functions. The brain coordinates the response to nutritional stress but how it does this was, until now, not well understood. Researchers have now discovered a brain circuit that…http://dlvr.it/M66ywBTargeting certain donor cells lowered the risk of organ rejection in mice that underwent kidney and heart transplants. Results of this new study could lead to new ways of preventing or treating organ transplant rejection in humans.http://dlvr.it/M66ypVEspecially in late summer, apprehension about wasp stings increases amongst allergy sufferers. So-called hyposensibilization therapy can help, but it is linked to a heavy burden on patients and health insurers. Researchers have now presented a method that facilitates a personalized procedure.http://dlvr.it/M66yf8Understanding what counts as an addiction, and what can be done to address it is the work of researchers across many disciplines. But what tools are used to 'measure' addiction, and are these capable of legitimising an addiction or improving our knowledge of it?http://dlvr.it/M66yWvFemale triathletes are at a higher risk for several health issues, including pelvic floor disorders, new research indicates. Researchers conducted an internet survey of 311 self-identified female triathletes. Results showed a significant prevalence of pelvic floor disorders, with urinary…http://dlvr.it/M66yLtStanding desks lower the BMI trajectory in elementary-aged children over a two-year span--by an average of 5.24 percentile points, a landmark study has found.http://dlvr.it/M66yBpIn a very severe, genetic form of microcephaly, stem cells in the brain fail to divide, according to a new study that may provide important clues to understanding how the Zika virus affects the developing brain.http://dlvr.it/M65MyMNew research questions the strong claims that have been made about the benefits of 'brain training' -- enhanced mental skills, a boost to education, improved clinical outcomes and sharper everyday functioning. This new study found evidence that 'brain training' changed brain signalling but no…http://dlvr.it/M65MwWA surgery for quadriplegics called tendon transfer can significantly improve hand and elbow function, but the procedure is greatly underused, according to a new article.http://dlvr.it/M65Mv7Researchers show, for the first time, that the well-known mechanism of gene expression control -- dynamic changes in DNA methylation -- is also involved in changes to the excitability of neural cells. This suggests that DNA methylation changes that alter excitability may be a mechanism involved in…http://dlvr.it/M65MsJResearchers have seen significant increases in the number of Americans who can afford to fill prescriptions following implementation of the 2003 Medicare Modernization Act and the 2010 Affordable Care Act (also called Obamacare).http://dlvr.it/M65MqQFaculty teaching in the STEM disciplines at large research universities are devising their own systems to collect instructional data from their classrooms and using that data to inform their teaching.http://dlvr.it/M65MjyResearchers have developed in collaboration with French colleagues a small device that both detects the initial signal of an epileptic attack and doses a substance that effectively stops it. All this takes place where the signal arises -- in an area of size 20chr('215')20 μm known as a 'neural…http://dlvr.it/M65MfZA recent study published by Brazilian researchers indicates brain malformations induced by Zika virus congenital infection. More than microcephaly, the research indicates other neurological changes such as reduction in brain volume, cortical development abnormalities and ventriculomegaly.http://dlvr.it/M65MX7Providing HIV medication to both members of a couple may substantially reduce the risk of transmission within that couple, according to a new study.http://dlvr.it/M65MR0Insufficient capacity to perform laboratory tests used in monitoring HIV infection, and underutilization of existing testing capacity, are limiting the ability to meet the Joint United Nations Programme on HIV and AIDS 90-90-90 targets, suggests a new study.http://dlvr.it/M65MJYLeaving a child unattended is considered taboo in today's intensive parenting atmosphere, despite evidence that American children are safer than ever. So why are parents denying their children the same freedom and independence that they themselves enjoyed as children? A new study by social…http://dlvr.it/M5l62vNon-toxic, edible batteries could one day power ingestible devices for diagnosing and treating disease. One team reports new progress toward that goal with their batteries made with melanin pigments, naturally found in the skin, hair and eyes.http://dlvr.it/M5l5psA study of women receiving hormone therapies such as tamoxifen as part of their treatment for breast cancer has found that the number and seriousness of side effects they experienced were influenced by their expectations. The study found that women who had higher expectations of suffering more and…http://dlvr.it/M5hnVYSupplementing with soluble corn fiber at two critical times in a woman's life -- adolescence and post-menopause -- can help build and retain calcium in bone, according to new research.http://dlvr.it/M5hnVPA new study finds infants develop expectations about what people prefer to eat, providing early evidence of the social nature through which humans understand food.http://dlvr.it/M5hnVK

by prasanna (noreply@blogger.com) at August 24, 2016 07:00 PM

मी मराठी

माणूस

#वपु  #vapu माणूस हा तसा नेहमी एकटाच असतो त्याला म्हणून हवी असते एक सोबत. जिला मनातली सगळी स्पंदने समजतील, आकांत कळेल, आक्रोश उमगेल, महत्वाकांक्षा पेलेल अशी हवी असते . आयुष्यातील मोठी गरज नियतीने...

[[ This is a content summary only. Visit my website for full links, other content, and more! ]]

by Vidya M S (noreply@blogger.com) at August 24, 2016 04:19 PM

थोडंसं मनातलं

साथ तू देशील का ?

पाहताना तुला हरवतो मी जेव्हा,
भान तेव्हा माझे होशील का ?
मुक्या त्या शब्दांचे...नाव तुझे होऊन,
ओठी माझ्या येशील का ?

गुणगुणावे वाटते मला,
गीत तेव्हा माझे होशील का ?
सूरात मिसळून माझ्या,
एकसूर तू होशील का ?

स्पर्श होतो पहिल्यांदा जेव्हा,
पावसाचा या धरे ला,
गंध तेव्हा दरवळणारा तू होशील का ?
अलगद हळुवार उठता उठता,
श्वासात माझ्या उतरशील का ?

मावळतीचा सूर्य जेव्हा क्षितिजाला टेकतो,
आकाशातला तेव्हा रंग केशरी तू होशील का ?
सांजवेळी या अशा किनारा मी,
अन लाट तू होशील का ?

आठवणींची कुपी मी उघडतो जेव्हा,
गालावर तेव्हा नकळत उमटणारे हसू तू होशील का?
चांदराती अंगाला या झोंबणारी,
गार झुळूक तू होशील का ?

बोबडे बोल लहान मुलं बोलतात जेव्हा,
त्यांचे तेव्हा निरागस डोळे तू होशील का ?
एकट्याने चालायची वाट ही सारी...तरी,
हात हाती घेऊन साथ तू देशील का ?


by Akshay Yelve (noreply@blogger.com) at August 24, 2016 04:07 PM

माझिया मना जरा सांग ना

खुसपट

        पुण्यात आहे तोवर सानूला मराठी बाराखडी आणि मुळाक्षरे शिकवायची असं डोक्यात होतं. त्याप्रमाणे आईंनी दोन-तीन वेळा तिचा सराव घेतलाही. पण तिला त्या ते सांगत असताना माझ्या डोक्यात विचार होते आपण इथंपर्यंत कसे आलो. अर्थात पाटीवर काढलेली मुळाक्षरे आणि बाराखडी आठवते मला. आई भाकरी करताना उलथन्याच्या दांड्याने काढून दिलेल्या सरळ रेषाही. पाचवीत असताना हजारो वेळा आबांनी  वहीत गिरवून घेतलेली ABCD ही आठवते. पण माझा प्रश्न असा आहे की या सर्व गोष्टीसाठी त्यांनी किती प्रयत्न केले असतील. "अक्षर चांगलं काढ", असं हजारो वेळा आपल्या सर्वांच्या आयांनी सांगितलं असेल. आताही आई सानुला शिकवत आहेत तर त्यांचं एकंच वाक्य असतं, "नीट काढ.".
         एकूण काय अक्षर चांगले येण्यात आपल्या घरच्यांचा मोठा वाटा असतो. बरं नुसते अक्षर चांगले असून उपयोग नाही, शुद्धलेखनही हवेच. "हस्ताक्षर आणि शुद्धलेखन" अशा स्पर्धा असत शाळेत. शिक्षक तोंडी एखादा लेख किंवा छोटा भाग सांगत आणि आम्हाला ते लिहायचं असायचं. शाळेतल्या अनेक स्पर्धांपैकी याही. मला कधी बक्षीस मिळालं नाही त्यात, पण भाग घेतल्यामुळे अनेक वेळा अनेक गोष्टी जरूर शिकले. इंग्रजीतही आबांनी स्पेलिंग चुकलंय म्हणून कित्येक वेळा उठाबशा काढावल्या तर कधी कान पिळला. आता अक्षर पूर्वीसारखं राहिलं नाही आणि आता तितकं लिखाणही होत नाही. खरं सांगायचं तर तेंव्हा या गोष्टींचं इतकं महत्त्व वाटायचं नाही, पण आजकाल याच बारीक सारीक गोष्टींनी आपण एक व्यक्ती म्हणून कसे बनलो याचा विचार मात्र नक्की येतो.
          लेख लिहायचं कारण म्हणजे आजकाल अनेक ठिकाणी मराठी, इंग्रजी मध्ये लेख वाचते किंवा फेसबुक वगैरे छोट्या पोस्ट पाहते. त्यातील अशुद्धलेखन पाहून डोळ्याला त्रास होतो. अक्षरश: त्रास होतो. आमच्या घरी, वडील आणि आजोबा दोघेही शिक्षक, त्यामुळे 'चुका काढणे' हा गुण बहुदा साहजिकच माझ्यातही आला असावा. :) त्यामुळे शुद्धलेखनात, व्याकरणात चूक दिसली की ती सुधारायची इच्छा होतेच. बरं, त्या चुका तरी किती साध्या साध्या असतात. 'तू', 'मी', 'की,'ही', 'नाही', 'पण', 'आणि' असे नियमित वापरलेले शब्द, तेही का चुकतात? बरं, नसेल लक्षात एखादा नियम, निदान एकदा तपासून तरी पहावं? 'पन','आणी','मि', 'नाहि' असे शब्द पाहिले की काय बोलावं असं वाटतं. का या गोष्टींना प्राधान्य दिलं जात नाही? बहुदा त्याचसाठी लहानपणीच या गोष्टी बरोबर शिकण्यावर भर दिला जातो, म्हणजे मोठीपणी ते अंगवळणीच पडते. इथे लोकांचे, दिवसाला अनेक पोस्ट पाहते, 'मराठी माणूस' म्हणून अभिमान असल्याचे. मग त्या भाषेचाही आदर करायला हवा ना?
       बरं, मराठीचे तसे हाल, तर इंग्रजीचेही कमी नाहीत. एकतर मराठीवजा इंग्रजी लिहिण्यात त्याचा खून होतोच. पुन्हा, SMS, tweets मध्ये शॉर्ट मध्ये लिहिण्यात बरेच स्पेलिंग मध्ये काटछाट केली जाते. हे सर्व स्वीकारले तरीही, अनेकवेळा साध्या साध्या शब्दांमध्ये चुका असतात, वाक्यरचनेमध्ये चुका असतात. व्याकरण, काळ वगैरे तर जाऊच देत. तरी बरं, प्रत्येक फोन मध्ये ऑटो करेक्शन आहे आजकाल. इतके असूनही, महिना, आठवड्याचे वार यांचेही स्पेलिंग चुकलेलं असतंच. मी म्हणते, आपण स्वतःच जर अशा चुका करतोय तर आपण मुलांना काय सांगणार? आणि त्यांच्याकडून जर आपण बरोबर शिकायची अपेक्षा ठेवत असू, तर आपण चुकून कसे चालेल?
        आपण अनेकवेळा घरातील एखादी वस्तू अशीच ठेवली पाहिजे किंवा असेच वागले पाहिजे याबद्दल नियम करतो आणि ते सर्वांनी पाळावेत असा आग्रह करतो. मग भाषेच्या बाबतीत उदासीनता का? शिवाय, मला तरी अनेकवेळा चुका दुरुस्त केल्याबद्दल ऐकून घ्यावे लागले आहे ते वेगळेच. म्हणजे एकतर चांगले सांगायला जावं तर, उगाच खुसपट काढल्याचा रोष येऊ शकतो. 'नीट शिकल्याने, शिकवल्याने किंवा कुणी चुकत असल्यास दुरुस्त केल्याने नुकसान तर काहीच नाहीये , उलट फायदाच होईल', असा विचार खूप कमी ठिकाणी दिसलाय. असो. आता माझ्या स्पेलिंग दुरुस्तीच्या त्रासाला कंटाळून मला माझ्या मैत्रिणी एक दिवस मला Whats App ग्रुप वरून काढून टाकतील.  किंवा तुम्ही आपल्या बॉसच्या मेलमधील स्पेलिंग दुरुस्त करून सर्वाना रिप्लाय केल्यावर नोकरी जाण्याचा धोका निर्माण होऊ शकतो. किंवा अशा जाचाला कंटाळून मुलं मोठेपणी सांभाळणार नाहीत असे छोटे मोठे धोके आहेत. पण आपण कुणाला थोडीच घाबरतो. :)  त्यामुळे निदान माझ्यापुरते तरी मी हे काम चालूच ठेवणार. बाकी ज्याची त्याची मर्जी. 

विद्या भुतकर.

by Vidya Bhutkar (noreply@blogger.com) at August 24, 2016 09:35 AM

" ऐसी अक्षरे मेळवीन !"

आठवड्याचा बाजार

ए भारीये… भारीये ..
ए दुबई दुबई दुबई …
ए भाय देख इस तरफ, तेरेको बुलारा युसुफका रंगीला बरफ…
इधर आईये भाभीजी, अंबानी का माल एकदम सस्तेमे…

आता मात्र मी चमकून त्या आवाजाच्या दिशेने पाहिलं, कुणीतरी एक विक्रेता रेडिमेड ब्लाऊज विकत होता आणि तोंडाने जोर जोरात चालू होतं अंबानी का माल…

त्याचं असं झालं आज आम्हा दोघांना मेहुण्याकडे चक्क सवाष्ण ब्राह्मण म्हणून बोलावलं होतं खारघरला. तिथून परतताना सासूबाई म्हणाल्या की आज इथला मंगळवारचा बाजार आहे. बायकोबाई लगेच चल रे बघूया तरी म्हणत एका पायावर तयार. थोडी कुरकुर करत मी जायला तयार झालो (सांगतो कुणाला?) .

20160823220439 20160823220545 20160823220644 20160823220718 20160823220815 20160823220850 20160823221000 20160823221031 20160823221114 20160823221220 20160823221337 20160823221446 20160823221701 20160823221558

But believe me, तास दिड तास तिथे फिरल्यानंतर प्रचंड फ्रेश होऊन बाहेर पडलो. रस्त्याच्या बाजूला असलेल्या एका मोकळ्या मैदानात भरलेला हा बाजार, पावसाने झालेला चिखल, वरून पाऊस पडतोच आहे, विक्रेते तसेच प्लास्टिक अंथरून, ताडपत्री टाकून ग्राहकाला साद घालतायत, आपला माल विकताहेत. बायकोने त्यातही गंमत गंमत म्हणत सहा-सातशे रुपयेची काही बाही खरेदीसुद्धा केली.

मी तिच्या बरोबर फिरत होतो खरा पण मन कुठेतरी भूतकाळात रेंगाळत होतं. #विशाल#

कुर्डुवाडी, दौंड, सोलापूर, वरकूटे, घोटी, करमाळा, परांडा अशा वेगवेगळ्या ठिकाणी लहानपणी पाहिलेले आठवड्याचे बाजार, त्या जत्रांमध्ये कुठेतरी मन रेंगाळत होतं. तेव्हा खिश्यात पाच रुपये वट्ट असले तरी आम्ही श्रीमंत असायचो. मग त्या पाच रुपयात बरीचशी खरेदी व्हायची. पण हा बाजार म्हणजे खरेदी कमी , माणसे बघणं जास्त असायचं. ३५-४० रुपयांचा सदरा तासभर घासाघीस करून २५-३० रुपायाला घेणाऱ्या गिर्हाईकाच्या चेहऱ्यावर जग जिंकणाऱ्या सिकंदराचे विजयी भाव असायचे आणि विक्रेता मात्र १५-२० ला पडलेला शर्ट ३० रुपयाला गेला म्हणून खुशीत असायचा. आम्ही आपले नुसतेच बघत हिंडायचो. कुठल्याही विक्रेत्यासमोर जोपर्यंत तो हाकलून लावत नाही तोपर्यंत त्याचा माल चिवडत उभे राहायचे. आणि तो वैतागला कि मग दुसऱ्या कडे वळायचे. खिशातले पैसे भेळ, भजी, गारेगार, बर्फ़ाचा गोळा यासाठी जपून ठेवलेले असायचे.

गारेगार हा प्रकार आजकालच्या पोरांना माहीत तरी आहे की नाही देव जाणे. पण सायकलच्या मागच्या बाजूला लावलेल्या पत्र्याच्या डब्यातले गारेगार (हा आजकालच्या कुल्फीसारखा एक प्रकार असायचा, फक्त कुल्फी दुधाची, मलाईची असते गारेगार पूर्ण बर्फ़ाचे बनवलेले असायचे, त्यात पुन्हा वेगवेगळे रंग घातलेले असायचे. लाल, पिवळ्या रंगाचे गारेगार २०-२५ पैशाला मिळायचे. म्हातारीचे केस (बुढी के बाल), गोडी शेव, शेव चुरमुऱ्याची सुकी भेळ, त्यात सिझननुसार टोमॅटो, काकडी किंवा कैरीचे काप घालून, वरून लिंबू पिळले कि जी अप्रतिम चव लागायची कि पुछो मत !

आणि अशा ठिकाणी एकटे जाणे कधीच नसायचे, कोणी ना कोणी मित्र बरोबर असणारच. तसं खुपदा आई किंवा वडिलांबरोबर पण झालं असेल पण त्यात तेवढी गंमत नसे कारण मग त्या वेळी त्यांची बारीक नजर आमच्यावर असे. #विशाल# पण अशा बाजारातून किंवा जत्रेतून मित्राबरोबर भटकताना येणारी मजा काही और असे. सोलापूरची गड्ड्याची जत्रा असो किंवा मंगळवारचा जुन्या वस्तूंचा बाजार असो , अशा ठिकाणी फिरणे हि एक सॉलिड आनंदाची बाब असे. मंगळवार बाजारातून जुन्या टेपचे जुनाट मेकनिजम विकत आणून त्याच्यावर नवनवे प्रयोग करून त्यातून टेपरेकॉर्ड तयार केला होता असाच आम्ही.

लहानपणी आमच्या गावी, घोटीला जायचो तेव्हा तिथला बाजारही असाच असायचा. आजूबाजूच्या गावातून आलेले छोटे छोटे विक्रेते, मग त्यात झबले टोपले विकणाऱ्यापासुन ते सुया-दोरे, भाजीपाला, जर्मनची भांडी विकणारे विक्रेते असतात. बऱ्याचदा बार्टर सिस्टीम वापरली गेलेली सुद्धा पाहिलंय मी तिथे. म्हणजे वस्तू विकत घ्यायची मात्र तिचं मोल पैश्याच्या स्वरूपात न देता धान्याच्या स्वरूपात द्यायचे. त्या बाजारात सुद्धा गोड काटीशेव, भेंड बत्तासे आणि भजी खायला प्रचंड आवडायचे. मग कधीतरी त्या बाजारात एखादा कंगवा, फणी किंवा त्याकाळी सगळीकडे मुलांमध्ये फेमस असलेले एक कागदी खेळणे मिळायचे. एकमेकाला पाठमोरे चिकटलेले दोन समान आकाराचे कागद, त्यावर वेगवेगळी चित्रे काढलेली, त्यात मध्ये एक काचेचा तुकडा चिकटलेला असायचा, त्याला मध्ये ठेवून एका बाजूच्या कागदाची घडी घातली कि कागदाच्या दुसऱ्या बाजूला काचेतून ते चित्र दिसायचे आणि आम्हाला ती जादू वाटायची. कधी काका बरोबर असले की झकास भोवरा विकत घेऊन द्यायचे. आता गाव अजूनही आहे, गावी जाणेही होते, आठवड्याचा बाजारही होतो पण काका नाहीत, त्यामुळे बाजाराची मजा नाही राहिली, इच्छाच होत नाही.

आज खारघरच्या या मंगळवार बाजारात फिरताना सगळ्या जुन्या आठवणी चाळवल्या गेल्या म्हणून आपलं उगाचच हे पारायण…..

विशाल कुलकर्णी
23/08/2016


Filed under: सहज सुचलं म्हणुन....

by अस्सल सोलापुरी at August 24, 2016 07:22 AM

फॅन

 

त्या दिवसानंतर तो परत कधीच दिसला नाही. प्रत्येक वेळी कळंबोली फाट्यावर एक्सप्रेस वेच्या खालून पनवेलला जाण्याच्या रस्त्यावर असलेल्या चौकात सिग्नलला गाडी थांबली कि माझी नजर त्याला शोधायला लागते. पण तो बहुदा पुढे निघून गेला असावा, आपली स्वप्ने शोधायला किंबहुना खरी करायला. त्या दिवशी त्याचा फोटो काढून ठेवला नाही याची मला कायम खंत लागून राहील.

त्यादिवशी असाच पाऊस मनसोक्त बरसत होता. कळंबोली फाट्यावर हि लांबलचक रांग लागलेली वाहनांची. म्हणजे बघा, माझी गाडी मॅकडोनाल्ड समोर होती, यावरून ट्रॅफिक जामचा अंदाज येईल. तर मी शांतपणे ट्रॅफिक हलके होण्याची वाट बघत होता. सहज उजव्या बाजूला लक्ष गेलं , तिथे तो उभा होता. त्या मुसळधार पावसात भिजत उभा होता. अंगात एक जुनाट , मळकट रंगाची जीन, कुठल्याही रंगाचे लेबल खपून जाईल असा टीशर्ट. गोरा पण कदाचित उन्हाने रापलेला रंग. माझ्या गाडीपासून अवघ्या ३-४ फुटावर उभा होता.

त्याच्या उभे राहण्यात काहीतरी ओळखीचे जाणवत होते. एकदम लक्षात आले की अरे हा ,मोहोब्बते मधला राज आर्यन आहे. त्या तसल्या पावसातही तो आपला आब राखून उभा होता. अधूनमधून पावसामुळे कपाळावर येणारे केस खास शाहरुखच्याच स्टाइलमध्ये मागे सारत…

मी त्याला जवळ बोलावले.

क्या नाम है, दोस्त?
“डॉन का पता तो बारा देशोकी …..”
त्याने सलग दोन तीन डायलॉग मारून दाखवले शाहरुखचे, शाहरुखच्या स्टाइलमध्ये.

पाऊस चालूच होता. मी डॅशबोर्डवर ठेवलेल्या नोटांपैकी एक दहाची नोट उचलली आणि त्याच्यापुढे केली. टू माय सरप्राईज, त्याने टिपिकल शाहरुख स्टाइलमध्ये मान उडवली आणि माझ्याकडे पाठ फिरवून उभा राहीला. इतक्यात ट्रॅफिक पुन्हा पुढे सरकायला लागले तशी मी गाडी पूढे काढली, पाठमोऱ्या उभ्या त्या शाहरुखकडे बघत.

जरा पुढे जाऊन परत गाडी थांबली. तसा तो वळला आणि पळत पळत परत गाडीकडे आला.

“साबजी, वो दस का नोट?”

अरे अभी तो मना कर दिया था ना तुमने?

“साब, वो तो मै शारुकबॉस था ना तब, तब तुमेरेसे पैसे लेता तो शारुकबॉस का क्या इज्जत रै जाता? जब आपुन उस्को मिलेन्गा, तो मूं कैसे दिकायेन्गा उस्को ?”

अब आपुन सिर्फ कलिम है, कलिम शेख, बॉससे मिलने के वास्ते आयेला है, सिद्धे सहारनपुरसे !

ट्रॅफिक पुन्हा हलायला लागलं, मी दहाच्या जागी वीस ची नोट त्याच्या हातावर ठेवली. १४-१५ वर्षांचा शारुकबॉस गोड हसला आणि पुढच्या गाडीकडे वळला.

images

त्यानंतर रोज त्याला शोधतोय मी. त्याला सांगायचंय कि ….

“बाबारे, परत जा. शारुक बनण्यासाठी आधी शाहरुख प्रमाणे आपलं शिक्षण पूर्ण कर आणि मग ये.”

पण त्या दिवसानंतर तो कधी दिसलाच नाही. शोधलाच तर सापडेल कदाचित ‘मन्नत’समोर. परमेश्वराला एवढीच प्रार्थना आहे, कि तो अशाच ठिकाणी कुठेतरी असू दे. स्टेशनवर भीक मागताना तो दिसणार नाही याची खात्री आहे कारण त्याच्या बॉसला तोंड दाखवायचेय त्याला.

I hope, he will get what he needs actually and what he deserve !

विशाल कुलकर्णी

छायाचित्र : आंतरजालावरून साभार


Filed under: सहज सुचलं म्हणुन....

by अस्सल सोलापुरी at August 24, 2016 06:32 AM

सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिका : सूर्यकांती

Lakshmi Sharath

In Lord Krishna’s footsteps in Dwarka and Somnath

A visit to Krishna temples Dwarka Gujarat

Krishna temple Dwarka

The Dwaraka temple at sunset

“This is Lord Krishna’s office, across the sea is his home, “ says my driver as we enter Dwarka in Gujarat.  The salt of the sea tickles my nostrils. Somewhere below its surface lies submerged the land of Krishna, the original city of Dwarka which was believed to have been engulfed by the sea eons ago.

Krishna temple Dwarka

Dwaraka sunset

There is a small temple around the corner and it is thronged by the men in saffron who have come from all over India. Their robes glow fiercely in the evening sun. The sea breeze sets in and the sun is a crimson blob gracing the horizon with its soft rays.

Krishna temple Dwaraka

An evening scene in Dwaraka

I stop for a moment to see the sunset.  There is absolute silence but for the distant chime of bells.  The evening “aarthi” or the prayers at the ancient Dwarkadish temple beckon me.

Krishna temple Dwarka

The Krishna temple

To the locals here, Dwarka is not just a temple town . Neither is the Dwarkadish temple another shrine. The city is a kingdom symbolically represented as the universe and Krishna is not just a lord but a king, who ruled over that universe. The temples here are his palaces, where he lived with his queens. Hence the temple is referred to as Jagat Mandir.

Believed to have built by Krishna’s great grandson, Vajranabh, the temple mentioned in the Mahabharata is said to have been built over his palace. The present day five storied shrine supported by over 70 pillars built with limestone is said to be built in the Chalukyan style of architecture with a spire that is over 78 metres tall. As the bells chime and the rhythm of the drums reach a crescendo, I feel overwhelmed standing here. Walking out I can see the red flags depicting the sun and the moon fluttering in the twilight sky. The flags are changed five times a day and each flag is an offering by a devotee.

Krishna temple Dwarka

The facade of the Krishna temple

The temple has separate shrines for several deities, including the many queens of Krishna. Rukmani alone is missing here. A curse by a saint Durvasa is believed to have kept the couple apart and the queen has a separate temple built far away.” You will see it on the way to Bet Dwarka, “ says one of the priests as I watch the sun’s last rays light up the towers.

Krishna temple Dwarka

The Rukmani temple outside Dwarka

The seer, Adi Sankaracharya came here over 1000 years ago and established his mutt in Dwarka. The destination is now included as one of  the Chardhams as well.There are two gates to the temple. While one leads to the river, the other is a bustling market . Every form of Krishna is sold here – from small idols to paintings . He even adorns designs on clothes for children.

Krishna temple Dwarka

Sunset at Dwarka

Walking around, I realize that stories of Krishna pour forth from every corner of Dwarka and the towns around it. And every tale is enshrined in a small temple. Travelling through the entire area, it feels like I am following Krishna’s footsteps.  For now I am wandering around Dwarka, away from the melee.  I head to the Gita mandir dedicated to Krishna and the Bhagavad Gita. The sea is quiet and a beam of light lights up the coastline as the silhouette of a lighthouse stands on the shore.

The following day starts early as I head to the jetty to catch a boat to Bet Dwarka to see Krishna’s home. Located at the mouth of the Gulf of Kutch off the coast of Okha is this tiny inhabited island called Shankodhar or Bet Dwarka which actually thrives today on fishing.

Krishna temple Dwarka

Boats in the harbour

I am for a moment engulfed by seagulls calling out to us. Boats of various hues sail on the shores.  The ocean spreads out in front of me, layered in shades of turquoise. A motley crowd of pilgrims, tourists, fishermen, saffron clad men throng the boat. It is just a matter of minutes and we are in the island, walking past stalls of bhajjis and pakoras making our way to the temple.

Krishna temple Dwarka

Ferries take you to Bet Dwarka

Built in pink limestone and filled with carvings, the temple is like a palace. There are small shrines built for every queen of Krishna. Rukmani who is believed to have carved the idol here is absent although Satyabhama is very prominent here. Legends fill the air.

Krishna Sudama friendship

Murals of Krishna and Sudama

One of them is the story of Krishna meeting his childhood friend Sudama who brought him a humble sack of puffed rice when he came to greet him. Every devotee here is given some rice while you can donate as well.

Krishna temple Dwarka

The Rukmani temple

Back on the mainland,  a flock of ibis stop me on my journey as I am heading towards the town. A tall temple stands in the middle of nowhere, stately but lonely. “ A curse has separated Rukmani from Krishna, hence this temple dedicated to Mata stands alone here.”  The story goes that when Krishna and Rukmani went to invite Durvasa, the saint for dinner, he insisted that the couple draw his chariot instead of horses. While the divine couple agreed, Rukmani was very thirsty enroute. Krishna immediately drew water for her from the earth to quench her thirst. However the saint was annoyed that he was not offered first and he cursed the couple that they will live separately.  The temple although beautiful with richly carved sculptures has a melancholic air around it. The town may be just a couple of minutes away but one can just feel the silence here.

Gopi Talao and Gopi Chandan, small lakes refer to Krishna’s tryst with the Gopis and people believe that the sandalwood paste available on the lake bed has medicinal properties. Pottering around, I can see paintings and murals in some of the smaller shrines here, which seem a bit lost to the tourists. My favourite is the Radha Krishna temple, a little temple housed in a room with colourful walls. There are just a couple of people along with me here. A flock of cormorants in the waters interrupt my reverie as I leave the town.

Krishna temple Dwarka

Sudama temple

It is not just Dwarka that tells you stories of Krishna. Porbandar, located 100 kms away is the home not just to Gandhiji but Sudama, Krishna’s friend. And an old temple with pillars stand in the middle of the town to commemorate the friendship. However I am fascinated by the murals on the walls that tell their story. The sound of silence is soothing. I sit here for a while before heading over to Somnath.

Krishna temple Dwarka

Sudama temple

Although Somnath, the magnificent edifice is one of the Jyotirlingas and the abode of Shiva, there are several monuments here. There are caves where Adi Sankaracharya meditated and the Pandavas stayed when they were apparently in exile. A majestic Surya temple lies in ruins here. I stop by at Triveni Sangam but my driver tells me that I must visit the three holy sites – Banganga, Bhalka Teerth and Dehotsarg Teerth . All these three sites have just one common thread that connects them – the demise of Krishna.

Krishna temple Dwarka

A small temple on the sea shore, Banganga is in a solemn mood when I visit it. There are two Shivalingas on the sea shore and as the tide is low, I  walk up towards it. A few devotees are worshipping the deity.

Krishna temple Dwarka

It is believed that while Krishna was lying under a tree, a hunter mistook his foot for a prey and shot an arrow from this very spot on the seashore where the temple now stands. The place where Krishna was asleep is called Bhalka teerth.  A temple is being built there now, around the tree.

Krishna temple Dwarka

A temple is being built at Bal Ka teerth

The story goes that Krishna realizing that he has to leave his mortal body paid his respects to Shiva at Somnath and left for heaven along with his brother Balaram through the River Hiranya.  On the banks of the river is Dehotsarg Teerth where Krishna is believed to have left his footprints behind before leaving.

Krishna temple Dwarka

Bal Ka Teerth – where Krishna was killed by a hunter

One of the priests in the temples here added that Arjuna performed the last rites here as well.  I walk up towards the banks of the river where a giant sculpture of Krishna float in the waters.  I head towards the temples where I can see the footprints.

Dwarka Krishna

Footsteps of Krishna

I sit there and take in the silence. And that is when I realize that my trail has ended and I have indeed followed Krishna’s footsteps in this mythical land.

Krishna temple Dwarka

Dehotsgarg wkere Krishna apparently left his mortal life

Also read 

A legendary friendship between Krishna and Sudama 

 

The post In Lord Krishna’s footsteps in Dwarka and Somnath appeared first on Lakshmi Sharath.

by Lakshmi Sharath at August 24, 2016 03:30 AM

राफा

कुठेतरी कुणीसे

कुठेसे कुणी व्याकूळ गात होते सूर दूरचे की, आतल्या आत होते? झळा साहवेना, उगी राहवेना..  वणव्यात माझे प्रारब्ध न्हात होते पुन्हा पुन्हा वहावे, वाटले नियतीला असे वेगळे काय माझ्या आसवांत होते तिने आर्त पाहिले, मला एकवार  हवेसे दिलासे त्या क्षणात होते पहाटही धुंद त्या मंद सुगंधाने उमलले राती काही दोघात होते - राफा

by राफा (noreply@blogger.com) at August 24, 2016 03:12 AM

PRAHAAR | ONLINE MARATHI NEWS » ऐसपैस

गणपतीच्या आगमन सोहळ्यांचं फॅड

buses

नुकत्याच झालेल्या आगमन सोहळ्याच्या निमित्ताने अनेक अनुभव आले. त्यात वाईटच अनुभवाचं पारडंच अधिक जड होतं. त्यातून हीच आपली संस्कृती आहे का, असे प्रश्न आजच्या तरुणांना विचारावेसे वाटतात.

busesप्रचंड गर्दीत अडकून पडलेल्या बसेस आणि गाडया.. बाजूला डीजेचा मोठा ट्रक.. आजूबाजूला गणेशभक्तांची गर्दी.. बसेसच्या टपावर चढून डीजेवर बेभान होऊन ताल धरणारे तरुण गणेशभक्त.. बस गदागदा हलत होती.. त्यांना कोणीही काही बोलत नव्हतं. उलट त्यांचा हा तमाशा कौतुकाने कॅमे-यात बंदिस्त करण्यातच अनेकांना धन्यता वाटत होती.. त्यांमुळे एक दोन नव्हे तर तीस ते चाळीस जण बसच्या टपावर चढले होते.

करी रोड स्थानकाचा परिसर.. तिथेही तोच प्रकार. आगमन सोहळा पाहण्यासाठी आलेल्या कित्येक महिलांना गर्दीचा त्रास होत होता. त्यांना श्वास घ्यायला त्रास झाल्याने त्या चक्कर येऊन पडत होत्या. त्यांना हॉस्पिटलमध्ये घेऊन जाण्यासाठी साधी टॅक्सीही मिळत नव्हती आणि याकडे कोणाचंही लक्ष नव्हतं..

गणेश टॉकीजजवळ पेप्सीची गाडी स्टॉक डिलिव्हरीसाठी जात होती, मात्र गर्दीत अडकून पडली आणि गणेशभक्तांची तहान भागली.. त्यांनी त्या गाडीवरच डल्ला मारला. ड्रायव्हर आणि सहकारी विनवण्या करत होते पण त्यांच्याकडे यानी दुर्लक्ष्यच केलं होतं. केवळ आपली तहान भागवणे इतकंच त्यांना सुचत होतं.

लालबाग सार्वजनिक गणेशोत्सव, गणेशगल्ली आणि चिंचपोकळीचा चिंतामणी या दोन्ही मंडळात हाणामा-या झाल्या.. आणि या हाणामा-याच्या सुरस कथा एकमेकांना सांगत ही मंडळी फिरत होती आणि त्यातून आपल्या मंडळाने समोरच्याला कसा चोप दिला हे सांगताना आपल्या मंडळाचं ‘श्रेष्ठत्व’ सिद्ध करत होती.

निमित्त होतं ते लाडक्या बाप्पाच्या आगमनाचं. अवघ्या काही दिवसांवर येऊन ठेपलेल्या गणेशोत्सवासाठी चंदनवाडी, खेतवाडी, लालबाग, डोंगरी आदी परिसरातील गणपती मंडळं आपल्या लाडक्या बाप्पाला घेऊन जात होती आणि गणेशाची विविध रूपं आपल्या डोळ्यांत साठवून ठेवण्यासाठी कितीतरी लांबून मंडळी आली होती. चिंचपोकळी आणि करी रोड स्थानकही गर्दीने फुलून गेलं होतं. त्याचा फायदा काही मवाली आणि टारगट मुलं करत होती. कित्येक मुलं तर क्लास बंक करून या गर्दीत सामील झाली होती. कित्येक जण मुलींची छेड काढण्यात मग्न होती. ही केवळ दृष्टीस पडलेली काही उदाहरणं आहेत. याच्याही पलीकडे एवढया जनसमुदायात काय काय होत असेल याची कल्पना न केलेलीच बरी.

गणपती सर्वाचाच लाडका आहे. त्याची विलोभनीय रूपं पाहून डोळ्याचं पारण फिटता फिटत नाही. पण तो बुद्धीचा देवता आहे. अशा देवतेला बघण्यासाठी क्लास बंक करायचा. यातून आपण गर्दीत भरच घालतोय. त्याला बघण्यासाठी नुसतीच गर्दी करण्यापेक्षा ही गर्दी कंट्रोलमध्ये कशी राहील याचा विचार करा.

गणेश चतुर्थीला घरगुती गणपतीदेखील घरी घेऊन जाण्याची गर्दी असते. या गर्दीत अडकायला नको किंवा सजावटीसाठी हे आगमन सोहळे दहा-पंधरा दिवस आधी रविवार किंवा सुट्टीचा दिवस बघून आयोजित केले जातात.

पण आपल्यामुळे कोणी अडकतय याचा ही मंडळी विचार करतात का? अचानक कोणी आजारी पडलं तर त्यांना हॉस्पिटलमध्ये घेऊन जाण्यासाठी काय व्यवस्था करता येईल, याकडे लक्ष द्यायला हवं. या गर्दीत अ‍ॅम्बुलन्स सापडली तर हकनाक कोणाचा तरी प्राण गमावल्याचं दु:ख हे ‘तरुण भक्त’ पचवू शकणार आहेत का? की त्याविषयी कोणाला काही पडलेलीच नाहीए? केवळ आपलं मंडळ कसं श्रेष्ठ आहे या हव्यासापोटी आपल्या मंडळाच्या पुढयात गर्दी वाढवण्यातच धन्यता ही मंडळी मानतात.

पंधरा दिवस आधी व्हॉटस्अ‍ॅपवरून आगमनाचे संदेश एकमेकांना पाठवले जातात आणि गर्दी केली जाते. त्याची क्रेझ दिवसेंदिवस वाढत चालली आहे. अमक्या गणपतीच्या पाटपूजनाला आम्ही हजेरी लावली, तमका गणपती आम्ही पाहिला आणि त्यासोबत सेल्फीदेखील काढला.. असं दाखवण्याची केविलवाणी धडपड ही मंडळी करताना दिसतात.

त्यातूनच हे फॅड दिवसेंदिवस वाढत चाललं आहे. या मंडळींचं पोट इथेच भरत नाही तर गणेश कार्यशाळेत जाऊनही ही मंडळी गर्दी करतात आणि त्याचा त्रास मूर्तिकरांना होऊ लागला आहे. अशा तरुणांना समोर ठेवून आपला गणपती अधिक प्रसिद्धी झोतात येण्यासाठी काही मंडळं तर नव्याने आगमन सोहळे आयोजित करू लागले आहेत आणि
या गर्दीचा फायदा तर अनेक टारगट मुलं घेत असतात.

आपल्याही घरात आपली आई आणि बहीण असते. त्यांना असं कोणी केलं तर कसं वाटेल याचा विचार कधी केला आहे का? अशा लोकांना कधी थोपवण्याचा प्रयत्न करून बघितला आहे का? ही छेडछाड करण्यापेक्षा कधी त्यांची काळजी घेऊन बघा.. गर्दी आटोक्यात कशी राहील याचा विचार करा..

बसच्या टपावर चढून नाच करणं ही काय आपली संस्कृती आहे का? सरकारी मालमत्तेचा हा गैरवापरच नाही का झाला एका अर्थाने. खिडक्यांवर पाय देऊन चढताना आत कोणी बसलं असेल त्याच्या हातावर पाय पडेल किंवा त्यांना काय वाटेल याचा कोणी विचार केला आहे. काही मूठभर लोकांचं आपण अनुकरण करतो काय, म्हणून त्यांच्यासारखं आपण आता बसमधल्या प्रवासाच्या आणि चालक- वाहकालाही त्रास द्यायला लागलोय.

ही आपली लालबाग-परळची संस्कृती आहे का? बाप्पाच्या नावाखाली केवळ स्पर्धा सुरू झाली आहे. विसर्जन मिरवणुकीप्रमाणेच पाटपूजन, पाद्यपूजन, आगमन असे सोहळे रंगू लागले आहेत. गर्दी खेचू लागले आहेत.

टिळकांनी समाज प्रबोधनासाठी आणि मराठी माणसांनी एकत्र यावं या हेतूने हा गणेशोत्सव सुरू केला. पण आता दिसणारं हे चित्रं वेगळंच आहे. पदासाठी वाद, नाचताना धक्का लागला म्हणून वाद, दोन मंडळांमध्ये वाद अशा फालतू वादांना वाचा फुटू लागली आहे.

हे सगळं कुठेतरी थांबायला हवं. यासाठी आपल्यासारख्या तरुणांनीच पुढे यायला हवं. याचं भान कधी येणार कोण जाणे. उद्याचे एक जबाबदार नागरिक म्हणून ही प्रत्येकाची जबाबदारी आहे, हे प्रत्येकालाच वाटलं पाहिजे.

या सगळ्याला कुठेतरी ही मंडळंच कारणीभूत आहेत, असं म्हटलं तरीही चालेल. कारण दर्शनासाठी तासन् तास लागलेल्या रांगा हनुमानाच्या शेपटीप्रमाणे वाढत कशा जातील या हेतूने ते दर्शनाला बंधनं घालतात आणि इतके तास फुकट घालवण्यापेक्षा आगमनाच्याच दिवशी गणपती पाहून घेण्यासाठी भक्त मंडळी गर्दी करताना दिसतात. प्रत्येक ठिकाणचा गणपती मुळात एकच असतो. हे कधी कळणार? एक गाव एक गणपतीसारखं ‘एक परिसर एक गणपती’ ठेवला पाहिजे. बघा विचार करा आणि तुमच्यासारख्या तरुणांनी एकत्र येऊन उद्याचा गणेशोत्सव अधिकाधिक चांगला कसा होईल याकडे लक्ष द्या.

by अबोली पेंडुरकर at August 24, 2016 01:30 AM

नऊ थर लावणारच..

dahi handi

सर्वोच्च न्यायालयाने २० फुटांची उंची आणि १८ वर्षाखालील मुलांना बंदी असा निर्णय दिला आहे. मात्र तीन-चार महिने सराव आणि सुरक्षिततेची पूर्ण काळजी घेणा-या आणि २०१३ साली दोनदा नऊ थर लावून विक्रम करणा-या शिवसाई क्रीडा मंडळ, बोरिवली-पूर्व या गोविंदा पथकाला हे मान्य नाही.

dahi handiगेली अनेक वर्ष मुंबईत गोपाळकाला खेळला जातो आहे. आमच्या लहानपणी म्हणजे १९६० ते ७०च्या दशकात ४ ते ५ थर लावून सोसायटीत, बिल्डिंगच्या मधोमध लावलेली दहीहंडी फोडली जायची. मराठी लोकांचं प्राबल्य असलेल्या गिरगाव, परेल, लालबाग, दादर या ठिकाणी ट्रकमधून ऐतिहासिक आणि पौराणिक देखावे काढले जायचे. हे देखावे पाहण्यासाठी रस्त्यांच्या दुतर्फा गर्दी व्हायची. दहीहंडीचं हे स्वरूप कधी आणि कसं बदललं तेच कळलं नाही. इतकं वेगात सारं घडलं. उत्सवाचा इव्हेंट झाला.

राजकीय पक्ष आणि राजकीय नेत्यांना आपलं शक्तिप्रदर्शन करण्यासाठी दहीहंडीचा उत्सव हे आयतं व्यासपीठ मिळालं. त्यातूनच वाढत गेली बक्षिसांची रक्कम आणि दहीहंडीची उंची. मग त्यातूनच बाजूला व्यासपीठ उभारून त्यावर सेलिब्रिटींना हजारो ते लाखांत मानधन मिळायला लागलं. या सगळ्यात महिनो न् महिने सराव करून हंडी फोडणारा गोविंदा दुर्लक्षित व्हायला लागला.

दहीहंडीची उंची आणि थरांचे आकडे वाढायला लागल्याने गोविंदांचे अपघात, दहीहंडीत लहान मुलांचा वापर, यावर चर्चा व्हायला लागल्या. न्यायालयात याचिका दाखल होऊ लागल्या. दोन्ही बाजूंनी उलट सुलट मत प्रदर्शन व्हायला लागले.

यंदा सर्वोच्च न्यायालयाने गोविंदा पथकांना २० फूट उंचीचे आणि अठरा वर्षाखालील मुलांना बंदीचे बंधन घातले आहे. बोरिवली पूर्व येथील शिवसाई क्रीडा मंडळाने नऊ थर लावण्याचा विक्रम केला होता. न्यायालयाच्या या आदेशाबद्दल बोलताना शिवसाई क्रीडा मंडळाचे प्रशिक्षक विरेंद्र पटेल म्हणाले, ‘सर्वोच्च न्यायालयाने दहीहंडीचा सण तोंडावर आला असताना हा निर्णय दिला. आम्ही दहीहंडीपूर्वी तीन महिने सरावाला सुरुवात करतो.

हल्ली प्रत्येक जण कामधंद्याला, नोकरीला जातो. त्यामुळे रात्री उशिरा, शनिवार, रात्र असा कसून सराव चालतो. आम्ही नऊ थरांचा सराव करतो. ज्या गोविंदांनी गेले दोन महिने आपला नोकरी-व्यवसाय सांभाळून सराव केला आहे, त्यांची मेहनत आम्ही वाया जाऊ देणार नाही. काहीही झाले तरी यंदाही आम्ही नऊ थर लावून दहीहंडी फोडणार. आमचं मंडळ गोविंदांच्या सुरक्षेची पूर्णपणे काळजी घेतात. आजवर आमच्या कुठल्याही गोंविदाला काही झालेलं नाही. जी मंडळं सराव आणि अनुभवाशिवाय दहीहंडीसाठी निघतात, त्यांनाच समस्या येतात.’

सर्वोच्च न्यायालयाने अठरा वर्षाखालील मुलांवर घातलेल्या बंदी संदर्भात बोलताना शिवसाई क्रीडा मंडळाचे प्रशिक्षक विरेंद्र पटेल म्हणाले, माझ्या स्वत:च्या दोन्ही मुली अवनी आणि किर्ती आठ वर्षाच्या असल्यापासून आमच्या गोविंदा पथकात आहेत आणि सर्वात वरच्या नवव्या थरावर पोहोचून त्याच सलामी देत होत्या. लहान मुलांचा लवचिकपणा त्यांना पटापट वर चढण्यात कामी येतो. आम्ही अतिशय शास्त्रशुद्ध पद्धतीने आमच्या गोविंदाना प्रशिक्षण देतो.

सर्वात वरच्या थरावर चढणा-या या लहान मुलांच्या सुरक्षिततेसाठी त्यांना हेल्मेट, जॅकेट, रोपने बांधणं असे सर्व सुरक्षिततेचे उपाय केले जातात. दुर्दैवाने न्यायालयाचा निर्णय चुकीचा आहे. आमचं शिवसाई क्रीडा मंडळ गेली २० वर्ष दहीहंडी फोडत आहे. न्यायालयाने जी आमच्यासारखी मंडळं सुरक्षिततेचे सर्व नियम पाळतात, तीन तीन महिने शास्त्रशुद्ध सराव करून मगच थर लावतात, त्यांची बाजू समजून घ्यायला पाहिजे होती.

आम्ही आमचे थर कसे लावतो आणि उतरवतो ते पाहायला स्पेनमधील मनोरा रचणारी मंडळी आली होती. परदेशीयांना आपल्या या भारतीय खेळाचं कौतुक वाटतं. ते शिकायला येतात आणि आपल्या येथीलच काही मंडळी या खेळांना बदनाम करतात. उगीचच बाऊ करतात. पण आम्ही ठरवलंय या वर्षीही देवाला वंदन करून शिवसाई क्रीडा मंडळ बाहेर पडणार आणि नऊ थर लावणार.

by निलिमा कदम-जांगडा at August 24, 2016 01:30 AM

तीन थरांची हंडी अन् काकडीची कोशिंबीर..

DAHI-HANDI jpg

तीन थरांची हंडी आणि काकडीची कोशिंबीर.. ऑपेरा हाऊस येथील सोमण बिल्डिंग (सैफी मंझील) येथील दहीहंडीची ही परंपरा. थोडीथोडकी नव्हे तर गेली अनेक वर्ष हा उत्सव ही परंपरा जपत साजरा केला जातोय.

DAHI-HANDI jpgचार मजल्याची इमारत मात्र हंडी असते ती पहिल्या मजल्याजवळील गॅलरीला.. एक, दोन, तीन.. असं म्हणत फेर धरत नाचणारी मुलं तीही त्याच इमारतीतील.. तीनच थर.. थर फोडण्यासाठी सरसावलेला छोटा मुलगा किंवा मुलगी.. वरून पडणारं पाणी आणि मधूनच अंगावर पडणारे फुगे.. आणि या सगळ्या हंडीच्या वातावरणाबरोबरच काकडीच्या कोशिंबिरीचा आस्वाद.. हे चित्रं आहे ऑपेरा हाऊस येथील सोमण बिल्डिंग (सैफी मंझील) येथे अतिशय साध्या आणि आगळ्या वेगळ्या पद्धतीने खेळल्या जाणा-या दहीहंडी उत्सवाचं. थोडीथोडकी नव्हे तर गेली अनेक वर्ष हा उत्सव परंपरा जपत अशाच पद्धतीने साजरा केला जातोय.

सर्वोच्च न्यायालयाने नुकताच २० फुटांपेक्षा अधिक दहीहंडीचे थर नकोत असा निर्णय दिला आहे. त्यामुळे या खेळातली मजाच निघून गेली आहे किंवा आता काही दहीहंडी खेळायला अर्थच नाही असं कित्येक जणांचं म्हणणं आहे. स्पर्धा नाही, बक्षिसं नाही त्यामुळे दहीहंडीबाबत काहीसं निरुत्साही वातावरण आजूबाजूला दिसत आहे. मात्र आजही काही ठिकाणी या दहीहंडीचा बाजार न मांडता केवळ एक परंपरा म्हणून हा उत्सव साजरा केला जातो.

चार मजल्यांच्या या चाळीत सकाळपासूनच दहीहंडी उत्सवाची लगबग सुरू होते. सकाळी बाजारातून हंडी आणि केळ्यांसोबत गावठी काकडया आणल्या जातात. आणि त्या घरोघरी दोन याप्रमाणे वाटल्या जातात. त्या काकडया घरातल्या गृहिणी चोचवून ठेवतात. संध्याकाळी हंडी लावण्याच्या आधी घरोघरी फिरून या चोचवलेल्या काकडया त्यातील पाणी काढून टाकून एकत्र एका घरी आणल्या जातात. या काकडयांबरोबर दहीदेखील गोळा केलं जातं. मात्र हे दही देणं ऐच्छिक असतं.

एका ठरवलेल्या घरी कोशिंबीर करण्यासाठी इमारतीतल्या हौशी मुली आणि महिला जमतात. कोथिंबीर निवडण्याचं काम सुरू असतं. मग गोळा केलेल्या काकडीत थोडेसे पोहे आणि दही घातलं जातं. त्यानंतर दाण्याचं कूट घालून त्याला मस्तपैकी तुपाची फोडणी घातली जाते. अशी जवळपास दोन ते तीन मोठी पातेली भरून कोशिंबीर तयार होते. तोपर्यंत खाली एक-दोन हंडया फोडलेल्या असतात, बरं कोशिंबीर करताना खाली हंडी फोडण्याकडेही लक्ष असतंच.

कोणी हंडी फोडली, कशी फोडली यावर जोरदार चर्चा सुरू असतात. बाकी सगळी मंडळी आपापल्या गॅलरींमध्ये उभं राहून गोविंदांच्या अंगावर वरून कधी गरम तर कधी थंड पाण्याचा वर्षाव करतात. थंड पाण्यात गारठल्यावर वरून पडणा-या एक बादली गरम पाण्यासाठी अक्षरश: गोविंदा आतुरलेले दिसतात.

दोन हंडया फोडून झाल्या की या गोविंदांसाठी खाली एक कोशिंबिरीचं पातेलं पाठवलं जातं आणि उरलेली दोन पातेली घेऊन उत्साही मुली घरोघरी ही कोशिंबीर वाटायला जातात. घरोघरी या कोशिंबिरीची अतिशय आतुरतेने वाट पाहिली जाते. कारण सगळ्यांनी मिळून, एकोप्याने बनवलेल्या या कोशिंबिरीची चवच काही न्यारी असते.

हंडीत अकरा, एकवीस असे पैसे, श्रीफळ आणि केळी असंच काही ठेवलेलं असतं. मुली केवळ कोशिंबीर करण्यात आणि खाण्यातच धन्यता मानत नाहीत तर दहीहंडी फोडायलाही त्या उत्सुक असतात. बरं ही दहीहंडी मुलंच फोडतात असं नाही. तर लहान मुलींनाही ही हंडी फोडण्याची संधी दिली जाते. अगदी चार-पाच वर्षापासून ते आठ-दहा वर्षापर्यंत मुलं किंवा मुली कोणालाही हा हंडी फोडण्याचा मान मिळतो.

संध्याकाळी ७ वाजता सुरू झालेल्या या उत्साहाची सांगता साधारण ९ ते ९.३० वाजेपर्यंत संपते. मात्र आजही चाळ सोडून गेलेल्या मुलींच्या आणि मुलांच्या मनात आजही या दहीहंडीच्या आठवणी ताज्या आहेत. अगदी काल-परवा घडल्यासारख्या..

by अदिती पराडकर at August 24, 2016 12:30 AM

August 23, 2016

PRAHAAR | ONLINE MARATHI NEWS » उमंग

१५ वर्ष हंडीचा मानकरी

nagesh

लहान मुलांपासून ते थोरामोठयांपर्यंत साऱ्यांची उपस्थिती या दहीहंडी उत्सवाला असते. अगदी लहानपणी वरच्या थराला असणारी मुलं आता कुठेतरी मधल्या थराला किंवा अगदी शिडीलाही उभी राहिलेली आपण पाहतो. मात्र भायखळा पूर्व येथील श्रीकृष्ण गोंविदा पथकातील एक तरुण गेले १५ वर्ष वरच्या थरावर चढून लोणी खाण्याचा मान मिळवतोय.

nageshशैलेश नागम असं त्या तरुणाचं नाव. मंडळाची स्थापना झाली १९९५ साली. सुरुवातीला जो मिळेल तो या दहीहंडी फोडण्याचा मान मिळवत होता. मात्र २००० साली शैलेश प्रथम हंडीवर चढला. घाबरत घाबरतच त्याने थरावर चढण्याचा प्रयत्न केला. मात्र दुस-या वर्षी तो आत्मविश्वासाने पुढे गेला. आणि त्यानंतर तोच या हंडीवर चढू लागला आहे.

वरच्या थरावर असणारी मुलं हळूहळू दरवर्षी एक-एक थर अशा क्रमाने खाली येतात मात्र शैलेश अजूनही वरच्या थरावर चढून लोणी खाण्याचा मान मिळवतोय. सुरक्षेच्या दृष्टीने त्याला विचारले असता तो म्हणतो की, ‘आमच्या मंडळात गोपाळांची संख्या जास्त असल्याने खाली पडलो तरी झेलायला बरीच माणसं असतात, शिवाय आजकाल संरक्षणासाठी हेल्मेट, रोप अशा साधनांचा वापर होतोय त्यामुळे भीती वाटत नाही.

शिवाय मित्र नेहमी प्रोत्साहन देतात आणि घरच्यांचा पाठिंबा असल्याने मी एकदम बिनधास्त आहे.’ शैलेश केवळ गोविंदा पथकात नसून तो एक उत्तम वादक देखील आहे. खासगी कंपनीत नोकरीला असणारा शैलेश म्हणतो की, दहीहंडी हा आपला पारंपरिक उत्सव असल्याने प्रत्येकाने त्यात सहभागी व्हायला पाहिजे.

उत्सवाची स्पर्धा होता कामा नये, शिवाय हा खेळ साहसी असल्याने खेळाचे नियम पाळणेही आवश्यक आहे. त्यामुळे नियम आणि शिस्तबद्ध पद्धतीने खेळ खेळल्यास अपघातही टळतात आणि सण साजरा केल्याचा आनंदही वाटतो.

सुप्रिम कोर्टाने दिलेल्या निर्णयाविषयी सांगताना तो सांगतो की, जर शिस्तबद्ध पद्धतीने थर रचले तर अपघात टाळता येतात, शिवाय आजकाल संरक्षणासाठी अनेक उपाययोजना आखल्या गेल्या आहेत, त्यामुळे कोर्टाने त्यांचे नियम शिथिल करायला हवेत.

by स्नेहा कोलते at August 23, 2016 11:30 PM

देवा तुझ्या द्वारी आलो

आयुर्वेद,पर्यायी व पुरक औषध पद्धती

Articles

Leaving a child unattended is considered taboo in today's intensive parenting atmosphere, despite evidence that American children are safer than ever. So why are parents denying their children the same freedom and independence that they themselves enjoyed as children? A new study by social…http://dlvr.it/M5l62vNon-toxic, edible batteries could one day power ingestible devices for diagnosing and treating disease. One team reports new progress toward that goal with their batteries made with melanin pigments, naturally found in the skin, hair and eyes.http://dlvr.it/M5l5psA study of women receiving hormone therapies such as tamoxifen as part of their treatment for breast cancer has found that the number and seriousness of side effects they experienced were influenced by their expectations. The study found that women who had higher expectations of suffering more and…http://dlvr.it/M5hnVYSupplementing with soluble corn fiber at two critical times in a woman's life -- adolescence and post-menopause -- can help build and retain calcium in bone, according to new research.http://dlvr.it/M5hnVPA new study finds infants develop expectations about what people prefer to eat, providing early evidence of the social nature through which humans understand food.http://dlvr.it/M5hnVKResearchers have found that omega-3 fatty acids reduced brain damage in a neonatal mouse model of stroke.http://dlvr.it/M5hnTqIn a landmark discovery, researchers have unraveled the metastatic mechanism of melanoma, the most aggressive of all skin cancers. Their work may lead to a cure for the deadly disease.http://dlvr.it/M5hnT4As cells move throughout our bodies, they often have to squeeze through tight nooks and crannies in their environment, reliably springing back to their original shape. The structures involved in this process are still a mystery, but now a research team reports one protein responsible for giving a…http://dlvr.it/M5hnRsResearchers have protected nonhuman primates against Ebola Sudan four days following exposure to the virus.http://dlvr.it/M5hnQpThe first global-scale genetic study of Salmonella Enteritidis bacteria, which is a major cause of blood poisoning and death in Africa and food poisoning in the Western World, has discovered that there are in fact three separate types. Scientists found two novel African types, which looked the…http://dlvr.it/M5hnNrScientists have shown that unexpectedly, esophageal cancer cells do not divide faster than their normal neighbors. But unlike normal cells, the tumor cells produce slightly more dividing daughter cells than non-dividing ones, forming a tumor. The study could lead to the development of new…http://dlvr.it/M5hnK5Researchers use new experimental models and analytical tools to investigate genes regulated by Foxn1, becoming the first to identify the DNA sequence bound by the transcription factor. Among the hundreds of genes whose expression is regulated by Foxn1 are genes essential to attract precursor cells…http://dlvr.it/M5hnDLChanneling Sherlock Holmes, an attending physician unravels a hairy situation.http://dlvr.it/M5VsnkMINERVA results demonstrate full adherence to guideline-recommended therapies associated with lower rate of a second major cardiovascular event and cost savings.http://dlvr.it/M5R1MMWith a new technique, a simple swab sample can accurately confirm relatedness between two individuals as distant as second cousins. With more DNA datasets at hand, the method could be utilized to identify disaster victims in mass floods and tornadoes that destroy entire communities.http://dlvr.it/M5R1M6Wage and employment freezes and other actions taken to combat recessions may compromise the positive effect that employee empowerment may have on staff morale and in turn performance.http://dlvr.it/M5R1KSScientists from the Mechanobiology Institute (MBI) at the National University of Singapore (NUS) have discovered a new mechanism of cell boundary elongation. Elongation and contraction of the cell boundary is essential for directing changes in cell shape, which is required for the correct developmen...http://dlvr.it/M5R19SPeople who watch a lot of television are more likely to be susceptible to everyday myths -- irrespective of their age, education or gender. This is the basic finding of a media study. In the recent study, 322 people were asked about their television viewing habits and also whether they believed…http://dlvr.it/M5R0wSGetting some sleep in between study sessions may make it easier to recall what you studied and relearn what you've forgotten, even six months later, according to new findings.http://dlvr.it/M5R0r1A new study suggests that people who participate in regular religious acts send a clear signal to others that they're ready and willing to contribute to their communities. A researcher spent two years in southern India collecting evidence on religious involvement and community standing. Her…http://dlvr.it/M5R0pfA new study may help explain why the number of people in prison in the United States continued to rise, even as the crime rate declined significantly. A sociologist found that the US criminal justice system continues to feel the reverberations from the increase in violent crime and imprisonment…http://dlvr.it/M5R0krJob satisfaction in your late 20s and 30s has a link to overall health in your early 40s, according to a new nationwide study.http://dlvr.it/M5R0blA single approach can prevent both obesity and eating disorders in teenagers, according to new guidelines.http://dlvr.it/M5R0SgWhen Victorian anatomists wanted to take a peek under the skin, they were forced to cut into the very objects they meant to study. It was really their only option, of course, as techniques such as X-rays and MRIs wouldn't enter the lab for many years. Today, scientists can see into bodies without…http://dlvr.it/M5QD1QSick wild house mice spend time away from their social groups, leading to a decrease in their potential for disease transmission according to a new study. The results can improve models focused on predicting the spread of infectious diseases like influenza or Ebola in humans.http://dlvr.it/M5GySd

by prasanna (noreply@blogger.com) at August 23, 2016 07:00 PM

नभाचा किनारा

Priceless!

सी.सी.डी ची आयरिश कॉफी:  रु . ७० शाळासोबत्यांशी गप्पा: आपण कोण, हे न समजावता सगळ्यांना कळलेले, व मान्य असणे : Priceless पापडाच्या लाट्या: रु. ३० ४ मोठ्या  बॅगांच्या सगळ्या पसाऱ्यातून एक केसाचा खेकडा शोधतांना हाती लागलेला खाऊ : Priceless लोणावळा ट्रिप: प्रत्येकी रु. २००० चिमुकल्या धबधब्यासारख्या इथून तिथून वाट मिळेल तशा वाहणाऱ्या आठवणी: खूप प्रेमात ओलंचिंब होणं सोसणारच नसतांना आधी

by विशाखा (noreply@blogger.com) at August 23, 2016 04:31 PM

इतिहासातील सत्याच्या मागावर…

शिवाजी महाराजांचे कान्होजी जेधे यांना घरगुती पत्र

शिवाजी राजांचा सगळ्यात उत्तम गुण कुठला? तर ते लोकनेते होते. प्रत्येक माणसाला त्यांनी आपलेसे करून त्याच्याशी सलोख्याचे संबंध ठेवले. शिवाजी महाराज आणि बारा मावळाचे देशमुख कान्होजी जेधे यांचे संबंध किती दृढ होते हे खालील पत्र वाचल्या नंतर समजून येते. यात शिवाजी महाराज म्हणतात “पहिले पासून तुम्हा आम्हात घरोबा आहे” सदर पत्र हे कान्होजी जेधे आजारी […]

by प्रणव महाजन at August 23, 2016 03:14 PM

माझिया मना जरा सांग ना

They care

पोस्ट तशी छोटीच आहे, पण गोष्ट मोठीय. काल जरा कणकण होती म्हणून सोफ्यावर पडून होते. थोड्या वेळाने डोक्यावर एक हात आला. पहिले तर, स्वनिक विक्सची बॉटल घेऊन, त्यातले थोडे माझ्या कपाळाला हलकेच लावत होता. म्हणले, "बाबांनी सांगितलं का तुला?" तर म्हणे,"नाही, तुला सर्दी झालीय म्हणून मीच घेऊन आलो." एकदम छान वाटलं तेव्हढेच दोन मिनिट. हि आजची गोष्ट नाही. अनेकदा, आम्ही कुणी सोफ्यावर पडलो असू तर तो पळत जाऊन स्वतः:ची लाडकी चादर घेऊन येतो आणि अंगावर घालून जातो. त्यांच्या खेळण्याच्या धावपळीत त्यांना तेव्हढे दोन क्षण सुचतात कसे याचं मला नवल वाटतं.
        अनेकवेळा, स्वनिकला खेळण्यांचा पसारा आवर म्हटलं की याचं तोंड वाकडं होतं. मीही हट्टाने त्यालाच आवरावं लागेल म्हणून सांगून ठेवते. तोही मग बराच वेळ रडारड करत बसतो. तर अनेकवेळा सान्वी त्याला मदत करायला जाते. कधी कधी मी तिला मदत करू नकोस म्हणूनही सांगते, तरीही ती करतेच. तोही मग ती रडत असेल कधी तर तिला समजावतो. 'दीदी' म्हणून तिचं ऐकतो. बरेचवेळा असंही झालंय, स्वनिक लहान असताना तो रडायला लागल्यावर आमच्याकडून शांत व्हायचा नाही. पण ती पट्कन त्याला हसवायची, अजूनही करते.
         हे सर्व सांगायचं कारण म्हणजे, आज काल अनेकवेळा वाटतं की मुलं लवकर मोठी होत आहेत. किंवा अनेकदा हेही ऐकलंय की, लवकर शाळेत गेल्याने बाहेरच्या जगाशी त्यांचा आलेला संबंध, टीव्ही, फोन यामुळे त्यांच्यातील निरागसता कमी होत आहे. तर कधी हेही की त्यांच्यातला हट्टीपणा पूर्वीच्या मुलांपेक्षा जास्त झालाय. आणि बरेच काही. आणि हो बरेचदा एक आई-वडील म्हणून आपण मुलांना योग्य ते शिकवतो आहे किंवा नाही अशा शंका येण्यासारख्याही अनेक गोष्टी घडतात. कधी शाळेतून तक्रार आली किंवा कधी मुलांचं भांडण झालं किंवा तेच कधी उलट आपल्याला बोलले तर लगेच मनात विचार येतो आपण योग्य करत आहोत का? मुलांना योग्य ते शिकवत आहोत का, इ. खरंतर मनात अनेक शंका असतात, आपण खूप सॉफ्ट आहे की खूप कडक. कधी कमी आहे की जास्त, असे अनेक प्रश्न पडतात. 
         पण घरी या अशा छोट्या गोष्टीकधी घडल्या की छान वाटते. वाटतं त्यांची निरागसता अजूनही आहे तशीच आहे. त्याचसोबत, त्यांच्या प्रेमळपणाही दिसतो. आई-बाबा, भाऊ बहीण यांच्यावर असलेलं प्रेम दिसतं. आणि मुख्य म्हणजे, आपण एक आई किंवा वडील म्हणून बाकी चुका करत असलो तरी, कुठेतरी काहीतरी बरोबरही करत आहोत याची खात्री होते आणि एक समाधानही मिळतं. वाटतं, they care, they really do! :)

विद्या. 

by Vidya Bhutkar (noreply@blogger.com) at August 23, 2016 12:05 PM

Aatbaaher

मराठी कादंबरीच्या कक्षा विस्तारणारे ‘चोषक फलोद्यान’


रंगनाथ पठारे यांनी कथा आणि कादंबरीलेखनामध्ये अनेक प्रयोग केले आहेत. ‘चोषक फलोद्यान’ ही त्यांची श्रीरामपूरच्या शब्दालय प्रकाशनाने प्रकाशित केलेली नवी कादंबरी त्यांच्या आतापर्यंतच्या कादंबऱ्याच नव्हे तर एकूण मराठी कादंबरीच्या आशयाच्या कक्षा ओलांडून पुढे जाणारी आहे. मराठी लेखकांनी स्त्री-पुरुष संबंध या विषयापासून स्वतःला अंतरावर ठेवले आहे. या विषयावर मराठीत झालेले बहुतांश लेखन सवंग, उथळ प्रकारांमध्ये मोडणारे आहे. माणसाच्या जगण्याचा बराचसा भाग व्यापणाऱ्या या विषयाला भिडण्याचे धारिष्ट्य मराठी लेखकांनी दाखवले नाही. भाऊ पाध्ये यांच्यासारखा सन्माननीय अपवाद. कनिष्ठ मध्यमवर्गीय मानसिकता, सामाजिक पर्यावरण आणि समाजात वावरतानाचे मानसिक दबाव किंवा  नैतिक-अनैतिकतेच्या संकल्पनेबाबत आकलनाच्या मर्यादा अशी काही कारणे त्यामागे असू शकतील. या पार्श्वभूमीवर रंगनाथ पठारे यांच्यासारखा गंभीर लेखक अशा विषयाला ताकदीने भिडताना मराठी कादंबरीविश्व समृद्ध करण्याबरोबरच वाचकांनाही घडवण्याचे काम करतो.
‘चोषक फलोद्यान’ कादंबरीतील ‘गर्भित’ लेखक मृत्यूच्या उंबरठ्यावर ‘कोमात’ गेलेला आहे. तेथून आपले संपूर्ण जीवन, आपले लेखन, आपली आसक्ती, आपला भ्रम याचा तो शोध घेतोय. पुन्हा पुन्हा तो आपलं जगणं रचण्याचा प्रयत्न करतोय, त्याची ही गोष्ट आहे. या लेखकाने तरुण वयात स्त्री-पुरुषांमधल्या नेत्रयुग्माच्या मिथुनाचे दृश्य पाहिले. कॉलेजच्या समारंभासाठी आलेले एक ख्यातनाम लेखक समारंभानंतर एका स्त्रीशी बोलत उभे राहतात. समोरासमोर अगदी निकट उभे असताना त्यांनी एकमेकांच्या नजरांनी जो पूल बांधला होता, त्याने त्यांच्यातले अंतर पूर्णतः नाहीसे झाले होते. भोवतालची माणसं, परिसर किंवा पृथ्वीसुद्धा त्यांच्यादृष्टीने अस्तित्वात उरली नव्हती. नाग-नागिणीच्या मिथुनशिल्पापेक्षा कितीतरी आटोकाट जहरी असं ते मिथुनशिल्प सगळ्यांच्या नजरेसमोर धडधडीत साकार झालं होतं. त्या नेत्रमैथुनाच्या दृश्याच्या परिणामामुळं लेखकाचं जगणंच प्रभावित होऊन जातं. आणि तीच तृष्णा घेऊन त्याचा प्रवास सुरू होतो. त्या तृष्णेपुढं त्याला कशाचीच फिकिर नाही. त्याला कोणतीही सत्ता नकोय. अमरत्व नकोय, कीर्ती नकोय. जिच्या नजरेत नजर घातल्यावर परमसुखाचा अनुभव मिळेल, असे डोळे असलेल्या स्त्रीच्या शोधात तो आहे. जन्म-मरणाच्या फेऱ्यातून सुटणारा रस्ता कदाचित तिथं असेल असं त्याला वाटतं.
अशा अनोख्या शोधात निघालेल्या लेखकाला आयुष्याच्या अनेक टप्प्यावर वेगवेगळ्या स्त्रिया भेटत राहतात. त्या स्त्रियांचे भावविश्व, त्यांची कौटुंबिक, सामाजिक स्थिती, त्यांचे नातेसंबंध, लेखकाशी आलेला त्यांचा संपर्क, विकसित होत गेलेले संबंध यातून कादंबरी उलगडत जाते. एकेका स्त्रीसोबतचे त्याचे जगणे हे स्वतंत्र आयुष्य असते. अशा अनेक आयुष्यांचे तुकडे आणि हे तुकडे जोडून त्यातून पुन्हा पुन्हा एक नवे आयुष्य रचण्याचा प्रयत्न म्हणजे ही कादंबरी.
लेखकाच्या मुलाचं लग्न, त्यासाठी मध्यस्थी करणारा राजाराम नावाचा मित्र, लग्नानंतर थोड्या दिवसांनी सुनेनं माहेरी निघून जाणं आणि सासरच्या मंडळींच्या विरोधात तक्रार करणं असे सगळे लेखकाचे कौटुंबिक आयुष्य सर्वसामान्य माणसाप्रमाणे सुरू असतानाच त्याला सुनेत्रा भेटते. ही सुनेत्रा म्हणजे एका नामदारांचे प्रेमपात्र. कविता लिहिण्याची आवड असलेल्या सुनेत्राची ओळख नामदार महोदयच लेखकाशी करून देतात. सुंदर सुनेत्राशी जवळिक वाढू लागल्यानंतर नामदार महोदय लेखकाच्या आयुष्याला कलाटणी देतात. आणखी एका नामदारांचे प्रेमपात्र असलेल्या सुलोचनाबाई, त्यांच्या मुली अंबिका आणि अंबालिका, कॉलेजमध्ये प्रमुख पाहुणे म्हणून आलेल्या नामवंत लेखकाची मैत्रिण कामाक्षी, फळविक्रेती आसराबाई, सांस्कृतिक दौऱ्यावर सोबत असलेली तरुणी नीलाक्षी अशा विविध स्त्रिया लेखकाला वेगवेगळ्या टप्प्यांवर भेटतात. एक भेट, दुसरी भेट, दुसऱ्या भेटीला पहिल्या भेटीचा संदर्भ, त्यातून फुटलेली चौथी, पाचवी गोष्ट, सहाव्या गोष्टीत आलेला दुसऱ्या गोष्टींचा संदर्भ अशा एकात एक मिसळलेल्या तुकड्यांतून लेखकाचे आयुष्य उभे राहिले आहे.एकाच आयुष्याकडे ‘स्वच्या आणि   ‘स्वेतरच्या म्हणजे इतरांच्या नजरेतून पाहिल्यानंतर ते वेगवेगळे भासते. या कादंबरीतही लेखक आयुष्याकडे अनेक दृष्टिकोनातून पाहतो.
अस्तित्वाच्या प्रत्येक ठिपक्यावर लेखकाला एक मुद्रा दिसते. त्यात एक पुरुष आणि एक स्त्री एकमेकांच्या डोळ्यात डोळे घालून नृत्य करताना दिसतात. त्यातील स्त्री काहीकेल्या लेखकाच्या हाती लागत नाही. तिच्या शोधात तो जगभर हिंडला, सारं आयुष्य पणाला लावलं, परंतु एखाद्या चपळ हरिणीसारखी ती कायम निसटत राहिली. ती जेव्हा जेव्हा लेखकाला सापडली किंवा सापडली असं वाटलं, तेव्हा लक्षात आलं की ती आपली स्त्री नव्हती. आपलं सारं लेखन म्हणजे या स्त्रीचा शोध असल्याची गर्भित लेखकाची धारणा आहे.
कादंबरीतल्या किंवा कथेतल्या पात्रांमध्ये लेखक किंवा त्याच्या आजुबाजूची माणसे शोधण्याचा प्रयत्न करू नये, याअर्थाने ही कादंबरी वाचकांना घडवण्याचं काम करते.  घटना अनेक घडत असतात. मात्र लेखकाच्या आयुष्यातली अशी घटना अनेक शक्यता निर्माण करीत असते. त्याच्यासाठी घटना निमित्तमात्र असते. तो त्या घटनेच्या आधारे शक्यतांच्या विविध वाटा धुंडाळत राहतो. अनेक घटनांचे तुकडे जोडत त्या तुकड्यांतून भ्रमित करणाऱ्या नव्या घटनांची निर्मिती करीत असतो. ‘चोषक फलोद्यान’ कादंबरीतला लेखक अशीच स्वतःच्या जगण्याची गोष्ट रचण्याचा प्रयत्न करतो. एक गोष्ट रचता रचता त्या गोष्टीला दुसरी फांदी फुटते, दुसऱ्यातून तिसरी, तिसऱ्यातून चौथी आणि ती चौथी फांदी पुन्हा पहिल्यापाशी येते. सत्य-असत्याचे अनेक तुकडे जोडत असंख्य भ्रमांच्या अरण्यात घेऊन जातो. ‘चोषक फलोद्यान’ ही कादंबरी म्हणजे वाचकाला चक्रावून टाकणारे असेच एक अरण्य आहे.
कोणत्याही कलाकृतीची रचना स्वतंत्र आणि स्वायत्त असते. जसं प्रत्येक माणसाचं जगणं स्वतंत्र असतं, तसंच कलाकृतीचं असतं. प्रत्यक्षातली माणसं आणि कलाकृतीतली माणसं वेगळी असतात. प्रत्यक्षातल्या अनेक माणसांचं जगणं कलाकृतीतल्या एका व्यक्तिरेखेत साकारलेलं असू शकतं किंवा एका माणसाचं जगणं कलाकृतीतल्या अनेक व्यक्तिरेखांच्या आयुष्यात तुकड्यातुकड्यांनी विखुरलेलं असू शकतं. पठारे यांच्या या कादंबरीचे वैशिष्ट्य असे की लोकपरंपरेतल्या गोष्टींप्रमाणे कादंबरीतल्या पात्रांचं जगणं प्रवाही आहे. एकेका आयुष्याची कथा संपली असं वाटत असतानाच ती संपलेली असते तिथूनच नव्याने सुरू झालेली असते हे खूप उशीरा लक्षात येते. कुठल्याही एका आयुष्याला पूर्णत्व येत नाही, म्हणून मग लेखक अनेक आयुष्यांचे तुकडे एका आयुष्यात जोडून त्याला पूर्णत्व देण्याचा प्रयत्न करतो, तरीही पूर्णत्व असं येत नाहीच.
सगळं जगणं हेच मुळात भ्रामक असतं. तो एक भ्रमाचा फुपाटाच असतो, ते केवळ चोषक फलोद्यान असतं. तुमची दुनिया कशी, तर तुम्हाला दिसली तशी. कारण दुनिया ही तुमच्या मनाची निर्मिती असते. प्रत्यक्षात दुनिया हा फक्त भास असतो, भ्रम असतो. तिच्यात कोणतीही संगती नसते. ती तशी आहे असं मानून ती शोधण्यात आयुष्य घालवल्यावर लक्षात येतं की भासांमध्ये संगती नसणं अधिक नैसर्गिक. सत्य केवळ एकच. चोषक फलोद्यान. असंख्य भ्रमांचं हे असंबद्ध – कदाचित सुसंबद्ध अरण्य.

by Vijay Chormare (noreply@blogger.com) at August 23, 2016 08:41 AM

वटवट सत्यवान !!

मे*** भात !

थोडा सर्दी-खोकला असल्याने बाळासाहेबांची खाण्याची थोडी -म्हणजे नेहमीपेक्षा थोडी जास्तच- नाटकं चालू होती. त्यामुळे माँसाहेबांनी थोडं -म्हणजे नेहमीपेक्षा थोडं जास्तच- प्रेमाने घ्यायचं ठरवलं. माँसा : काय खायचंय बाळाला? भात की पोळी की दोन्ही? बासा : पोळी अजिबात नको. फक्त भात. माँसा : बरं. वरणभात, आमटीभात, पिठलंभात की मेतकुटभात? बासा :  वरणभात नको... आमटीभात मुळीच नको पिठलंभात अजिबात

by हेरंब (noreply@blogger.com) at August 23, 2016 04:22 AM

A Thing on Everything

मोहोन्जो- दारो: एक हुकलेली संधी

 Inline image


मोहोन्जो- दारो: एक हुकलेली संधी
 
(स्पॉयलर अलर्ट लेवल: हाय !!!)
 
आशुतोश गोवारीकर हा एक प्रामाणिक सिनेमाकार आहे. तो जीव तोडून मेहनत करत सिनेमे काढतो. पण त्याचं दुर्दैव म्हणा किंवा प्रयत्नांची- अभ्यासाची कमतरता म्हणा, कुठेतरी कमी पडतो. त्याचा नवा 'मोहोन्जो-दारो'ही या लौकिकाला अपवाद नाही. लगान, जोधा अकबर यासारखं प्रत्येकवेळी मोठ्या कॅनव्हासवर चित्र काढायाची हौस कितीही असली तरी चित्राच्या विषयात आणि ते चितारणार्‍या कुंचल्यात तेव्हढा दम हवा नाहीतर 'गवत खाणारी गाय' या चित्रासारखी त्याची गत होते आणि पाहाणार्‍याला गवतही दिसत नाही अन् गायही. मोहोन्जो-दारोचीही काहीशी अशीच अवस्था झाली आहे.

मी वर हाय लेवल स्पॉयलर अलर्ट दिला आहे, तो केवळ 'शास्त्र' म्हणून. खरं म्हणजे त्याची काही गरज नव्हती इतका हा चित्रपट 'फ्रेम टू फ्रेम' प्रेडिक्टेबल आहे. १९७० च्या दशकातील कुठल्याही मसाला सूडपटाची मोहोन्जो-दारो शहराच्या पार्श्वभूमीवरची कहाणी एवढंच या चित्रपटाच्या कहाणीबद्दल सांगितलं तरी ते पुरेसं आहे. लेखाच्या ओघात इतर तपशील येतीलच. असो.

काही जुन्या सिनेमांच्या सेंसॉर सर्टिफिकेटवर चित्रपटाची भाषा 'हिंदुस्थानी' (बहुधा तीच ती महात्मा गांधींची!) अशी लिहिलेली आढळते. ही 'हिंदुस्थानी' भाषा कोणती हे मला अजून समजलेलं नाही पण मोहोन्जो-दारो पाहिल्यावर मात्र त्यातील पात्रांची भाषा हीच ती हिंदुस्थानी भाषा असावी असं वाटतं. संस्कृतप्रचुर हिंदी वापरायची की हिंदीयुक्त ऊर्दू वापरायची किं 'तुरंत'च्या ऐवजी 'तुरितो' , 'सोना'च्या ऐवजी 'सोन' वगैरे वेगळीच थिअरी वापरायची या गोंधळात संवादलेखिका पडली आहे. त्यातल्या त्यात समाधान म्हणजे हृतिक रोशनकडून स्पष्ट शब्दोच्चार करुन घेण्यात आले आहेत त्यामुळे त्याचे संवाद समजतात. ही रोशनच्या अभिनयातील सुधारणा अभिनंदनिय आहे. तसेच ४५०० वर्षांपूर्वींची प्राचीन नायिका चानी (पूजा हेगडे) एकविसाव्या शतकातील मॉडेल रॅम्प वर चालतात तशी सिनेमाभर वावरते आणि ओठाला ओठ न लागू देता बोलताना दिसते. एकविसाव्या शतकातील सिनेमाप्रमाणे हृतिक रोशन इथेही खांदे उडवत त्याच त्या स्टेप्स घेत नाचताना दिसतो. म्हणजे या गोष्टी किती प्राचीन आहेत हेही आपल्याला कळते.

जावेद अख्तर आणि ए.आर. रहमानची अनुल्लेखनीय व विस्मरणीय गाणी म्हणजे एक निराशाजनक सरप्राईज आहे. विशेषत: हरप्पाकालीन संगीताबद्दल फारशी काही माहिती उपलब्ध नसताना व सध्याच्या सिनेसंगीतात सूफी आणि पार्टीगीतांनी (पियानोवाली रडकी गाणी नव्हे तर 'चार बज गये लेकिन पार्टी अभी बाकी है' वाली बरं का!) वैताग आणलेला असताना गीत-संगीताबाबत अनेक प्रयोग करण्याची आणि नावीन्य आणण्याची एक उत्तम संधी वाया घालवण्यात आली आहे. 'मोहोन्जो...मोहोन्जो..दारो…' अशा सपक गाण्यांची तर नक्कीच अपेक्षा नव्हती.

चित्रपटाच्या एकूण टेकींग व ट्रीटमेंटवर ट्रॉय, ग्लॅडिएटर सारख्या रोमपटांचा तर काही ठिकाणी 'गेम ऑफ थ्रोन्स'चा प्रभाव स्पष्ट जाणवतो. कथानकावर तर मनमोहन देसाई व सलीम-जावेद इफेक्ट आहेच (हा आरोप नसून निरीक्षण आहे). चित्रपटाची विविध कारणांमुळे रखडलेली निर्मिती व त्यामुळे होणारे परिणामही सहज जाणवतात. उदा. स्पेशल इफेक्ट्स. विशेषत: क्लायमॅक्सच्या महत्वाच्या दृष्यांमधले इफेक्टस वेळ मारुन नेल्यासारखे, उरकल्यासारखे वाटतात. (कदाचित मी सिनेमा जिथे पाहिला त्या कार्बनचोर सिनेमागृहाचाही हा दोष असू शकतो. चूभूदेघे.) गाण्यांमधे नाचणारे उताडे, ग्लॅडिएटर-स्टाईल साहसदृष्यांमध्ये खचाखच भरलेले प्रेक्षागार, बाजाराची दृष्ये इत्यादी ठिकाणी सढळ हस्ते वापरलेली आणि दाखवलेली गर्दी ऐन क्लायमॅक्सला रोडावते व परिणाम उणावणारी ठरते. एकंदरीतच दिग्दर्शकाने मायक्रो पातळीवरचं डिटेलिंग प्रयत्नपूर्वक व पुरेसं केलं असलं तरी सर्वंकष पातळीवर जी एक भव्यता, एक स्केल आवश्यक होती, तिची उणीव भासते. त्यामुळे पडद्यावरची गोष्ट ही एका शहराची न वाटता पात्रांच्या वैयक्तिक वैमनस्याची एक साधारण गोष्ट वाटते. सिनेमा रखडल्यामुळे असेल की फायनल प्रॉडक्ट मनासारखे न बनल्यामुळे असेल, सिनेमाच्या जाहिरातीकडेही कुणी फारसं लक्ष दिलेलं दिसत नाही. नाहीतर इतका 'महत्वाकांक्षी' वगैरे चित्रपट असताना त्याचा माध्यमातील पेड 'हवा' ऐकू आली नाही. एकंदरीतच हा चित्रापट सिनेमाकाराने जीवावर आल्यासारखा, आता सुरू केलाय तर संपवणे भाग आहे, कर्ज घेतलेय तर फेडणे भाग आहे अशा नाईलाजाने बनवल्यासारखा वाटतो.

काही गोष्टींचा तर कथानकाशी काय संबंध आहे हे मला शेवटपर्यंत कळलंच नाही. कदाचित हा माझ्या तोकड्या आकलनशक्तीचा वा मधूनच गेटकीपरच्या चोरून घेतलेल्या डुलकीचा दोष असावा. उदा. प्रधान महम (कबीर बेदी) हा स्वत: नगरप्रमुख आहे. त्याला हाकलून लावणार्‍या हरप्पा शहराचा सूड म्हणून मोहोन्जो-दारो हे शहर त्याला हरप्पापेक्षाही समृद्ध करायचे आहे, इथवर ठीक आहे. पण तो स्वत:च प्रमुख असतानासुद्धा सुमेरीयन व्यापार्‍यांकडून सोन्याच्या बदल्यात शस्त्रांची तस्करी का करतो हे काही कळलं नाही. बाकी कबीर बेदीमुळे चित्रपट थोडा सुसह्य झाला आहे, हे मात्र खरं. तसेच शहराच्या शेजारीच मोठी नदी, धरण, जंगलं असताना हरप्पासारख्या कृषी संस्कृतीचे महत्वाचे शहर असणार्‍या संपूर्ण मोहोन्जो-दारो शहरात एकही झाड नसावं याचंही मला आश्चर्य वाटलं. अशा बर्‍याच गोष्टी आहेत. असो.

एक अत्यंत वेगळा विषय डेवलप करत नेण्याची शक्यता, गोष्ट सांगायला उपलब्ध अनोखी पार्श्वभूमी, ऐतिहासिक पोषाखपट बनवण्याचा पूर्वानुभव, ए.आर रहमान-जावेद अख्तरसारखे दिग्गज साथीदार, हृतिक रोशनसारखा 'सामान्य+' कुवतीचा का होईना परंतु एक मेहनती मुख्य अभिनेता इ.इ सगळ्या अनुकूल गोष्टी असताना मोहोंजो-दारो 'अप टू द मार्क' अनुभव का देत नाही, हा प्रश्न खरं म्हणजे दिग्दर्शकाला पडायला हवा पण तो माझ्यासारख्या सामान्य प्रेक्षकाला पडतो. याचं उत्तर दिग्दर्शकाकातीररो- यच्या मनात असलेल्या गोंधळात व निर्मिती रखडण्यात असावं.

माझ्या अंदाजाप्रमाणे असं झालं असावं- आपल्याला मोहोन्जो-दारो/हरप्पा संस्कृतीच्या पार्श्वभूमीवर सिनेमा काढायचा हे आधी निर्माता-दिग्दर्शकाने नक्की केलं. मग त्यात 'ष्टोरी' भरली असावी ती साधारणत: अशी:- मोहोन्जो-दारोचा अचानक झालेला र्‍हास ही मुख्य 'इव्हेंट' दाखवायची हे ठरलं. मग याचं कारण म्हणजे पूर (पुरातत्व संशोधनात असलेल्या एका मतप्रवाहानुसार) हे ठरलं. मग हा पूर धरण बांधल्यामुळे आला (किंवा नियोजशून्य धरणांमुळे पूर येतो) असं दाखवून चार-साडेचार हजार वर्षांपूर्वींच्या कथानकाचा संबंध एकदम आजच्या काळातील अनिर्बंध विकास व त्यामुळे होणारा पर्यावरणाचा र्‍हास  इत्यादींशी जोडायचा.(तसं हा सगळा भाग उत्तरार्धात येतो, जो अधिक रंजक आहे. कारण त्यावर जास्त काम झालं असावं.)

सोबतच मोहोन्जो-दारोत सापडलेले खालचे शहर- वरचे शहर हे वर्गभेदाचे प्रतीक आहेत असं सुचवायचं. एक दोन प्रसंगातून त्याकाळीही व्यापारी लोक शेतकर्‍यांचं शोषण कसं करत हे दाखवायचं. नायकाच्या तोंडी दोन-चार समाजवादी वाक्ये पेरायची. एकूण फोकस (व खर्च) मोहोन्जो-दारो 'जसं होतं तसं' उभं करण्यावर होत असल्यामुळे कथानकाकडे 'थोडं' दुर्लक्ष करत सोपं कथानक म्हणजे हिंदी सिनेमाचा ठरलेला फॉर्म्यूला अर्थात गरीब नायक- उच्चभ्रू नायिका, क्रूर खलनायक, नायकाचा विनोदी मित्र, करवलीसारखी मिरवणारी नायिकेची एक मैत्रिण, मुख्य नायक-नायिकांसोबतच त्यांच्या मित्र-मैत्रिणींमध्ये फुलत जाणारं राजेंद्र नाथ / मेहमूद छाप प्रेम   इ. दिग्दर्शकाने निवडलं असावं. तसं असायला काही हरकत नाही, ते त्याचं स्वातंत्र्य आहे. परंतु इतक्या अनेक गोष्टी एकाच पिशवीत कोंबणं म्हणजे टू मच होतं.

मोहोन्जो-दारो दाखवताना त्यात एक 'ऑथेंटिसिटी' आणणं गरजेचं होतं. ती तशी आणण्याचा सिनेमाकाराने प्रामाणिक प्रयत्नही केलेला आहे. त्याबद्दल त्याला दाद द्यायलाच हवी. त्यामुळे हा सिनेमा फीचर फिल्म आहे की डॉक्युड्रामा आहे अशीही शंका मला सुरुवातीला आली. मोहोन्जो-दारोला वास्तवात सापडलेल्या व त्याची ओळख बनलेल्या प्रसिद्ध वस्तू व वास्तू उदा. पशुपति प्रतिमा, डांसिंग गर्लची मूर्ती, नाणेसदृश विटा, खापरं, ग्रेट बाथ, दुमजली घरं, रस्ते, बाजारपेठा इ. बर्‍याच तपशीलात दाखवल्या आहेत. पण 'ब्योमकेश बक्शी'विषयीच्या लेखात मी म्हणालो तेच पुन्हा म्हणतो, या सगळ्या गोष्टींची माहिती असण्याची अपेक्षा सामान्य प्रेक्षकाकडून करणे हे अति होतं आणि सिनेमा त्याच्या डोक्यावरुन जाऊ लागतो. तो तसा जावू नये म्हणून लेखक-दिग्दर्शक उरलेलं पूरक कथानक सोपं करण्याच्या मागे लागतो आणि सूचक की सोपं या गोंधळात पडतो.

सूचक की सोपं हा समतोल साधणं फार कठीण आहे. उदा. वास्तवातील मोहोन्जो-दारोत विकसित अशी सांडपाण्याची यंत्रणा होती असं आपण शाळेत कधीतरी वाचलं असतं. आता ही गोष्ट सिनेमात दाखवायची कशी? तर त्यासाठी दिग्दर्शकाने एक शक्कल लढवली आहे. एका मारामारीच्या सीनमध्ये  मार खाणारं एक पात्र एका नालीत जाऊन धडपडतं. तिथे काही सेकंदांकरताच आपल्याला घराच्या मोरीतून नालीत जाणारं सांडपाणी आणि वाहणारी नाली दिसते. अशा वेळेला, 'अच्छा! तर त्याकाळी मोहोन्जो-दारोत नाल्यासुद्धा होत्या तर!' असं आपण आपलंच समजून घ्यायचं असतं. (इथे तुम्ही एक अभ्यासू प्रेक्षक आहात हे सिनेमाकार गृहीत धरतो.) हे झालं सूचक तर सामान्य माणसांची, शेतकर्‍यांची त्याकाळीही कशी पिळवणूक होत होती हे दाखवायला दिग्दर्शकाने अनेक संवाद आणि एका शेतकरी नेत्यासकट दोन-चार कार्यकर्त्यांचे जीव नाहक खर्ची घातले आहेत; त्याकाळी वस्तूविनिमयाने व्यवहार होत अशा शाळकरी गोष्टी सांगण्यासाठीही काही लांबलचक प्रसंग टाकले आहेत. हे झालं सोपं.(इथे मात्र तुम्ही सामान्य प्रेक्षक आहे अशी सिनेमाकार समजूत करुन घेतो.) अशा अनेक अनावश्यक फ्लिपफ्लॉप्सनी पटकथा विनाकारणच क्लिष्ट होत जाते.

कुठलीही कलाकृती कलाकाराची एक रचना असते, कन्स्ट्रक्ट वा डिझाईन असते. मोहोंजो-दारोही याला अपवाद नाही. ही सुद्धा इतर कलाकृतींप्रमाणे एक मॅन्युफॅक्चर्ड, कृत्रिम पटकथा आहे. पण ही कृत्रिमता आपल्या व आपल्या सहकार्‍यांच्या प्रतिभेच्या अविष्करणातून कशी झाकता येईल, आवश्यक तेथे दुवे कसे सांधता येतील आणि या सगळ्या प्रक्रियेचा एकत्रित परिणाम म्हणून एक एकसंध, कन्विसिंग आणि तरीही रंजक अनुभव प्रेक्षकाला कसा देता येईल यातच लोकप्रिय सिनेमाचं यश असतं. या महत्वाच्या गोष्टीमध्येच हा चित्रपट फसला आहे. तरीही एकवेळ कथानक सोडलं तर इतर बाबींसाठीतरी 'मोहोन्जो-दारो' एकदा पाहण्यालायक निश्चितच आहे.

अखेरीस अनोखी पार्श्वभूमी, त्यासाठी (दावा) करण्यात आलेला रिसर्च वगैरे गोष्टींवर कथानकाचे जुनाटपण आणि जुनीच ट्रीटमेंट पाणी फेरते व आपल्याला कंटाळा येत जातो. आणि मग हा सिनेमा बघायला आपण इतक्या दुरुन टोले घेत का आलो, असा वैचारिक गोंधळ सिनेमागृहाच्या बाहेर पडताना माझ्यासारख्या सर्वसामान्य प्रेक्षकाच्या मनात सुरु होतो आणि यापुढे गड्या आपला 'वर्ल्ड टीव्ही प्रिमीयर'च बरा या विचारावर थांबून तो संपतो.

बाकी हिंदी-मराठी वृत्तवाहिन्यांकडे प्राइमटाईम मध्ये अनेकदा (काही जणांकडे तर दिवसातून तीन वेळा) दाखवण्यासारख्या  काही बातम्या नसताना  'प्राचीन मिस्र के रहस्य', 'माया संस्कृती का सच', 'हिममानव का खौफ' यासारख्या छद्म माहितीपटांमध्ये फिलर म्हणून इकडचे तिकडचे इंटरनेटवरचे, सिनेमातले विडीओ दाखवतात तशा 'कहानी मोहोन्जो-दारो की' या कार्यक्रमात या सिनेमातील क्लिपिंग्सचा उत्तम उपयोग आपले 'क्रियेटीव्ह' पत्रकार-संपादक खात्रीने करतील हे मात्र नक्की.
 

by abhishek waghmare (noreply@blogger.com) at August 23, 2016 04:12 AM

मला काय वाटते !

आपले नेते

सर्वांना एकच कायदा लागू व्हावा ही इच्छा बाळगणे गैर आहे कां? मंत्रीमहोदयांना एक न्याय व इतरांना दुसरा हे काही ठिक नाही.

या आठवड्यात मंत्रीमहोदय हेल्मेट न घालता दुचाकीवरून सैर करतानाचे छायाचित्र वर्तमानपत्रात बघितले. खाली मंत्र्यांचा खुलासा कि सार्वजनिक कार्यक्रम असल्यामुळे हेल्मेट घालणे योग्य नव्हते. यांच्याकडे हेल्मेट खरोखर आहे कि नाही हे तपासून बघितले तर कपाटावर धूळ खात पडलेले दिसेल.

यांनी स्वत:ची चूक कबूल करून कायदेशीर कारवाईला सामोरे गेले असते तर काही हरकत नव्हती. त्यांना फारफार तर दंड झाला असता. कोणी तुरुंगात टाकले नसते.


निवडून येणे आणि चांगला नेता बनणे या दोन्ही भिन्न गोष्टी आहेत हे अनेक जणांच्या लक्षात येत असेल.

by बहिर्जी नाईक (noreply@blogger.com) at August 23, 2016 03:09 AM

नभाचा किनारा

Syriaतले घर थकलेले संन्यासी

"घर थकलेले... संन्यासी" ह्या कवितेच्या पहिल्या ३ शब्दातच ग्रेस यांनी सगळं सांगून टाकलं असावं! इतकी अर्थघन शब्दयोजना. पं. हृदयनाथ मंगेशकरांच्या स्वररचनेतला दोन शब्दांमधला तो जीवघेणा अंतराळ.... त्यात निर्वासितांचं अस्तित्वच नव्हे, तर "टांगणीला" लागलेल्या जीवाचा दाटलेला हुंदका आहे! Syria देशातून गेली अनेक वर्ष ते चालताहेत. त्यांच्या मागे बॉम्बने विदीर्ण झालेल्या त्यांच्या गावांचा आक्रोश कानापर्यंत

by विशाखा (noreply@blogger.com) at August 23, 2016 02:00 AM

August 22, 2016

देवा तुझ्या द्वारी आलो

गोंदवलेकर महाराज प्रवचन २३ ऑगस्ट

गोंदवलेकर  महाराज प्रवचन २३ ऑगस्ट 

श्रीराम जय  राम जय जय राम  !! श्रीराम जय  राम जय जय राम  !!
श्रीराम जय  राम जय जय राम  !! श्रीराम जय  राम जय जय राम  !!

by अमोल केळकर (noreply@blogger.com) at August 22, 2016 10:30 PM

आयुर्वेद,पर्यायी व पुरक औषध पद्धती

Articles

Sick wild house mice spend time away from their social groups, leading to a decrease in their potential for disease transmission according to a new study. The results can improve models focused on predicting the spread of infectious diseases like influenza or Ebola in humans.http://dlvr.it/M5GySdSports nutrition recommendations may undergo a significant shift after new research has found individuals with more muscle mass do not need more protein after resistance exercise.http://dlvr.it/M5GyGsGeographers have completed a large scale data and mapping project to track the flow of internal human migration in low and middle income countries. Researchers have, for the first time, mapped estimated internal migration in countries across three continents; Africa, Asia and Latin America and the…http://dlvr.it/M5Gy3BA new study questions the effectiveness of using pictogram message on the labels of anxiety and sleep medications that interfere with driving -- an approach this is currently implemented across France. The study found that the risk of being responsible for a crash associated with these medicines…http://dlvr.it/M569cDIt appears that people who actively participate in demonstrations during social movements on behalf of those dissimilar to them do so for two important reasons.http://dlvr.it/M569c9To everything there is a season -- even divorce, sociologists concludes.http://dlvr.it/M569c2For heterosexual couples, most Americans still believe in the traditional division of household labor between husbands and wives, while for same-sex couples, they think the 'more masculine' partner and the 'more feminine' partner should generally be responsible for stereotypically male and female…http://dlvr.it/M569byFor older adults, having more or closer family members in one's social network decreases his or her likelihood of death, but having a larger or closer group of friends does not, finds a new study.http://dlvr.it/M569bgOranges and other citrus fruits are good for you -- they contain plenty of vitamins and substances, such as antioxidants, that can help keep you healthy. Now a group of researchers reports that these fruits also help prevent harmful effects of obesity in mice fed a Western-style, high-fat diet.http://dlvr.it/M569ZgThe developing world is awash in substandard, degraded or falsified medications, which can either directly harm users or deprive them of needed treatment. And with internet sales of medications on the rise, people everywhere are increasingly at risk. So, a team of researchers has developed a…http://dlvr.it/M569WvMost foods at the grocery store come wrapped in plastic packaging. Not only does this create a lot of non-recyclable, non-biodegradable waste, but thin plastic films are not great at preventing spoilage. Scientists are now developing a packaging film made of milk proteins that addresses these…http://dlvr.it/M569SdMost people start racking up scars from an early age with scraped knees and elbows. While many of these fade over time, more severe types such as keloids and scars from burns are largely untreatable, and can carry the stigma of disfigurement. Now scientists are developing new compounds that could…http://dlvr.it/M569NvWhile studying the rapid growth of the therapeutic boarding school industry, an expert observed that troubled young men in at least one program most often displayed a type of 'hybrid masculinity.'http://dlvr.it/M4b2nLYouth cyberbullying is dramatically more likely to occur between current or former friends and dating partners than between students who were never friends or in a romantic relationship, suggests a new study.http://dlvr.it/M4b2mWSocial media is redefining how people grieve, bringing conversations about death back into the public realm, sociologists found. And Twitter in particular, they say, is broadening the discourse around who may engage when someone dies.http://dlvr.it/M4b2mSIn a recent study, researchers looked at envy in the workplace. The research found a strong link between an employee's feelings of envy after they perceive a supervisor has treated them worse relative to their co-workers and the length of time by which they process this information.http://dlvr.it/M4b2mNWhile overt signs of envy can often be received badly, research indicates that how that envy is perceived and attributed by the envied person makes all the difference in how it is handled.http://dlvr.it/M4b2mKA fundamental question in neuroscience is how neuronal circuits give rise to brain function, as disruptions in these connections can lead to brain disorders. Translating the rules governing the functional organization of neural circuits requires knowledge of the synaptic connections among…http://dlvr.it/M4b2m9A new study that assessed bodily responses suggests that standing up for your beliefs, expressing your opinions and demonstrating your core values can be a positive psychological experience, report researchers.http://dlvr.it/M4b2lcBeing homeless puts people at greater risk of HIV infection than those with stable housing, but targeting services to reduce risk behaviors is often complicated by fuzzy definitions of homelessness, say authors of a new report.http://dlvr.it/M4b2jkResearchers have found that a form of magnetic resonance imaging (MRI) that non-invasively measures fat density in the liver corresponds with histological (microscopic tissue analyses) responses in patients with nonalcoholic steatohepatitis (NASH).http://dlvr.it/M4b2d7Summer is here and backyard barbecues, camping trips and youth camp sessions are in full swing. Amidst all of these fun activities is often a far less welcoming sign of summer: mosquitoes.http://dlvr.it/M4b2RjIn this blog post, Dr. Ashlee Tipton discusses the NIH Loan Repayment Programs to help deal with student debt.http://dlvr.it/M4HqRYGenetically analyzing lesions in the food pipe could provide an early and accurate test for esophageal cancer, according to research. Barrett's Esophagus is a common condition that affects millions of people, although many are undiagnosed. This condition involves normal cells in the esophagus (food…http://dlvr.it/M4CYc3Parents were more likely to agree that laws requiring students to be vaccinated against HPV for school entry are a 'good idea' when there is an opt-out clause, new research indicates. However, this opt-out provision could make the laws far less effective. It also means physicians and other health…http://dlvr.it/M4CYYB

by prasanna (noreply@blogger.com) at August 22, 2016 07:00 PM

स्मृति

ओहरे ताल मिले नदी के जलमें

ओहरे ताल मिले नदी के जलमें
नदी मिले सागरमें
सागर मिले कौनसे जममें
कोई जाने ना

सूरज को धरती तरसे धरती को चंद्रमा
पानी में सीप जैसे प्यासी हर आत्मा
बुँद छुपी किस बादलमें कोई जानेना

अनजाने होंठो पर क्युँ पहचाने गीत है
कल तक जो बेगाने थे जन्मोंके मीत है
क्या होगा कोनसे पलमें कोई जाने ना

ओहरे ताल मिले नदी के जलमें

गीतकार : इंदिवर - संगीत - रोशन - चित्रपट - अनोखी अदा - गायक - मुकेश

by rohinivinayak (noreply@blogger.com) at August 22, 2016 05:36 PM

खगोल विश्व

सूर्यमालेबाहेरील ग्रहावर ऑक्‍सिजनचे अस्तित्व





सूर्यमालेबाहेरील आकाशगंगेत शुक्राशी साम्य असणाऱ्या ग्रहाचा शोध शास्त्रज्ञांना लागला आहे. याचे वैशिष्ट्य म्हणजे या ग्रहावर प्राणवायूचा (ऑक्‍सिजन) पातळ थर असल्याचे आढळले आहे. पृथ्वीपासून हा ग्रह 39 प्रकाशवर्षे दूर आहे. प्राणवायूचे वातावरण असलेला हा आपल्या सूर्यमालेबाहेरील पहिलाच ग्रह आहे, असा दावा संशोधकांनी केला आहे. 

वैचित्र्यपूर्ण वातावरण 
या ग्रहावराचा शोध गेल्या वर्षी लागला. तेथील वैचित्र्यपूर्ण वातावरणामुळे संशोधकही आश्‍चर्यचकित झाले आहेत. तेथील तापमान 232 अंश सेल्सिअसच्या आसपास आहे. नवीन संशोधनानुसार येथील वातावरण अस्पष्ट व विरळ असल्याचे निदर्शनास आले आहे. याचे नामकरण "जीजे 1132बी‘ असे करण्यात आले आहे. अमेरिकेतील हॉवर्ड-स्मिथसोनियन सेंटर फॉर ऍस्ट्रोफिजिक (सीएफए) या संस्थेतील खगोलशास्त्रज्ञ लॉरा शेफर या व त्यांचे सहकारी याविषयी संशोधन करीत आहे. "जीजे 1132बी‘वर वाफेसारखे व जलयुक्त वातावरण असले तर काय घडू शकते याचा अभ्यास शेफर करीत आहेत. 

ऑक्‍सिजन आहे, पाणी नाही 
"जीजे 1132बी‘ हा ग्रह त्यांच्या सूर्यमालेतील ताऱ्याच्या अत्यंत जवळ आहे. हे अंतर 14 लाख मैल इतके आहे. या ग्रहावर अतिनील अथवा "यूव्ही‘ किरण मोठ्या प्रमाणावर असल्याचे दिसून आले आहे. हे किरण पाण्यातील रेणूंचे हायड्रोजन व ऑक्‍सिजनमध्ये विभाजन करतात. हायड्रोजन हा ऑक्‍सिजनपेक्षा हलका असल्याने तो अंतराळात नाहीसा होतो. त्यामुळे "जीजे 1132बी‘वर प्राणवायूचे विरळ वातावरण असल्याचा निदर्शनास आले आहे. मात्र जीवसृष्टीसाठी अनिवार्य असलेल्या पाण्याचे अस्तित्व येथे आढळलेले नाही. दोन्ही वायू अवकाशात नाहीसे होतात. ""थंड ग्रहावर असलेला ऑक्‍सिजन हा निवासास योग्य समजला जातो. पण "जीजे 1132बी‘सारख्या गरम वातावरणाच्या ग्रहावर अगदी याच्या विरुद्ध स्थिती आहे, असे मत शेफर यांनी नोंदविले आहे. या ग्रहावर हरित वायूचा मोठा प्रभाव आहे. यावर आधीच गरम वातावरण असल्याने येथील पृष्ठभाग लाखो वर्षांपासून वितळत आहे, असेही त्या म्हणाल्या. 

अधिक अभ्यास शक्‍य 
या ग्रहावर आम्हाला प्रथमच ऑक्‍सिजनचे अस्तित्व आढळले, असे "हॉवर्ड पॉलसम स्कूल ऑफ इंजिनिअरिंग अँड अप्लाईड सायन्सेस‘चे रॉबिन वर्डस्वर्थ यांनी सांगितले. "जीजे 1132बी‘वर ऑक्‍सिजन असला तर अत्याधुनिक व शक्तिशाली "जायंट मॅग्लन‘ व जेम्स वेब अंतराळ दुर्बिणीतून याचा शोध घेऊन त्याचे विश्‍लेषण करता येईल, असे मत संशोधकांनी नोंदविले आहे. 

"मॅग्मा ओशन‘ची उपयुक्तता 
खगोलशास्त्रज्ञ लॉरा शेफर यांनी एक "मॅग्मा ओशन‘ नावाची प्रतिकृती तयार केली आहे. यातून आकाशगंगेत शुक्रासारख्या असणाऱ्या ग्रहांचा शोध घेणे शक्‍य होणार आहे. ग्रहांवर ऑक्‍सिजन का नसतो हा शास्त्रज्ञांना अनेक वर्षांपासून सतावणारा प्रश्‍न सोडविण्यास मदत होणार आहे. "मॅग्मा ओशन‘द्वारे सूर्यमालेबाहेरील ग्रहांचा शोध घेता येणार आहे. "ट्रॅपिस्ट-1‘ या सूर्यमालेत तीन ग्रह असून त्यावर अधिवास करण्यायोग्य वातावरण असल्याचे आढळले आहे. हे ग्रह "जीजे 1132बी‘ पेक्षा थंड असल्याने त्यावर निवास योग्य वातावरण असण्याची दाट शक्‍यता संशोधकांनी व्यक्त केली आहे. 


माहिती सौजन्य : सकाळ

by सागर भंडारे (noreply@blogger.com) at August 22, 2016 11:38 AM

देवा तुझ्या द्वारी आलो

गणेश पूजेंची ' ध्वनीफीत

गणेशचतुर्थी निमित्य ' गणेश पूजेंची ' ध्वनीफीत  इथे  देत आहे.

ब्लॉगवर कुठेही क्लिक केले तर एक लहान विंडो  ओपन  होईल  तिथून  ध्वनीफीत उतरवून घ्यावी ... 

मोरया 

by अमोल केळकर (noreply@blogger.com) at August 22, 2016 10:18 AM

युनिक फीचर्स - Unique Features & News Pvt. Ltd.

छोटंसं उत्तर डोंगराएवढ्या प्रश्नावर - कौस्तुभ आमटे

पावसाच्या पाण्याच्या लोंढ्यात शेती-माती वाहून जाण्याची समस्या महाराष्ट्रातील सर्वच डोंगरउतारावरील गावांना भेडसावत असते. यवतमाळमधील अशाच एका गावात एक छोटं उत्तर शोधलं गेलं. कसं?

by gauri at August 22, 2016 06:51 AM

Kavi Arasu

My experiments with Instagram

Picture stories have been the nerve centre of this website. It is in the long hard look at images that the words and stories have emerged. Over several years. As my Instagram page begins to hog a dab more of my attention than it did earlier, my experiments with Instagram embolden me to weave more stories.

Ever since the shift in career trajectory, there have been many experiments in the recent times that I have been running. When the view of life in itself is viewed as a series of experiments there is only discovery and learning all the way around, experiments and learning on social are also default. Several of social ones are on my Instagram page.

To try and bring a story alive in what is essentially a siloed and image based medium has been a bucket of work with droplets of learning here and there. I have learnt the power of images and how much they can chew up everything else. The importance of filters, lenses, hashtags and what all they can stand in for, and gently gloss over is omnipresent. But to spot the story behind the dominant narrative, has been such fun.

This house, where many of the young are permanently stationed is often viewed as an abode of narcissism by the old. Ok, older. I am finding it to be a very interesting and different platform. I try and keep the play with filters to the minimum and add some shade, contrast and brightness with words. Especially about the places and people that I encounter. If at all it is about me, it is only through the micro accounts stories that I tell there. “Thats not how the medium works” many have told me, shaking their heads with a smug smile lurking in the corner of their lip. Perhaps, they are right. For the way I use Instagram is not what Instagram has bet its shirt on. Instagram’s soul lies in its filters and the words are clearly optional extras. In more ways than one, I am harbouring some old fashioned beliefs. Some of them go like this : Good stories draw people. Good stories are often a combination of pictures and words. etc. etc.

But who cares. Its never about a platform as much as its about the users, their imagination and what they do with it. So I believe. So my page there is become something of a mini blog. Needless to say, my difficulty in adapting to the ready-shoot-filter-publish model is evident in every post. At least in my head. Sometimes though, I receive appreciation. Like the one today from this gentleman whose work I admire hugely, which read  “Love the stories behind your posts. Amazing patience and ‘care’ “.  That chuffed my heart and set me thinking.

The missus added some sense into the dose of kaapi on an otherwise busy Sunday evening to suggest that I need to consider the fact that some of the ‘short posts’ and pictures merited a ‘fuller’ post on the website. “Not everybody is on Instagram you know”, she began. And then quickly went on to other things like “assuming too much” etc, which I thought was fresh brew from another world.

Promptly this blogpost was thought of and some quick-fire decisions were made. Some pictures and accounts from Instagram will get here as well. Some of it shared on other platforms. In any case, its all experiments. So, if you are still reading, do follow me on Instagram and let me know how the page is evolving. My page on Instagram is here : https://www.instagram.com/kavi.arasu/

For, am going to be at it. Chasing a bunch of hypotheses and relishing whatever emerges. When you don’t break into a  sweat on the numbers of likes or followers and are focused on being present with people, their pictures and their stories, there is joy.

Try.

The post My experiments with Instagram appeared first on Kavi Arasu.

by Kavi Arasu at August 22, 2016 05:03 AM

कृष्ण उवाच

शरद पोंक्षेच्या कविता.

“खरंच कविता ही एक नैसर्गीक निर्मिती आहे.अगदी तशीच कविता दुसर्‍याला सुचेल हे शक्य नाही.”

माझा मित्र शरद पोंक्षे नेहमीच कसल्यातरी तंद्रीत असल्यासारखा मला दिसायचा.मला त्याचं भारी कौतुक वाटायचं.एक मात्र नक्की तो कविता खूप करायचा.मी कधी त्याला भेटलो तर ताजी कविता मला वाचून दाखवायचा.
“हे तुला कसं सुचतं.?”
असा मी त्याला नेहमी प्रश्न करायचो.पण सरळ उत्तर देण्याऐवजी हश्यावर न्यायचा.एकदा मी त्याच्या खणपट्टीला लागलो.
“तू कविता चांगल्या करतोसच.शिवाय तुला संगीतही चांगलं कळतं.ह्याचा उगम कुठे झाला?”
असा मी त्याला प्रश्न केला.
माझा प्रश्न ऐकून शरद हसला पण का कुणास ठाऊक ह्यावेळी मला काहीतरी सांगावं असं त्याला वाटलेलं दिसतं.

मला म्हणाला,
“मला आठवतं माझ्या लहानपणी शाळेत असताना,जरा का एखाद्या शिक्षकाने आम्हाला कविता लिहायला सांगीतली तर,बरेच आम्ही त्या गोष्टीची उपेक्षा करायचो.जर का आमच्या शिक्षकाने, जडजड शब्द दिले आणि त्या उप्पर क्लिष्ट व्याकरणाचं त्या शब्दांना आच्छादन असून त्याचा अर्थ समजणं कठिण जावं अशी परिस्थिती आल्यास कविता लिहिणं म्हणजे काय तरी भयंकर गोष्ट आहे असं वाटल्याशिवाय रहायचं नाही.परंतु,कवितेचा समर्थक म्हणून शिक्षक जे काय कराचे ते विद्यार्थ्याच्या दृष्टीने बरोवर नाही असं मला वाटायचं.सगळेच पाडगावकर किंवा सुरेश भट असू शकत नाहीत.तरीसुद्धा कविता ह्या शब्दाबद्दल आम्ही सर्व पक्षपाती आहोत.कविता काही कागदाच्या पानावर लिहून त्याचं पुस्तकात रुपांतर करून झाल्यावर सर्व काही झालं असं म्हणणं चुकीचं होईल असं मला वाटतं,कारण कवितांचं अस्तित्व फक्त पुस्तकात असतं हे काही खरं नाही.”
एव्हडं शरदने मला सांगीतल्यावर मी मनात विचार केला आज बेटा मला त्याचं एकंदर गुपीत सांगणार आहे असं वाटलं.

मला शरद म्हणाला,
“मला वाटतं,कविता वादळातून निर्माण झालेल्या असंबंद्ध लयीत असते.पावसाची सर पडून गेल्यावर जमीनीतून निर्माण होणार्‍या सुगंधात असते.ती सदैव आपल्या अवती-भोवती असते.थोडं खनन करावं लागतं एव्हडंच.
माझ्या लहानपणी मला संगीतात विशेष रस नव्हता.माझ्या आजोळी गेल्यावर घराच्या मागे पसरलेल्या रानात गेल्यावर,जणूं कुणीतरी जादूकरून निर्माण झालेला किलबीलाट किंवा पिंपळाच्या पानातून वार्‍याच्या झोतीबरोबर निर्माण होणारी सळसळाट ऐकायला यायचा.रेडियोतून येणारं एखादं गाणं त्याची बरोबरी करील असं मला कधीच वाटलं नाही.असं का हे मला कधीच कळलं नाही.जसा मी मोठा होत गेलो तसा ह्याचं कारण काय असावं ह्याचा मी शोध घेत राहिलो.

काही वर्षानी माझे आजी-आजोबा निधन पावले.त्यांच्या पश्चात माझ्याकडून जणू नकळत करार लिहिला गेलेला होता की ते रानातलं संगीत मला ऐकायला निर्बंध आला होता.असं मला मनात वाटायचं.
रानातलं ते संगीत मी पहिल्यांदा ऐकलं तेव्हा ११ वर्षाचा होतो. इतर कुणाला ते संगीत पेटीवर वाजवलेलं एखादं गाणं वाजवल्या सारखं वाटलं असावं. पण मला मात्र ते संगीत जणू माझं जीवन आणि माझं चैतन्य माझ्या प्राक्तनाला आत्मसमर्पित केल्यासारखं वाटलं होतं.असं मला वाटणं हे काही एखादं दिखावटी रुपक नव्हतं.ते संगीत ऐकता ऐकता मिटलेल्या माझ्या नजरेसमोर बेरंगी रंग शालीनतापूर्वक संगीताच्या लयीबरोबर नृत्य करीत असल्याचे मला भासत असायचे.

कदाचीत कुणी म्हणेल की ती माझ्या मेंदूतली भ्रामक दृष्यं असावीत.कसं का असेना ती दृष्यं माझ्या विचारांचे श्वास होते,माझ्या आश्चर्याची ती भाषा होती.
माझ्या उभ्या आयुष्यात माझ्या मेंदूत येणारे ते रंग खरा अर्थ शोधून काढणारं कदाचीत एक जनीत्र असेल.माझ्या उर्वरीत आयुष्यात कठीण प्रसंग आलेच नाहीत असं मुळीच नाही.परंतु,अशावेळी माझ्या आजोळच्या रानातलं ते संगीत नेहमीच माझ्या मदतीला यायचं.
तसंच मला कधी तंद्री लागली की कवितेसाठी चार शब्द सुचतात.ते रानातलं संगीत माझ्या मदतीला येतं.त्याच्या आधारावर कवितेतली नंतरची यमकं सुचतात त्याला अनुसरून शब्द सुचतात.आणि मग कविता तयार होते.संगीतही तयार होतं.हे कसं झालं ह्याचा मी शोध घेतो पण मला शोध लागत नाही.”

हे सर्व शरदने मला सहजपणे सांगीतलं.मला त्याचं कौतूक नक्कीच वाटलं.

मी त्याला म्हणालो,
“खरंच कविता ही एक नैसर्गीक निर्मिती आहे.अगदी तशीच कविता दुसर्‍याला सुचेल हे शक्य नाही.हे सर्व नैसर्गिक असावं.तू मला म्हणालास ते मला पटतं.तुझ्या मेंदुतली ती दृश्य असावीत.प्रत्येकाचा मेंदू सारखाच नसतो.निरनीराळ्या कल्पनेचा जन्म ज्याच्या त्याच्या मेदूतूनच होत असतो.लहानपणी तुझ्या मनावर रानातल्या त्या नैसर्गीक संगीचा झालेला परिणाम हा त्या कवितांचा आणि संगीताचा परिपाक असावा.”

माझं हे ऐकून शरद फक्त हसला.कुणास ठऊक कदाचीत त्याला माझं म्हणणं पटलं असेल.

श्रीकृष्ण सामंत (सॅन होझे कॅलिफोरनीया)


by shrikrishnasamant at August 22, 2016 01:50 AM

August 21, 2016

आयुर्वेद,पर्यायी व पुरक औषध पद्धती

Articles

While studying the rapid growth of the therapeutic boarding school industry, an expert observed that troubled young men in at least one program most often displayed a type of 'hybrid masculinity.'http://dlvr.it/M4b2nLYouth cyberbullying is dramatically more likely to occur between current or former friends and dating partners than between students who were never friends or in a romantic relationship, suggests a new study.http://dlvr.it/M4b2mWSocial media is redefining how people grieve, bringing conversations about death back into the public realm, sociologists found. And Twitter in particular, they say, is broadening the discourse around who may engage when someone dies.http://dlvr.it/M4b2mSIn a recent study, researchers looked at envy in the workplace. The research found a strong link between an employee's feelings of envy after they perceive a supervisor has treated them worse relative to their co-workers and the length of time by which they process this information.http://dlvr.it/M4b2mNWhile overt signs of envy can often be received badly, research indicates that how that envy is perceived and attributed by the envied person makes all the difference in how it is handled.http://dlvr.it/M4b2mKA fundamental question in neuroscience is how neuronal circuits give rise to brain function, as disruptions in these connections can lead to brain disorders. Translating the rules governing the functional organization of neural circuits requires knowledge of the synaptic connections among…http://dlvr.it/M4b2m9A new study that assessed bodily responses suggests that standing up for your beliefs, expressing your opinions and demonstrating your core values can be a positive psychological experience, report researchers.http://dlvr.it/M4b2lcBeing homeless puts people at greater risk of HIV infection than those with stable housing, but targeting services to reduce risk behaviors is often complicated by fuzzy definitions of homelessness, say authors of a new report.http://dlvr.it/M4b2jkResearchers have found that a form of magnetic resonance imaging (MRI) that non-invasively measures fat density in the liver corresponds with histological (microscopic tissue analyses) responses in patients with nonalcoholic steatohepatitis (NASH).http://dlvr.it/M4b2d7Summer is here and backyard barbecues, camping trips and youth camp sessions are in full swing. Amidst all of these fun activities is often a far less welcoming sign of summer: mosquitoes.http://dlvr.it/M4b2RjIn this blog post, Dr. Ashlee Tipton discusses the NIH Loan Repayment Programs to help deal with student debt.http://dlvr.it/M4HqRYGenetically analyzing lesions in the food pipe could provide an early and accurate test for esophageal cancer, according to research. Barrett's Esophagus is a common condition that affects millions of people, although many are undiagnosed. This condition involves normal cells in the esophagus (food…http://dlvr.it/M4CYc3Parents were more likely to agree that laws requiring students to be vaccinated against HPV for school entry are a 'good idea' when there is an opt-out clause, new research indicates. However, this opt-out provision could make the laws far less effective. It also means physicians and other health…http://dlvr.it/M4CYYBThe ethnicity of women undergoing fertility treatments like IVF can affect the rate of successful live births, according to new research. After adjusting for certain factors including age of patient at time of treatment, cause of female or male infertility, and type of treatment, the study found…http://dlvr.it/M4CYP5As scientists learn more about which genetic mutations are driving different types of cancer, they're targeting treatments to small numbers of patients with the potential for big payoffs in improved outcomes. But even as we learn more about these driver mutations, a new study suggests the science…http://dlvr.it/M4CYC4In a clinical trial of patients with type 2 diabetes, canagliflozin (a sodium-glucose cotransporter 2 inhibitor) slowed kidney function decline to a greater extent than glimepiride (a sulfonylurea), while having similar blood sugar–lowering effects, report investigators.http://dlvr.it/M42snGAnalysis of almost 3,000 pairs of Danish twins shows that they live longer than the general population. The authors believe it reflects the benefits of lifelong social support.http://dlvr.it/M42smZScientists conducted a large-scale analysis of the proteins and genomes of mycobacterium tuberculosis strains that are common in Russia and countries of the former Soviet Union and found features that provide a possible explanation for their epidemiological success.http://dlvr.it/M42skGSome studies are showing that reactive oxygen species (ROS) molecules sometimes can aid in maintaining health -- findings now boosted by a surprising discovery from the researchers.http://dlvr.it/M42sctWomen undergoing chemotherapy for breast cancer have long complained of lingering cognitive impairments after treatment. These effects are referred to as 'chemobrain,' a feeling of mental fogginess. A new study reports long-lasting cognitive impairments in mice when they are administered a…http://dlvr.it/M42sPvHPV is one of the most common sexually transmitted infections in the US and has been identified as a cause of cancer in women. A team of researchers has completed studies on fruit flies with a condition that mimics a form of HPV-induced cancer. The fly models they developed may help scientists…http://dlvr.it/M42sPlSome laser pointers that can be bought over the counter are unsafe to the point that they can cause blindness, report researchers. Now they are calling on government to consider banning green lasers. In the meantime, they are recommending authorities to implement stringent testing and quality…http://dlvr.it/M42sPJA history of gallstone disease was linked to a 23 percent increased risk of developing coronary heart disease. Preventing gallstone disease may also benefit heart health, say researchers.http://dlvr.it/M42sK8Strong evidence supporting a new strategy against drug addiction has been revealed by research. The researchers showed that a compound that inhibits the activity of certain brain-cell receptors can reverse signs of cocaine dependency in rodents.http://dlvr.it/M42s5yGiving special treatment to young urban black males in the high school classroom runs the risk of shortchanging these students academically once they get to college, indicates a new study.http://dlvr.it/M42rkH

by prasanna (noreply@blogger.com) at August 21, 2016 07:00 PM

मला काय वाटते !

बस स्टॉप

स्मार्ट शहरांच्या प्रस्तावावर एक टिपण टाकल्याचे आठवते. त्यात एका बसस्टॉपचा उल्लेख केला होता. या रस्त्यावर एकही बस मार्ग नसताना केवळ नगरसेविकेचे घर बघुन समोर थांबा उभा केला. त्यावर प्रकाश जावडेकर यांच्या निधीतून असा फलकही झळकला. जावडेकराच्या तिर्थरूपांचा निधी नसल्यामुळे कोणाला त्याचे सोयरसुतक नाही.

पंधरा दिवसांपासून या थांब्यावर बसणाऱ्या लोकांची गर्दी नजरेत भरली. एखादा नवा बस मार्ग सुरू झाला कि कांय अशी शंका आली. पण नीट पाहिले तर सर्वजण मान झुकवून मोबाईलवर काहीतरी बघतायत हे दिसले. मग एकाला विचारले,’ बसची वाट बघताय कांय?’ त्याने माझ्याकडे एक वाईट नजर टाकली व म्हणाला, ’आता येथे फुकट वायफाय मिळायला लागले आहे.’


टिव्हीच्या दुकानावर मॅचच्या वेळेला गर्दी होते तशी गर्दी या फुकट वायफाय पायी होणार. नशिबाने या थांब्यावर खरेखुरे प्रवासी यायची शक्यता नाही. मात्र जिथे खरे प्रवासी उभे राहणार तेथे बाकडे या वायफाय वापरणारे बळकावणार. यात कोणा़ची सोय झाली?

by बहिर्जी नाईक (noreply@blogger.com) at August 21, 2016 04:16 PM

ashishchandorkar

उसेन गोल्ड

अचाट, अफाट, सुसाट आणि जबराट...

काही वर्षांपूर्वी टीव्हीवर एक जाहिरात लागायची. बॉलिवूडमधील एक अभिनेता इतर स्पर्धकांना वाकुल्या दाखवत धावण्याची शर्यत अगदी सहजपणे जिंकतो. अगदी सहजपणे चालत, नाचत स्पर्धा जिंकताना तो दाखविला आहे. जाहिरातीत काय काहीही दाखवितात, असं म्हणून आपण ती जाहिरात हसण्यावारी नेतो. मात्र, खऱ्या दुनियेतील शर्यतीमध्येही गेली दहा-बारा वर्षे अगदी अशीच परिस्थिती आहे. धावण्याच्या शर्यतीत स्वतःशीच स्पर्धा करीत, स्वतःचेच जुने रेकॉर्ड मोडीत, सर्व स्पर्धकांना पाच-दहा फूट मागे टाकत एक अवलिया धावपटू प्रत्येक स्पर्धेगणिक नवनवीन शिखरे पादाक्रांत करीत आहे. असा हा एकमेव अद्वितीय खेळाडू म्हणजे जमैकाचा उसेन सेंट लिओ बोल्ट.


असं म्हणतात, की काही जणांची निर्मिती करताना देव थोडा अवधी जास्तच घेतो. फुरसतीनं त्यांना बनवितो. त्यांची निर्मिती करताना विशेष प्रयत्न करतो. त्यांच्या अंगी चार गुण, चार कला जास्तच टाकतो. हे जर खरं असेल, तर उसेन बोल्टची निर्मिती करताना देवानं किमान काही दिवस तरी नक्की घेतले असतील. त्याशिवाय या धरतीवर अशा अजिंक्य नि अतुलनीय खेळाडूची निर्मिती होणं अवघड आहे. आतापर्यंत असा स्प्रिंटर झाला नाही आणि भविष्यातही कदाचित होणार नाही. बोल्टच्या कामगिरीवर फक्त एक नजर जरी मारली ना तरी कळेल, हे वाक्य किती बरोबर आहे.

बीजिंग (२००८), लंडन (२०१२) आणि रिओ (२०१६) अशा सलग तीन ऑलिंपिक स्पर्धांमध्ये १०० मीटर, २०० मीटर आणि ४ बाय १०० मीटर रिले अशा तीन प्रकारांमध्ये सुवर्णपदक जिंकणारा तो एकमेव खेळाडू आहे. एकाच स्पर्धेत तीन प्रकारांच्या शर्यतींमध्ये सुवर्णपदक पटकाविताना खेळाडूंचे तीनतेरा वाजतात. ते सुवर्णपदक सलग तीन स्पर्धांमध्ये राखणं तर ‘दूर की बात’. बरं सर्व ठिकाणचं यश निर्विवाद. नऊ सुवर्णपदकांपैकी एखाद्या वेळी ‘फोटोफिनीश’चा आधार घ्यावा लागलाय किंवा अगदी घासून सुवर्णपदक जिंकलंय वगैर वगैरे काहीही नाही. प्रत्येक वेळी किमान काही फूट अंतर राखून पठ्ठ्यानं ही नऊ सुवर्णपदकं मिळवली आहेत. हे कमी म्हणून की काय वर्ल्ड चॅम्पियनशिप स्पर्धांमध्ये मिळविलेली ११ सुवर्णपदकं वेगळी. बरं तीनही प्रकारच्या शर्यतींमधील जागतिक विक्रम याच पठ्ठ्याच्या नावावर आहेत. अगदी आता रिओ ऑलिंपिकमध्येही ४ बाय १०० रिले शर्यतीत जमैकाच्या संघानं नवा विक्रम प्रस्थापित केला आहे. बोल्टच्या हातात बॅटन येईपर्यंत जमैका आणि प्रतिस्पर्धी धावपटूंमधील अंतर आणि बोल्ट सुसाट सुटल्यानंतरचे अंतर सारं काही सांगून जाते. म्हणूनच बोल्ट हा देवानं विशेष प्रयत्न करून बनविलेला खेळाडू आहे, असं मला वाटतं.

काही वर्षांपूर्वी एका संस्थेनं एक प्रयोग केला. पृथ्वीवरील सर्वाधिक वेगवान प्राणी आणि पृथ्वीवरील सर्वाधिक वेगवान मनुष्य यांना १०० मीटरचे अंतर कापण्यास किती वेळ लागतो याचा त्यांनी अभ्यास करण्याचे ठरविले. यू-ट्यूबवर या संदर्भातील व्हिडिओ पहायला मिळतो. समोर असलेल्या भक्ष्याला पकडण्यासाठी जीव तोडून पळणारा चित्ता या व्हिडिओत दिसतो. चित्त्याने वेगाने कापलेले १०० मीटरचे अंतर त्यांनी वारंवार नोंदविले. चित्त्याला १०० मीटरचे अंतर कापण्यासाठी लागलेली सर्वोत्तम वेळ नोंदली गेली आहे ६.१३ सेकंद. दुसरीकडे जगातील सर्वाधिक वेगवान मनुष्य असलेल्या उसेन बोल्टची १०० मीटरचे अंतर कापण्यासाठीची विक्रमी वेळ आहे ९.५८ सेकंद. म्हणजे दोघांमधील अंतर आहे अवघे ३.४५ सेकंद. या प्रयोगाची किंवा टायमिंगची जागतिक पातळीवर दखल किती प्रमाणात घेतली जाते वगैरे गोष्टी गौण आहेत. बोल्टच्या वेगाचा अंदाज येण्यासाठी हा प्रयोग पुरेसा बोलका आहे.


पण विरोधाभास असा, की बोल्ट हा शंभर किंवा दोनशे मीटर स्पर्धेसाठी योग्य शरीरयष्टी असलेला खेळाडू नाही, असे तज्ज्ञ सांगतात. अगदी सुरुवातीच्या काळात त्याचा काहीसा फटकाही बोल्टला बसला. ‘तू शंभर किंवा दोनशे मीटरच्या शर्यतीसाठी प्रयत्न करू नकोस,’ असं त्याचे प्रशिक्षक त्याला सांगायचे. म्हणजे, स्प्रिंटर्स खूप उंच नसावा, असे त्यांचे मत. स्प्रिंटरची खूप उंचही नसावा किंवा बुटकाही नसावा. त्याची उंची मध्यम स्वरुपाची असावी. कारण शर्यतीला सुरुवात केल्यानंतर पूर्णपणे फॉर्ममध्ये येऊन पूर्ण जोशाने धावण्यास प्रारंभ करण्यासाठी खूप उंच अॅथलिट्सना थोडा अधिक वेळ लागतो आणि शंभर-दोनशे मीटरच्या शर्यतीसाठी हा मुद्दा खूपच महत्त्वाचा ठरतो. त्यामुळे सहा फूट पाच इंच असलेल्या उसेन बोल्टची उंची शंभर किंवा दोनशे मीटरसाठी अनुकूल ठरत नाही, असं प्रशिक्षक आणि तज्ज्ञांना वाटतं.

तसं आहेही. कारण बोल्टही ती गोष्ट मान्य करतो. म्हणजे शर्यतीची सुरुवात करताना त्याला त्रास होतो. ‘अॅम अ पूअर स्टार्टर,’ असं तो सांगतो. म्हणजे माझी पहिली काही पावलं ही वेगवान नसतात. शिवाय संपूर्ण शरीर ताणून वेगानं धावण्यासाठी मला पहिले तीस मीटर खर्ची घालावे लागतात. इतर धावपटू आधीच ‘टॉप स्पीड’मध्ये पोहोचलेले असतात, असं तो सांगतो. पण एकदा त्यानं बॉडी पूर्ण स्ट्रेच केली आणि देवानं फक्त त्यालाच दिलेला ‘टॉप गिअर’ टाकला, की मग तो मागे वळून पाहतच नाही. पहिल्या तीस मीटरनंतरची पुढची सर्व शर्यत त्याचीच असते. पन्नास ते साठ मीटरपर्यंत येऊन ठेपल्यानंतर तो आपल्या डावी-उजवीकडे पाहतो. बाकीचे धावपटू किती मागे आहेत. आपल्या आणि त्यांच्यातील अंतर किती आहे वगैरे वगैरे. १०० मीटरच्या शर्यतीत चित्त एकाग्र करून पळताना अशा पद्धतीनं आजूबाजूला पाहणं म्हणजे मूर्खपणाच, असं आपल्याला वाटतं. ‘असं बघण्याच्या नादात एखादी स्पर्धा गमावून बसेल बोल्ट,’ अशी भीतीही आपल्याला वाटते. मात्र, तसं करणं त्याच्या ट्रेनिंगचा आणि सवयीचा भाग आहे. त्यामुळं त्याला इकडेतिकडे पाहण्याची काहीच भीती वाटत नाही.

‘निम्मे अंतर कापल्यानंतर मी चाहत्यांचा आवाज कानात साठवून घेतो. मला प्रोत्साहन देत असतात ते ऐकत असतो. त्याचा फायदा घेऊन वेग आणखी वाढवत असतो. ६०व्या किंवा ७०व्या मीटरला मला कळतं, की आता मी शर्यत जिंकणार आहे. (काय आत्मविश्वास आहे राव!) पुढील ३०-४० मीटर माझे असतात. तिथं मला कोणी मागे टाकू शकत नाही. आणखी वेग वाढवितो आणि प्रतिस्पर्धांना आणखी मागे टाकतो. अखेरच्या १०-१५ मीटरमध्ये पुन्हा एकदा डावी-उजवी बाजू पाहतो आणि आता किती वेगाने पळायचे हे ठरवितो की थांबले तरी चालेल याचा विचार करतो,’ असं बोल्ट गमतीनं म्हणतो.

‘शेवटच्या दहा मीटरमध्ये कोणीही मला गाठू शकत नाही. मग स्पर्धा कोणतीही असो आणि प्रतिस्पर्धी कोणीही असो…’ काय म्हणायचं बोल्टच्या या आत्मविश्वासाला… सहा फूट पाच इंच ही उंची त्याला इथं कामी येते. म्हणजे शेवटच्या टप्प्यात बोल्ट आणि प्रतिस्पर्धी यांच्यातील अंतर वाढविण्यासाठी बोल्टला उंचीचा खूप फायदा होतो. पाहता पाहता तो इतर धावपटूंना कुठल्या कुठं मागं टाकून देतो आणि अगदी सहजपणे सुवर्णपदक पटकावितो. बोल्ट जमैकाचा असल्यामुळे स्पर्धा जिंकल्यानंतर खास कॅरेबियन स्टाइलमध्ये सेलिब्रेशन तर व्हायलाच हवे आणि तसे होतेही. चाहते आणि प्रेक्षकांना प्रतिसाद देत बोल्टही त्यांच्या जल्लोषामध्ये सहभागी होऊन जातो. खास बोल्ट स्टाइल करून फोटोग्राफरला पोझही देतो.

तीन ऑलिंपिक आणि ११ वर्ल्ड चॅम्पियनशिप्स. नेहमी वेगळा देश, वेगळा खंड, वेगळे वातावरण आणि नवे प्रतिस्पर्धी. समानता आणि सातत्य एकच. जमैकाचा उसेन सेंट लिओ बोल्ट. अॅथलेटिक्सच्या बाबतीत बोलायचं झालं, तर ‘बोल्ट इज द ओन्ली कॉन्स्टन्ट.’ एखाद्या अॅथलिटचे सार्वकालीन सर्वश्रेष्ठत्व सिद्ध करण्यासाठी आणखी काय हवे...

 

पूर्वप्रसिद्धीः महाराष्ट्र टाइम्स (२१ ऑगस्ट २०१६)

by ashishchandorkar (noreply@blogger.com) at August 21, 2016 01:06 PM

नरेन्द्र प्रभू

तुझ्या मायेचा पाझर

तुझ्या मायेचा पाझर उरे आभाळ भरून तिन्ही त्रिकाळ वर्षांव आले दाटून हे मन तुझ्या मायेचा पाझर आज आधार मनाला जेऊ खाऊ घाली आणि करी सावध जीवाला तुझ्या मायेचा पाझर रोज रोज पखरण कधी पाखराला दाणा कधी अवेळी रांधणं तुझ्या मायेचा पाझर करी रोज आवतण दारी फुले फुलबाग सुखी माहेरवाशीण  नरेंद्र प्रभू

by Narendra Prabhu (noreply@blogger.com) at August 21, 2016 11:29 AM

वटवट सत्यवान !!

गुडघ्याला बाशिंग

सीझन : बाळराजांच्या मुंजीच्या तयारीचा प्रसंग : मुंडावळ्या खरेदीचा बाळराजांच्या कपाळी मुंडावळ बांधली जाते. आईसाहेब आणि आजीसाहेबांच्या तोंडून अर्थातच समाधानमिश्रित कौतुकाचे उद्गार निघतात. परंतु बाळराजे विशेष इम्प्रेस झाल्यासारखे वाटत नाहीत किंबहुना थोडे नाराजच वाटतात. अखेरीस काळजीयुक्त सवाल केला जातोच. माँसाहेब : काय रे आवडल्या नाही का मुंडावळ्या? बाळराजे : आवडल्या. माँसा : मग? बारा : अग पण.

by हेरंब (noreply@blogger.com) at August 21, 2016 08:23 AM

रणजित पराडकर Ranjeet Paradkar (....रसप....)

लिहित असतो, कळत नाही हल्ली

लिहित असतो, कळत नाही हल्ली मी मलाही सुचत नाही हल्ली जे कधी जमलेच नाही तेही रोज करणे चुकत नाही हल्ली झोप नुकती लागलेली असते मी पहाटे उठत नाही हल्ली आपले नाते असावी अफवा नोंद कुठली मिळत नाही हल्ली चंद्र होई चिंब येथे पूर्वी एक घागर बुडत नाही हल्ली आतड्यांना पीळ पडला आहे आतड्यांना दुखत नाही हल्ली पंढरीच्या कानड्या राजाला राज्य करणे जमत नाही हल्ली ....रसप.... १६ ऑगस्ट २०१६

by Ranjeet Paradkar (noreply@blogger.com) at August 21, 2016 06:47 AM

August 20, 2016

विवेक पटाईत / कविता, ललित लेख इत्यादी

एका चिमण्याची गोष्ट.


(काही दिवसांपूर्वी वादळी वार्यासह झालेल्या पाऊसात एक झाड जमिनीवर उन्मळून पडलेले दिसले. सहज निरखून पहिले, एक चिमणा हि जमिनीवर पडलेला दिसला. मनात विचार आला, कसे गेले असेल त्याचे आयुष्य .... 


वासंतिक वार्यात एका अनामिक गंधाने बैचैन होऊन चिमण्याणे घरट्यातून उड्डाण भरली. आकाशात विहरताना त्याला  त्याची चिवताई भेटली. दोघांनी एका दुसर्याकडे पहिले. चिमण्याला पाहून चिवताई गालात हसली. जणू जादूच  झाली. क्षणभरातच  ते  जगाला विसरले.  एका दुसर्याच्या पंखात पंख घालून आकाशात विहार करू लागले.  आकाशात विहरताना त्यांना  एक वडाचे झाड दिसले.  वडाच्या झाडने हि पाने हलवीत त्यांचे स्वागत केले. वडाच्या झाडाच्या एका फांदीवर त्यांनी एक घरटे बांधले.  अश्यारितीने चिमणा चिमणीचा  संसार सुरु झाला.

पण संसार काही पोरखेळ नव्हे. कित्येकदा वादळामुळे त्यांचे घरटे नष्ट झाले. चिवताईने दिलेली अंडी नष्ट झाली. तर कधी-कधी आकाशात उडणार्या ससाण्याची नजर त्यांच्या घरट्यावर पडली. डोळ्यांदेखत त्यांच्या छोट्या पिल्लांची कत्तल झाली. सर्व संकटांमध्ये एका-दुसर्याची साथ देत मोठ्या जिकरीने चिमणा संसाराची गाडी पुढे रेटू लागला. शेवटी त्यांच्या प्रयत्नांना यश आले. चिमण्याचे घरटे पिल्लांच्या चिव-चिवने गुंजायमान झाले. चिमणा दूर-दूर जाऊन पिल्लांसाठी जेवण घेऊन येत असे.  घरट्यात चिवताई हि  डोळ्यांत तेल घालून पिल्लांची देखरेख करीत असे.  पिल्लांच्या लालन-पालन करण्यात त्यांचा वेळ कसा गेला त्यांना हि कळले नाही. काळ पुढे सरकत गेला. त्यांची पिल्ले मोठी झाली. त्यांना पंख फुटले.  शेवटी त्यांच्या अथक कष्टाचे फळ त्यांना मिळाले, असे चिमण्याला वाटले. 

असेच एका वासंतिक दिवशी त्यांची पिल्ले  घरटे सोडून नेहमीसाठी  उडून गेली.  आता घरट्यात चिमणा आणि चिवताई दोघेच उरले.  संसाराच्या कडू आणि गोड त्यांच्या सोबत होत्या.  एक दिवस अचानक चिवताई हि चिमण्याला नेहमीसाठी सोडून गेली. 

वडाचे झाड हि आता म्हातारे झाले होते. झाडाचा बुंधा हि वाळवींनी पोखरून टाकला होता. उरल्या होत्या फक्त काही वाळक्या फांद्या. सर्व पक्षी झाडाला सोडून निघून गेले होते.  फक्त चिमणाच त्या झाडावर उरला होता.  एक दिवस वडाचे झाड चिमण्याला म्हणाले, तू हि येथून निघून जा, माझा काही भरवसा नाही. पावसाळा जवळ येऊन ठेपला आहे, आकाशात विजा चमकतात आहे.  या वयात  वादळ-वार्या समोर माझा टिकाव लागेल, काही सांगता येत नाही.  चिमणा म्हणाला,  याच झाडावर माझी पिल्ले लहानाची मोठी झाली. झाडाच्या फांदी-फांदीवर  संसाराच्या आठवणी दडलेल्या आहेत. चिवताईच्या सोबत घालविलेल्या सुखद आठवणी... कसा सोडून जाऊ मी तुला. 

त्याच रात्री जोरात वादळ आले, मुसळधार पाऊस सुरु झाला. झाड उन्मळून खाली पडले.  त्या सोबत चिमणा हि  खाली पडला.  त्याने डोळे बंद केले. दूर आकाशात चिमण्याची चिवताई  त्याला बोलवीत होती. किती वाट पहिली तुझी.... चिमणा तिच्याकडे बघून हसला आणि त्याने डोळे बंद केले.  काही क्षणात दोघे पुन्हा एका दुसर्याच्या पंखात पंख घालून आकाशात विहार करू लागले. कधी न विलग होण्यासाठी.....

by VIVEK PATAIT (noreply@blogger.com) at August 20, 2016 04:49 PM

आपला सिनेमास्कोप

सुफळ संगीतचित्रत्रयी!



मुख्य धारेतील आणि आर्टचित्रपटांच्या मधल्या अवस्थेत जॉन कार्नीचे आयरिश-अमेरिकी चित्रपट असतात. केवळ रिचर्ड लिंकलेटरच्या ‘बिफोर सनराईज’नंतर आलेल्या मालिकेशी त्यांची तुलना होऊ शकते. फक्त या पठडीबाहेरच्या प्रेमकथेऐवजी संगीतप्रेमकथा म्हणून लक्षात राहतात. ‘सिंग स्ट्रीट’ या नव्या चित्रपटानिमित्ताने या चित्रत्रयीवर एक दृष्टिक्षेप...


बॉलीवूडचा प्रत्येक चित्रपट सांगीतिक विनोदपट असला, तरी इतर जगात पहावेच असे सुमारे १० ते १२ उत्तम संगीत चित्रपट दर वर्षी दाखल होत असतात. आजच्या यु-ट्युब युगात, संगीत संग्रहाचे महत्त्व आटण्याच्या काळात आणि संगीत कलाकारांचे पारंपरिक सेलिब्रेटीपद खालसा होण्याच्या कालखंडात सांगीतिकांचे रुपडेही बदलत गेले आहे. जुन्या उदाहरणांची संख्या आफाट आहे पण संगीतावर अजोड भक्ती असलेली कहाणी (हाय फिडीलिटी), संगीत प्रेमकथा (निक अ‍ॅण्ड नोरा‘ज इन्फिनेट प्लेलिस्ट), गायक कलाकारांवरचे चरित्रपट (वॉक द लाईनपासून माईल्स अहेडपर्यंत अगणित), जुन्याच अभिजात गोष्टींचे रुपांतर (मामामिया) आदी एमटीव्ही आगमनानंतरच्या काळातील या चित्रपटांचे महत्त्व भरपूर आहे.
एमटीव्हीने एकेकाळी जगातील सर्व खंडातील संगीताला एका छत्राखाली आणले होते. ते काम त्याहून अधिक वेगाने आज यू-ट्युबचे माध्यम करीत आहे. या माध्यमाने संगीतविश्वााकडे पाहण्याच्या दृष्टिकोनच ३६० अंशात बदलून टाकला. आज संगीत सहज उपलब्ध असल्याने लोकांची विकत घेऊन ऐकण्याची सवय हरविलेली असताना आणि व्हायरल व्हिडीओने कुणालाही संगीतप्रसार-प्रचार करत संगीतस्टार होण्याची संधी असताना म्युझिकल्सचा दिमाख पूर्वी इतका जराही राहिलेला नाही.  या धर्तीवर जॉन कार्नी यांनी त्यांच्या आयरिश-अमेरिकी चित्रपटांमधून सातत्याने पारंपरिक संगीतप्रेमाचा आधार घेत संगीतविश्वााच्या बदलत्या पातळीशी आणि प्रवाहाशी फटकून सांगीतिका दिल्या आहेत.
त्यांच्या ‘वन्स’ (२००८)मध्ये दोन बिथरलेल्या जीवांची संगीतभूक चित्रपटभर पसरलेली आहे.  प्रेमकथेपासून फटकून वेगळे काढून पाहणाºयाला संगीतानंदाचा प्रचंड मोठा साठा हा चित्रपट करून देतो. हाच प्रकार भिन्नरीत्या ‘बिगीन अगेन’ (२०१५) चित्रपटात पाहायला मिळतो. संगीत कंपन्यांसाठी टॅलेण्ट हण्ट शोधून काढणारा मात्र आता करिअर संपलेला निर्माता एका हौशी गायिकेला घडविण्याच्या प्रक्रियेत स्वत:ला सावरतो, त्याची संगीतप्रेमाची अशक्य कहाणी बिगीन अगेनमध्ये आली आहे. बिगीन अगेन चित्रपटानंतर जॉन कार्नी आणि त्याच्या संगीतपटांची निश्चित अशी वैशिष्ठ्ये गडद व्हायला लागली. जगात कधीही सहज भेटू शकणार नाहीत अशा व्यक्ती केवळ संगीताच्या आधारे एकमेकांशी ओळख करून घेतात. या व्यक्तीरेखांच्या वास्तव आयुष्याचा सूर बिघडलेला असला, तरी त्यांना प्रत्यक्ष त्यांच्या गाण्यांच्या निर्मिती आधारे त्यावर मात करता येणे शक्य होते. त्या व्यक्तिरेखा स्वअर्जित दु:खांना विसरून सूरनिर्मितीच्या वाटांवर जगताना सावरत जातात. प्रत्यक्ष गाणी चाल आणि शब्दांआधारे बनण्याची प्रक्रिया वाद्याांसह आणि चित्रपटातील कथेनुरूप इथे पाहायला मिळते. संगीत किती मोठ्या पातळीवर जगणे बदलू शकते, याचा विकासात्मक आलेख चित्रभर उमटत राहतो. कार्नीच्या प्रेक्षकाला दरवेळी आपण आत्तापर्यंत पाहिलेल्या संगीतपटांच्या आणि संगीत प्रेमपटांच्या नियमांनुसार न जाणारा चित्रपट अनुभवायला हामखास मिळतो. मुख्य प्रवाहातला सिनेमा न करूनही  ‘वन्स’ या चित्रपटातील गाण्याला मिळालेले ऑस्कर आणि ‘बिगीन अगेन’च्या गाण्याला मिळालेले ऑस्करचे नामांकन, त्याच्या गंभीर कामाला पोचपावती देणारे आहे. नुकताच आलेला त्याचा ‘सिंग स्ट्रीट’ त्याच्या वन्सपासून सुरू झालेल्या संगीतपटांच्या मालिकेमुळे एकप्रकारे संगीतचित्रत्रयीच पूर्ण करणारा आहे. त्याच्या चित्रपटांची सारी सांगीतिक वैशिष्ट्ये यात आली आहेतच. पण त्यातही अनेक नव्या गोष्टींची भर आहे, ज्यासाठी चित्रपट इथे नमूद होणे गरजेचे वाटते.
जगभरामध्ये १९८०च्या दशकांत एमटीव्ही आले असले, तरी भारतात त्यासाठी दशक जावे लागले. पण एमटीव्ही आल्यानंतर एक आख्खी पिढी संगीतविश्वाकोश हाती लागल्याच्या श्रवणानंदात बुडाली. त्यांचे संगीताचे मत आणि जाणीवा भावूकतेपलीकडे स्वरसुखाला महत्त्व देणाºया होत्या. त्यामुळे आदल्या पिढीने कितीही टीका केली, तरी एमटीव्हीच्या मुक्तविश्वाात आपापल्या प्रभावांना शोधण्याची धडपड एका पिढीने उत्तमरीत्या केली. गंमत म्हणजे हा प्रकार जगात सगळ्याच भागात सारख्याच प्रमाणात झाला. आयर्लंडमधील एका वस्तीत राहणाºया तरुणांमध्ये एमटीव्हीचा १९९०च्या दशकातील प्रभाव जॉन कार्नी यांच्या ‘सिंग स्ट्रीट’ या ताज्या चित्रपटाचा विषय आहे. त्याच्या आधीच्या चित्रपटांना अनुभवलेल्यांना ही सांगीतिक मेजवानी आहे. अन् इतरांसाठी आधीच्या चित्रपटांकडे जाण्याची सुकर वाट.
चित्रपटाची गोष्ट साधी आहे. डब्लिनलगतच्या उपभागात राहणाºया कॉनर (फर्डिया वॉल्श पिलो) या पौगंडावस्थेतील मुलाची. हा गिटारवादक आहे, अन् तोडक्या मोडक्या शब्दांना जुळवून पाहता पाहता संपूर्ण गाणे तयार करण्याची त्याची हातोटी आहे. त्याचा कॉलेजात जाणारा भाऊ एमटीव्हीने आणलेल्या अमेरिकी आणि जागतिक संगीताचा दर्दी श्रोता आहे. अन् एमटीव्हीवरील ‘व्हिडीओ साँग’च्या आधारे लोकप्रिय होणाºया संगीतातील जादूची ओळख त्याला करून देणारा आहे.
चित्रपट सुरू होतानाच देशातील आर्थिक मंदीची अन् बेरोजगारीची चाहुल कॉनरला लागते. महागडे शुल्क आकारणाºया शाळेऐवजी सरकार व चर्चने केलेल्या शिक्षणसंस्थेत त्याची रवानगी होते. येथे विद्यााथ्र्यांपासून शिक्षकांच्या हेटाळणीशी परिचित झालेला असताना त्याला एक उपद््व्यापी मित्र भेटतो. त्याची पूर्ण ओळख होत नाही तोच, त्याला आपल्याहून कैक वर्षे मोठी असलेली तरुणी रफीना (ल्यूसी बॉयण्टन) शाळेजवळ उभी असलेली दिसते.
या रफीनाच्या सौंदर्याने तो इतका भारावून जातो, की थेट तिला ‘माझ्या म्युझिक बॅण्डसाठी मॉडेल म्हणून काम करशील का?’ असा प्रस्ताव देऊन येतो. मॉडेल म्हणून काम करणारी तरुणी त्याच्या या प्रस्तावाला तातडीने स्वीकारते. पण आता कॉनरची पुरती पंचाईत होते. कारण गाता, वाजवता येत असले, तरी त्याचा कुठलाच बँड नसतो. मग उपद््व्यापी मित्राला हाताशी धरून तो नुकत्याच आवडलेल्या मुलीला एमटीव्हीसारख्या व्हिडीओमध्ये चित्रित करण्याच्या प्रेरणेने बँड उभारतो. हा चित्रपटातील आफाट गंमतीचा प्रकार आहे. उपद््व्यापी मित्र त्या नवख्या बँडचा मॅनेजर आणि कॅमेरामन बनतो. घराजवळच्या परिसरातच पहिला म्युझिक व्हिडीओ शूट केला जातो. पण त्यात काही गंमत येत नाही. तरीही बँडनिर्मितीनंतर कॉनरचे आयुष्य अंतर्बाह््य बदलून जाते. रफिनाच्या प्रेमात पडलेला असताना त्याचे कौटुंबिक वातावरण आणखी घसरणीकडे चालले असते. त्यात आनंद इतकाच असतो की, भाऊ त्याच्या गाण्यांचा पहिला टीकाकार असला तरी त्याला उत्तम सांगीतिक श्रवणाची दिक्षा देतो.मग त्या ऐकलेल्या गाण्यांच्या प्रभावावर आणि आयुष्यात घडणाºया घटनांवर त्याची आपल्या बँडसोबत संगीतनिर्मितीची प्रक्रिया सुरू होते. चित्रपटात घडणारे प्रसंग, कथानक त्याचे आगामी गाण्यांचे भाग बनतात. रफिना आणि त्याची पुढे न जाऊ शकणारी ओळखही वाढू लागते.
चित्रपटामध्ये येतात ते १९८० ते ९० या दशकामध्ये तयार झालेल्या संगीताचे संदर्भांवर संदर्भ. कधी ते गाण्यांमधून तर कधी चर्चांमधून. डुरान डुरान, द जॅम, द क्युअर या बँडनी त्या काळात लोकप्रिय केलेली गाणी येथे वापरण्यात आली आहेत. अन् त्या प्रभावांना धरून नवी गाणी तयार करण्यात आली आहेत. या गाण्यांच्या शब्दांपासून ते कॉर्डजुळणीपर्यंतची प्रक्रिया पाहण्याची मौज चित्रपटात पाहायला मिळते.
कॉनरच्या घरामध्ये आई वडिलांचे भांडण सुरू असलेला एक प्रसंग चितारण्यात आला आहे. त्या भांडणातील तपशील डावलण्यावर उतारा म्हणून तिघा भावंडांनी दार बंद करून संगीत ऐकण्याचा प्रसंग विशेष पाहण्याजोगा आहे. संगीतात दु:खाला हरविण्याची ताकद असल्याचे एरव्ही ‘बोलघेवडे’पण येथे प्रत्यक्ष साकारताना  दिग्दर्शकाची अन् अभिनेत्यांची कसोटी लागली आहे. एका बाजूला कॉनरचे तुटणे, त्याच्या भावाने सांगितलेल्या संगीत प्रभावळींना अनुभवत संगीत निर्मिती करणे हे कार्नी यांच्या आधीच्या चित्रपटाशी अधिक समान वळणांवर जाणारे आहे. पण पात्रांच्या अशक्य वाटू शकणाºया प्रेम कहाणीला प्रेक्षकांनी योजलेल्या अपेक्षित वाटेवर न्यायचे नाही, हा दिग्दर्शक कार्नी यांचा शिरस्ता काही प्रमाणात येथेही तुटलेला नाही. 
कार्नीचे सिनेमे हे फार पठडीबाहेरचे म्हणता येणार नसले, तरी त्यातील कथानकापासून व्यक्तिरेखांपर्यंत असलेली सांगीतिक ऊर्जा चित्रपटाला इतर संगीत चित्रपटांपासून वेगळे काढते. वर्षातला सर्वोत्तम चित्रपट अनुभव त्याचे चित्रपट पाहिल्यानंतर गाठीशी येतो. अन् गेल्या सलग तीन चित्रपटांमध्ये तो कायम राहिलेला आहे. रिचर्ड लिंकलेटरच्या ‘बिफोर सनराईज’नंतर आलेल्या चित्रपटांशी तुलना करता येईल इतकी ही सुंदर चित्रत्रयी आहे. फक्त वेगळेपणा इतकाच की, सांगीतिक बाजूने सशक्त, सुफळ आणि संपूर्ण असा तिचा बाज आहे. या चित्रपटांतील प्रत्येक प्रसंग, संदर्भ हा विस्मृत होण्याची अंमळ शक्यता राखत नाही. आपल्या चित्रगृहात कार्नीच्या ‘बिगीन अगेन’प्रमाणे हा सिनेमा लागणार नाही. तरी सापडेल त्या मार्गानी अजिबातच चुकवू नये असा हा वर्षातील देखणा चित्रपट आहे.

--    पंकज भोसले  (लोकप्रभामधून)

by सिनेमा पॅरेडेसो (noreply@blogger.com) at August 20, 2016 09:50 AM

आनंदघन

स्वयंपाकघरातले विज्ञान आणि तंत्रज्ञान - भाग ११ - आरोग्य

स्वयंपाकघरातले विज्ञान आणि तंत्रज्ञान - भाग ११ - स्वय़ंपाक आणि आरोग्य

स्वयंपाकघरातले विज्ञान आणि तंत्रज्ञान .... (खास पुरुषांसाठी) मागील भाग ---
 भाग १ - प्रस्तावना
http://anandghan.blogspot.in/2016/05/blog-post.html
 भाग २ - प्रयोजन आणि नियोजन
http://anandghan.blogspot.in/2016/05/blog-post_15.html
 भाग ३ ... पूर्वतयारी
http://anandghan.blogspot.in/2016/05/blog-post_24.html
भाग ४ - चिरणे, किसणे वगैरे
http://anandghan.blogspot.in/2016/06/blog-post.html

भाग ५ - - भाजणे, तळणे, शिजवणे
http://anandghan.blogspot.in/2016/06/blog-post_11.html
भाग ६ - अग्निदिव्य -१
http://anandghan.blogspot.in/2016/06/blog-post_21.html
 भाग ७ - अग्निदिव्य - २
http://anandghan.blogspot.in/2016/07/blog-post.html
भाग ८ - अग्निदिव्य - ३
http://anandghan.blogspot.in/2016/07/blog-post_21.html
भाग ९ - विजेचा उपयोग
http://anandghan.blogspot.in/2016/07/blog-post_26.html
भाग १० - थंडगार
http://anandghan.blogspot.in/2016/08/blog-post.html

स्वयंपाक करत असतांना स्वयंपाकघरात जी निरनिराळी कामे केली जातात त्यांच्यामागे असलेले विज्ञान आणि तंत्रज्ञान याआधीच्या दहा भागांमध्ये दिले आहे. मुळात स्वयंपाक कशासाठी करतात? त्यामागे कोणती उद्दीष्टे असतात? याबद्दल सुद्धा शरीरशास्त्र आणि आरोग्यशास्त्राच्या दृष्टीने विचार केला पाहिजे. आपल्या शरीरामधील हृदय, फुफ्फुसे, मेंदू, यकृत, मूत्रपिंड आदि इंद्रिये दिवसरात्र काम करत असतात, त्यांच्या आणि इतर अवयवांच्या हालचालींसाठी ऊर्जा (एनर्जी) पुरवणे आणि शरीराची झीज भरून काढणे यासाठी अन्नाची गरज लागते. आपण खातो ते अन्न शरीराला पोषक असावे आणि त्या अन्नाच्या खाण्यापासून शरीराला अपाय होऊ नये हे स्वयंपाकामागील मुख्य उद्देश असतातच, शिवाय ते खाण्यामधून आपल्याला आनंद मिळावा हा देखील आणखी एक जरा जास्तच महत्वाचा हेतू चांगला स्वयंपाक करण्यामागे असतो. कित्येक लोक तर जगण्यासाठी खातात की खाण्यासाठी जगतात असा प्रश्न कधी कधी पडावा इतकी खाण्यापिण्याची आवड त्यांना असते.

आपण रोज जे अन्न खातो त्याचे ढोबळ मानाने तीन प्रमुख घटक असतात, कर्बोदके (कार्बोहायड्रेट्स), प्रथिने (प्रोटीन्स) आणि स्निग्ध पदार्थ (फॅट्स). ज्वारी, तांदूळ, गहू आदि तृणधान्ये आणि साखर यांच्यात असलेल्या कर्बोदकांपासून शरीराला मुख्यतः ऊर्जा मिळते, तेल, तूप, लोणी वगैरे स्निग्ध पदार्थांपासूनसुद्धा ऊर्जा मिळते तसेच स्निग्धपणा मिळतो आणि तूर, चणा, मूग, वाटाणा आदि कडधान्यांमधील प्रथिनांपासून नव्या पेशी तयार होऊन स्नायूंची झीज भरून निघते. याशिवाय आपल्या शरीराची कामे व्यवस्थितपणे चालत राहण्यासाठी जीवनसत्वे (व्हिटॅमिन्स) आणि क्षार (मिनरल्स) यांचीही गरज असते. लोह हा रक्ताचा एक प्रमुख घटक असतो, तर हाडे कॅल्शियमपासून बनतात, पचनासाठी क्लोरिनची (हायड्रोक्लोरिक अॅसिडची) तर थायराइड ग्रंथींसाठी आयोडिनची गरज असते. सोडियम व पोटॅशियम यांचे ठराविक प्रमाण रक्तात असणे आवश्यक असते. इतरही अनेक क्षार शरीराला आवश्यक किंवा उपयुक्त असतात. ते मुख्यतः मीठ, भाज्या व फळांमधून मिळतात. दुधामध्ये सगळीच द्रव्ये कमी अधिक प्रमाणांमध्ये असतात. अंडी, मासे आणि इतर मांसाहारी पदार्थांमध्ये प्रथिने आणि स्निग्ध पदार्थ जास्त असतात. कोणताच नैसर्गिक शाकाहारी किंवा मांसाहारी पदार्थ फक्त एकाच घटकाने बनलेला नसतो. त्यात इतर घटकसुद्धा असतात. उदाहरणार्थ गव्हामध्ये कर्बोदकांशिवाय प्रथिनेही असतात आणि मक्यामध्ये स्निग्ध पदार्थसुद्धा असतात. ज्या अन्नामध्ये जे घटक अधिक प्रमाणात असतात ते इथे उदाहरणादाखल दिले आहेत. गंमत म्हणजे आपले शरीर एका घटकाचे रूपांतर दुस-यामध्ये करू शकते. जास्तीचे कर्बोदक चरबीच्या रूपात साठवले जातात आणि प्रथिनांपासून बनलेले स्नायूसुद्धा गरज पडल्यास ऊर्जा देतात.

पोटामध्ये गेल्यानंतर तिथे अन्नाचे पचन होते याचा अर्थ त्याचे पूर्णपणे विघटन होते आणि त्याचे सूक्ष्म कण पाण्यात किंवा तेलात विरघळून रक्तामध्ये शोषले जातात आणि शरीरभर पसरतात. त्या अन्नरसाचा प्राणवायूशी संयोग होऊन त्यामधून ऊष्णतेच्या रूपात ऊर्जा बाहेर पडते. साखर आपोआपच पाण्यात विरघळत असल्यामुळे ती पचण्याचा प्रश्नच नसतो. चिमूटभर पिठीसाखर तोंडात टाकल्याटाकल्या ती रक्तात मिसळून शरीरभर पसरून तरतरी देते. पाण्यामध्ये ग्लुकोज मिसळून घोट घोट घेतले तरी लगेच शरीराला ऊर्जा मिळते आणि श्रमाने आलेला थकवा निघून जातो. इतर पिष्टमय पदार्थ मात्र पोटात गेल्यानंतर ते पचायला थोडा वेळ लागतो. त्यातही भाताच्या पेजेसारखे काही पदार्थ जितक्या सहजपणे पचतात तितक्या लवकर साबूदाण्यासारखे इतर काही पदार्थ पचत नाहीत. पण पचन झाल्यानंतर त्यांचेही रूपांतर एका प्रकारच्या साखरेतच होते. शरीराच्या आवश्यकतेहून अधिक कर्बोदके खाल्ली गेली तर ती खर्च होत नाहीत आणि मेदाच्या रूपाने जागोजागी साठून राहतात. कर्बोदकांच्या मानाने प्रथिने आणि स्निग्ध पदार्थ पचायला जड असतात आणि ते पचलेच नाहीत तर त्यांचा शरीराला उपयोग तर होत नाहीच, उलट अपचनामुळे त्रास मात्र होतो. बहुतेक प्रकारचे अन्न कच्चे खाण्याऐवजी शिजवून खाल्यामुळे त्यांचे पचन होण्यास मदत होते. चोथट किंवा तंतुमय पदार्थ (फायबर) पोटामध्ये पचत नाहीत, पण त्यांचे उत्सर्जन होतांना ते आतड्यांना साफ करत जातात. या दृष्टीने पाहता अन्नामध्ये थोडासा कोंडा किंवा सालपटे असणे हितकारक असते.

प्रत्येक माणसाची शरीरप्रकृती निराळी असते आणि त्याची पचनशक्ती किती कार्यक्षम आहे किंवा तो नियमितपणे किती व्यायम व अंगमेहनतीची कामे करतो यावरून त्याला अन्नामधील कोणत्या प्रकारच्या घटकांची किती गरज असते हे ठरते. यामध्ये थोडे इकडे तिकडे होऊ शकते कारण आपल्या पचनसंस्थेमध्ये बरीच लवचीकता असते. एकाद्या वेळी आवडले म्हणून जास्त जेवण केले किंवा एकाद्या वेळेला उपास केला किंवा घडला तर ते चालून जाते. पण रोजच जर खाण्यापिण्याचा अतिरेक केला तर मात्र त्याचे दुष्परिणाम भोगावे लागतात. अती तेथे माती म्हणतात ते पचनसंस्थेच्या बाबतीत खरे असते. गरजेपेक्षा जास्त खाल्ले गेलेले अन्न कदाचित पचणारच नाही आणि पचले पण खर्च झाले नाही तर ते शरीरामध्ये साठून राहते. काही प्रमाणात असा राखीव साठा उपयुक्त तसेच आवश्यक असतो. पण त्याच्याकडे दुर्लक्ष केले तर स्थूलपणा वाढतो आणि मधुमेह, उच्च रक्तदाब यासारखे विकार उद्भवू शकतात. अन्नपदार्थांच्या घटकांमध्ये समतोल राखणे आवश्यक असते. विशेषतः साखर, मीठ, मिरच्या, तेल, तूप वगैरेंचे प्रमाण मर्यादेच्या बाहेर गेले तर त्यामुळेही निरनिराळ्या आजारांना निमंत्रण मिळते.  

माणसाची पचनशक्ती आणि त्याच्या आहाराच्या गरजासुद्धा वयानुसार बदलत असतात. तान्ह्या मुलांना लागणारे सर्व पोषक अन्न त्याच्या मातेकडून दुधामधून मिळते. ती तीन चार महिन्यांची झाल्यानंतर त्यांना सहजपणे पचेल असे गुरगुट शिजवलेले अ गदी थोडेसे मऊ अन्न दिले जाते आणि त्याचे प्रमाण वाढवत नेले जाते. मुलांना दात येऊन ते व्यवस्थित चावून चावून खायला लागल्यानंतरसुद्धा त्यांची पचनशक्ती नाजुकच असते आणि ती हळूहळू वाढत असते. त्या काळात त्यांना चांगले शिजवलेले आणि ताजे अन्न खायला दिले जाते. त्यांना आंबट, तिखट, तळकट किंवा मसालेदार पदार्थ कदाचित सोसणार नाहीत म्हणून सुरुवातीला ते फारसे खाऊ देत नाहीत. त्यांचे प्रमाण हळूहळू जपून वाढवले जाते. मुलांच्या वाढत्या वयामध्ये त्यांच्या शरीराची वाढ होण्यासाठी नव्या पेशी निर्माण होत असतात. या वेळी त्यासाठी त्यांच्या शरीराला प्रथिनांची जास्त गरज असते. सतरा अठरा वर्षे वयानंतर शरीराची वाढ थांबली तरी हालचाल खूप वाढलेली असते, त्यासाठी ऊर्जेची जास्त गरज असते. त्या वयात पचनशक्तीही उत्तम असते. काहीही आणि कितीही खाल्ले तरी ते पचून जाते. मध्यम वय उलटल्यानंतर मग अन्नाची गरज कमी कमी होऊ लागते पण त्यानुसार खादाडीवर नियंत्रण ठेवले नाही तर स्थूलपणा आणि सुस्तपणाही वाढत जातो आणि प्रकृतीच्या कुरबुरी सुरू होतात. पचनशक्ती कमी होणे, चांगली भूक न लागणे, वारंवार अपचन होणे ही वयस्कपणाची लक्षणे दिसू लागतात. त्यानंतर पुन्हा लहान मुलांप्रमाणे शक्यतो ताजे आणि चांगले शिजवलेले अन्न खावे. तिखट, तळकट व मसालेदार पदार्थ खाणे तर कमी करायचेच, पण गोड पदार्थसुद्धा टाळलेलेच बरे असते.

रोगजंतूंपासून आणि जंतुनाशक केमिकल्सपासून आपला बचाव करण्यासाठी ते आपल्या पोटात जाणार नाहीत याची कशी काळजी घ्यावी हे या लेखमालेच्या सुरुवातीलाच लिहिले आहे. त्यात मुख्यतः स्वच्छतेवर भर दिला आहे. कीटक किंवा जंतू यांचा अन्नावर परिणाम होऊ नये, अन्न दीर्घकाळ टिकून रहावे यासाठी इतर काही पारंपारिक उपाय आहेत, तर काही नव्या तंत्रज्ञानामधून आले आहेत. तेल, मीठ, साखर, व्हिनेगार वगैरे काही द्रव्ये जंतूंच्या वाढीला विरोध करतात. यामुळेच शेव, चकल्या, कडबोळी यासारखे खरपूस तळलेले पदार्थ अनेक दिवस टिकतात. भरपूर मीठ व तेल घालून तयार केलेली लोणची काही महिने टिकतात, तसेच साखरेच्या पक्क्या पाकात मुरवून ठेवलेले मुरंबेसुद्धा खूप टिकतात. पाणी हे जसे आपल्याला जीवन असते तसेच जंतूंना सुद्धा मदत करणारे असते. टिकाऊ पदार्थांमध्ये सुद्धा पाण्याचा थोडासा शिरकाव झाला की त्यामुळे या जंतूंची झपाट्याने वाढ होते आणि ते नासतात, कुजतात, त्यांना वास येतो, बुरशी लागते आणि ते खाण्यालायक रहात नाहीत. अशा पदार्थांमध्ये हवेमधील आर्द्रतेचा सुद्धा शिरकाव होऊ नये म्हणून त्यांना हवाबंद डबे, बाटल्या किंवा बरण्यांमध्ये ठेवतात.

शून्य अंश सेल्शियस तापमानाच्या खाली म्हणजेच बर्फामध्ये या जंतूंची वाढ होत नाही. मटरचे दाणे डीप फ्रीझरमध्ये ठेवले तर दीर्घकाळ टिकतात. पण त्यांचेमधली रुचकर आणि पोषक द्रव्ये उडून जाऊ नयेत यासाठी त्यांना सीलबंद करून ठेवायला मात्र हवे. कीटक व जंतूंना मारण्यासाठी तीव्र अशा गॅमा रेडिएशनचा उपयोग करता येतो आणि अखाद्य वस्तूंवर ही प्रक्रिया करण्याची सोय आता उपलब्ध आहे. पण या विकीरणाचा उपयोग अन्नपदार्थांवर करावा की करू नये याबद्दल शास्त्रज्ञांमध्ये एकमत झालेले नाही.          
 .  . . . .   . . . . . . . . . . . .  (क्रमशः)

by Anand Ghare (noreply@blogger.com) at August 20, 2016 09:25 AM

साधं सुधं!!

अनुल्लेख!



हल्ली शनिवार उजाडला की नवीन पोस्ट लिहायची खुमखुमी येते. मोकळा वेळ सापडताच मनातील विचार लिहायचे आणि पोस्ट प्रसिद्ध करायची असा शिरस्ता गेले काही शनिवार चालु आहे. मान्य तर करायला हवं की पोस्टला कोणी लाईक केलं अथवा त्यावर टिपणी केली की बरं वाटतं. पण मुख्य हेतु लोकांचं लक्ष वेधुन घेणं हा नसुन आपल्या मनातील विचार कागदावर वा संगणकावर उतरविणे हा असतो. रविवार येतो आणि जातो आणि मग पुन्हा कामाच्या रगाड्यात मी वाहुन घेतो. 

क्षणभर असं समजा की मी केवळ ब्लॉग लिहुन चरितार्थ करायचं असं ठरवलं तर काय होईल? ह्यात दोन शक्यता उद्भवतात. 

१) माझ्याकडं ज्ञानाचा अथवा अनुभवाचा अखंड स्रोत हवा. मी ज्ञानाचे अथवा अनुभवांचे शंभर कण गोळा केले तर मी त्यांचा सारांश १० कणांत मांडुन सर्वांसमोर ठेवावयास हवा. 
एकदा मी हा सारांश मांडला की माझा ज्ञानाचा साठा पुन्हा रिता झाला. मग पुन्हा नव्या जोमानं मी ज्ञानउपासना करायला हवी, अनुभव गोळा करायला हवेत आणि मगच लोकांसमोर पुन्हा येण्याचं धारिष्ट्य करायला हवं.  हे न करता समजा मी तेच तेच मुद्दे लोकांसमोर मांडत राहिलो तर लोक मला टाळू लागतील. 

२) माझ्याकडे खोलवर ज्ञान नाही अथवा अनुभवही नाहीत. जे काही होतं ते आधीच मांडून झालंय आणि माझ्याहुन अधिक ज्ञानी सभोवती आहेत. त्यांच्याशी मी स्पर्धा करु शकत नाही. तरीसुद्धा लोकांचं लक्ष वेधुन घेणं हाच माझा एकमेव हेतु आहे. मग मी जे कोणी प्रसिद्ध अथवा यशस्वी लोक आहेत त्यांच्यावर चिखलफेक करण्यास सुरुवात करीन किंवा सर्वसामान्य जनतेची जी मते आहेत त्याच्या नेमकी उलटी मते मांडीन. मग सर्वजण माझ्यावर पेटून उठतील आणि सोशल मीडियावर माझ्या नावाने खडे फोडतील. माझ्या नावाचं विडंबन करतील. 

माझा हेतु साध्य झाला असेल. माझ्या लेखांना व्यावसायिक मागणी राहील. माझ्या उथळ ज्ञानाची मला झळ न बसता मी कायम अर्थार्जन करीत राहीन. 

आपल्या अवतीभोवती ही दुसऱ्या प्रकारातील काही तथाकथित प्रतिथयश लेखक मंडळी वावरत आहेत. आपल्या भावनांना चेतवून ही मंडळी आपणास त्यांच्यावर टीका करण्यास उद्युक्त करतात. ज्यावेळी आपण त्यांच्यावर टीका करतो त्यावेळी आपण अजाणतेपणी त्यांच्या प्रसिद्धीला खतपाणी घालत असतो. माझं म्हणणं एकच - अशा सवंग प्रसिद्धीच्या मागे लागलेल्या मंडळींकडे दुर्लक्ष करावं. त्यांना अनुल्लेखानं त्यांची जागा दाखवुन द्यावी. त्यांच्या नावावर शाब्दिक कोटीचे मोह सुद्धा टाळावेत.

by Aditya Patil (noreply@blogger.com) at August 20, 2016 06:30 AM

August 19, 2016

Pankaj भटकंती Unlimited™

दोन-चार-पाच (रायगड प्रभावळ)

आकाशीच्या घुमटात पाऊसभरल्या मेघांचे झुंबर विहरु लागले की वेध लागतात पावसाळी भटकंतीचे. पाऊसभरल्या ओथंबलेल्या श्यामल घनांसारखेच मनही सह्याद्रीत विहरु लागते. मग काय आठवडाभर काड्या आणि वीकेंडला बुडाखाली गाड्या असल्यावर त्या मनाला देहाची जोड लागायला असा कितीसा वेळ लागणार? पाऊस अजूनही म्हणावा तसा विसावला नसल्याने तो उंबर्‍यातून आतबाहेरच करत होता. रोज पेपरात कुठवर आलाय हे चाळण्यात आणि तो मनासारखा बरसल्यावर कायकाय करायचे याचे मनसुबे रचले जात होते. तो इकडे म्हणावा तसा घाटावर येत नाही म्हणूनच की काय त्याला भेटायला आपणच जराशी घाट उतरुन त्याचे स्वागत करावे, इतिहासाच्या पाऊलखुणा शोधीत किल्ले पालथे घालावेत असे मनाचे खेळ मांडीत ट्रेकचा बेत आखण्यात आला होता. उन्हाचा त्रास आता सरल्याने तसा जरासा ताणलेला बेत चालणार होता. म्हणून दोन-तीन दिवसांत वरंधच्या माथ्यावरले दोन आणि महाड-माणगाव परिसरातले दोनतीन अशी दुर्गांची पंचरंगी माळ ओवण्याचा प्लॅन तयार झाला. मोहनगड-कावळ्या-सोनगड-चांभारगड-दासगाव-पन्हळघर. माऊलींच्या वारीसाठी काढलेली सुट्टी आता ट्रेकला सत्कारणी लावायची हेही पक्के केले.
दोन दिवस, चार भटके, पाच किल्ले !
या वेळी अमित आणि अजयसोबतच शतदुर्गवीर अनुप बोकीलबुवा बदलापूरकर हे नविन साथीदार होते. नुकताच त्यांनी हरिश्चंद्रगडावर इंद्रवज्राचा पराक्रम केला होता. शुक्रवारी पहाटे अमितच्या घरी पहिला चहा घेतच दिवसाचा प्लॅन आखला. बाईकवर भोरमार्गे निगुडघर आणि दुर्गाडी म्हणजे मोहनगडाच्या पायथ्याचे गाव. झाडून सार्‍या ट्रेकर्सचा नैवेद्य म्हणजे मिसळ-पाव. भोरच्या शिवाजी पुतळा चौकात स्वयंसेवा असलेल्या हॉटेलात मिसळपाव खातानाच बोकीलबुवांच्या व्यक्तिमत्त्वाच्या उंचीची खात्री झाली. टेबलाशी बसताच आले नाही. बसूनही गुडघे टेबलाच्या उंचीच्या वर. साडेसहा फूट ताडमाड असल्यावर ट्रेक करायला किती सोप्पे जात असेल असा विचार मी मिसळीवर ताव मारताना करत होतो. एका दूध डेअरीच्या ड्रायव्हरला रस्ता विचारुन घेतला आणि निगुडघर हे देवघर धरणाचे गाव गाठले. तिथून दुर्गाडीला दोन रस्ते जातात. एक थोडा कमी अंतर असलेला खराब रस्त्याचा रस्ता आणि दुसरा दहाबारा किलोमीटर जास्त अंतर असलेला पण रस्ता चांगला असलेला महाड रस्त्याने पुढे जाऊन शिरगावहून मागे फाटा येणारा. (©भटकंती अनलिमिटेड) साहजिकच दुसरा पर्याय स्वीकारुन आम्ही महाड रस्त्याला लागलो आणि शिरगावच्या अलीकडे दुर्गाडी फाट्याला जरासा ब्रेक घेतला.
समोर दोनतीन उंच डोंगर दिसत होते. त्यातला नेमका मोहनगड कुठला हे माहित नव्हते. बाईकवर दहाच मिनिटांत वळणावळणांच्या रस्त्याने दुर्गाडीत पोचलो. तिथे दुर्गाडी हा किल्ला आहे हे कुणालाच माहित नव्हते. मग दुर्गामातेच्या मंदिरात कसे जायचे हे विचारुन घेतले. दुरुन लोकांनी वाट सांगितली. नेमकी समजली नाही पण डोंगर तर पक्का झाला म्हणून आम्ही माना डोलावल्या. एका मावशींच्या घरी जड बॅगा टाकल्या, पाणी प्यायलो आणि जरुरीपुरते पाणी आणि काही खायचे सामान कॅमेरासह काखोटीला मारुन आम्ही वाटचाल सुरु केली. दहा-पंधरा मिनिटे चालत पायथ्याच्या देवीच्या मंदिराशी पोचलो. मंदिर मोठे सुरेख. गच्च झाडांच्या कौलारु गाभारा, पाषाणात घडवलेल्या सुबक मूर्ती, समोर काही वीरगळांची मांडणी. एखाद्या पाचसहा लोकांच्या मुक्कामास एकदम योग्य जागा. तिथून पुढे चाल सुरु केली आणि पहिल्याच खिंडीशी वाट चुकलो. दोन वाटा पुढे जाऊन पाहिल्या, पण त्या माथ्याशी घेऊन जातील असे वाटले नाही. म्हणून पुन्हा खिंडीतून डावीकडली वाट धरुन पुढे गेलो. तीही भरकटली. मग समोर दिसणार्‍या निसरड्या घसार्‍यावरुन माथा गाठला. पुढे रानातून जाणारी वाट घेत खड्या कातळाला बगलेतूनच वळसा घालत शेवटी एका रुळलेल्या वाटेवर येऊन पोचलो. पुढे कातळात खोदलेल्या पायर्‍या चढून माथावर पोचलो तर स्वागताला दुर्गेची प्रसन्न मूर्ती असलेले सुंदर मंदिर. (©भटकंती अनलिमिटेड) त्याआधीच डावीकडे खाली जाणारी वाट पन्नास पावलांवर पाण्याचे टाके. खूप मधुर पाणी. सगळा शिणवटा निघून गेला. मंदिरात जरासा विसावा घेतला. तेथून ढगांच्या घरट्यातला वरंध्याच्या माथ्यावरला कडा स्पष्ट दिसत होता. त्यातून डोकावणारा कावळ्याचा एक सुळका साद घालीत होता. पाठीमागे मंगळगड (कांगोरीचा किल्ला) आणि (बहुधा) रायरेश्वराचे पठार. त्यापलीकडे महाबळेश्वराचा पाठीराखा चंद्रगड. ते दृश्य डोळ्यांत साठवत गडाचा निरोप घेतला आणि परतीची वाटचाल सुरु केली.
वाटेत अमितचा गुडघा चमकून दुखायला लागला. कसाबसा तासाभरात पायथ्याला आलो. मावशींनी जेवणाचा आग्रह केला. नको नको म्हणत असतानाच चहा केला. तो मग प्यावाच लागला. आम्ही सगळेच क्षुद्र विचारांचे लोक, पैसे किती झाले म्हणून विचारते झालो. पण त्यांनी पाहुण्यांकडून पैसे घेत नाही असे बजावून त्यास नकार दिला. मग घरातल्या चिल्यापिल्यांसाठी बॅगेतला मोठ्ठा बिस्किटांचा पुडा खाऊ म्हणून हाती दिला. तोही खूप आर्जवं केल्यावर घेतला. सह्याद्रीचा मोठेपणा या लोकांच्या मनामनांत भरला होता. असे डोंगरातल्या माणसांच्या निरपेक्ष स्वभावरंगाचे अनुभव घेण्यासाठीच तर ट्रेक करावेत.
मावशींचा निरोप घेताना आता पुढला टप्पा होता कावळ्या किल्ला. अमितने गुडघ्याला जेल लावून जरा त्याला चालता केला. वरंध्यात खेकडा भजी खाऊनच पुढे जायचे म्हणून एका मामांच्या टपरीवर विसावा घेतला. भजी खात असताना़च मामांनी रस्ता सांगितला. जरा खाली पाहत जपून जा, पावसाचं किडूक मिडूक गारव्याला बाहेर आलेलं असतं असा प्रेमळ काळजीचा सल्लाही दिला. बॅगा त्यांच्याकडेच टाकून आम्ही पुन्हा जरुरीच्या सामानासह वरंध्याच्या खिंडीतल्या सुळक्याला वळसा घालून कारवीच्या रानातून घसार्‍याची वाट धरली. वाटला होता थोडा पण तसा कावळ्याने अपेक्षेपेक्षा अधिकच कस काढला. पट्टीचे चालणारेही फासफूस करु लागले. मामांनी सांगितलेले शिवरायांच्या नावे तयार केलेले एक वृंदावन दिसले. वाटेत साळिंद्राचा एक काटाही सापडला. कसाबसा टेकड्यांना उजवी-डावी घालत जरीपटका लावलेल्या निशाणाचा बुरुज गाठला.

तेथून समर्थांची शिवथरघळ आणि तिथला सुंदरमठ दिसत होता. शिवथरनदीला अजून पाणी वाहते झाले नव्हते. समोरच्या रांगेतले मढे, शेवत्या, गोप्या घाट कोकणात उतरायची शर्यत खेळत होते. पलीकडे राजगड आणि तोरणा त्यांच्यावरुन डोकावून कावळ्याकडे पाहत होते. मावळतीला निघालेल्या सुर्याची किरणे ढगांमधून पाझरुन एक सुंदर सोनेरी पट खाली महाडच्या दिशेने उलगडला होता. तिथून परतताना पावसाची एक सर आली. पलीकडे शिवथर खोर्‍याच्या दरीत सुंदर इंद्रधनुष्य उमटले. ते डोळ्यांत आणि मनांत साठवत वरंध्यात परत आलो आणि पुन्हा एकदा मामांच्या हातचे लिंबू सरबत घेऊन ताजेतवाने झालो. मामांनीही आमचा उत्साह पाहून हा ग्लास माझ्यातर्फे म्हणत अजून एक लिंबूसरबत ऑफर केले. पुन्हा एकदा सह्याद्रीचा बुलंद मोठेपणा… बोलण्यात, त्यांना वाटणार्‍या किडूक-मिडूकच्या काळजीत. आता घळीत मुक्कामी जायचे होते. रस्ता ओळखीचाच होता. पारमाचीमार्गे कुंभे शिवथर असे करत समर्थ रामदास स्वामींच्या सुंदरमठासमोर उभे ठाकलो.

मठातल्या सेवेकर्‍यांना आमची ट्रेकर्स ही ओळख आणि निर्व्यसनीपणा पटवून देण्यासाठी अजयने प्रयत्नांची शिकस्त केली आणि नशिबाने त्याला यश आले. तिथल्या सेवकाने आम्हांस सगळी व्यवस्था दाखवली, जेवणाला काही तयार करु नका, आमच्यासोबतच करा असे सांगितले. शूचिर्भूत होऊन जमेल तेवढा वेळ दैनंदिन उपासनेला हजर राहण्याचा नियमही समजावला. हातपाय धुण्यास कडक गरम पाणी, लाईट-पंखा असलेली खोली, कॅमेरा चार्जिंगला पॉइंट्स, झोपायला स्वच्छ सतरंजी म्हणजे आम्हां भटक्यांची अगदीच चैन. सगळा दिवसाचा शीण नाहीसा झाला. प्रसन्न वातावरणात उपासना, मनाचे श्लोक, आरती करुन कसे एकदम पवित्र वाटले. जेवणाला साधीच पण सुग्रास सोय. भाजी-पोळी, भात आमटी आणि चक्क पुरण. आजवर ट्रेकमध्ये जिलेबी, बर्फी, पेठा, लाडू, गुलाबजाम खाल्ले होते. पुरणाची हौस तेवढी शिल्लक होती, तीही आज पूर्ण झाली. मस्तपैकी ताक प्यायल्यावर जमिनीला पाठ टेकल्याबरोबर झोप लागली तो जाग आली ती सुंदरमठाच्या सकाळच्या घंटेनेच. रोजचाच दिवस असा सुरु झाला तर किती भारी वाटेल असा विचार करतच आवरुन पुन्हा सकाळच्या काकडाआरतीच्या शेवटच्या चरणास आम्ही पोचलो आणि प्रसाद आणि चहा घेतला. पुढे जाऊन घळ पाहून आलो, दर्शन घेतले आणि पहिल्याच प्रहरी महाडच्या दिशेने चांभारगडास समोर ठेवून बाईक्स दामटवल्या.
सकाळच्या पावसाळी कुंद हवेत महाडच्या रस्ता तसा निर्मनुष्यच होता. त्या रस्त्याने जाणार्‍या कदाचित पहिल्याच गाड्या आमच्या असल्याने तसा रस्ताही नुकताच झोपेतून उठला होता. शेतकरी नुकतेच पावसापूर्वीच्या मशागतीला शेतात पोचले होते. वाटेतच एका हरणाच्या पाडसानेही दर्शन दिले. आम्हाला पाहिल्याबरोबर ते आत रानात चौखूर उधळले. बिरवाडी फाट्याला पुन्हा एकदा नाश्त्याला मिसळ चापली आणि हायवेवरुन महाडच्या दिशेने चांभरखिंडीत पोचलो. पायथ्याला पोचलो, गावात रस्ता विचारुन घेतला आणि शाळेसमोरुन जातानाच शाळेतल्या बाईंनी “एवढ्या जड बॅगा कशाला घेऊन वर जाता, इथेच ऑफिसमध्ये ठेवा” असे हटकले. तीच पडत्या फळाची आज्ञा मानून पुन्हा एकदा जरुरीचे सामान घेऊन चांभारगडाची माची गाठली. तिथून पुढे पुन्हा एकदा वाट चुकली आणि घसार्‍यावरुनच वर चढाई सुरु केली. वरती थोड्याफार खोदीव पायर्‍या, किल्ल्याचे अवशेष, बरीचशी पाण्याची टाकी आहेत. सगळी पाहून दोनतीन तासांत पुन्हा पायथ्याला पोचलो. (©भटकंती अनलिमिटेड) पाणी पिऊन ताजेतवाने होऊन शाळेच्या शिक्षकांशी थोड्याफार गप्पा करुन पुढे दासगावचा रस्ता विचारुन घेतला. हायवेने अर्ध्या तासात दासगावात पोचलो. तिथेही बॅगा एका दुकानात ठेवून शाळेच्या मागचा दासगाव किल्ला चढायला सुरुवात केली. वर पोचताच पाठीमागे स्वप्नवत सुंदर दृश्य समोर ठाकले. पलीकडे कुठली तरी खाडीसदृश नदी, विस्तीर्ण पात्र, हिरवीगार झाडी, पाण्यात मध्येच तयार झालेली बेटं, मधूनच जाणारा कोकण रेल्वेचा पूल… एकदम टिपीकल कोकण. कदाचित या दृश्यासाठीच कुण्या ब्रिटिश अधिकार्‍याने या किल्ल्यावर  बंगला बांधला. त्या बांधकामाच्या जोत्याचे अवशेष, एक दगडी घोडवाट, एक-दोन बुरुज, एक तलाव असे पाहून पायथ्याला आलो.


पुढला किल्ला खरंतर सोनगड होता, पण अमितच्या दुखर्‍या गुडघ्यामुळे फक्त पन्हळघर किल्ला करुन पुण्याकडे परतण्याचा निर्णय घेतला. लोणेरेहून पन्हळघर गावाकडे जाणारा रस्ता घेऊन पन्हळघर गावात पोचलो. गावाशेजारीलच आदिवासीवाडीवरुन किल्ल्यावर वाट जाते. किल्ला तसा खड्या चढणीचा, त्यात कोकणातला. म्हणजे घाम काढणारच. वाडीत रस्ता विचारुन घेतला. अनुपने खालीच आराम करणे पसंत केले. आणि मी, अमित, अजय वर निघालो. मोहिमेतला शेवटचा किल्ला असल्याने अगदी “सुलतानढवा” करतच माथा गाठला. किल्ल्यावर पाण्याच्या काही टाक्यांव्यतिरिक्त बाकी काही अवशेष शिल्लक नाहीत. पुस्तकात दिलेले खोदीव पायर्‍या आणि बांधकामाची जोती झाडीत शोधण्याचा बराच प्रयत्न केला, पण ते काही सापडले नाही. माथ्यावरुन दुर्गराज रायगड, लिंगाणा यांचे दर्शन घडले. वरुनच एक नदी दिसली आणि शिरस्त्याप्रमाणे ट्रेकचा शीण त्यात बुडवून टाकण्याचे नक्की केले. माघारी फिरलो. पायथ्याला आल्यावर त्या नदीच्या उथळ डोहात बराच वेळ डुंबलो आणि मग ताम्हिणीमार्गे परत येताना माणगावात जेवण करुन  घेतले. ताम्हिणीत येताना पाऊस घाट आमच्यासोबतच चढला होता. अगदी पौडपर्यंत पावसानेही सोबत केली आणि आम्ही पुण्यात पोचल्यावर दुसर्‍याच दिवशी मागोमाग तोही पुण्यात दाखल झाला. पुढल्या भटकंतीचे बेत विचारात सध्या तो बाहेर कोसळतो आहे आणि मी ही मोहनगड-कावळ्या-चांभारगड-दासगाव-पन्हळघर पंचदुर्गांची माळ माझ्या सह्याद्रीस समर्पित करत आहे.

by Pankaj - भटकंती Unlimited (noreply@blogger.com) at August 19, 2016 09:25 AM

August 18, 2016

Lakshmi Sharath

Explore Chennai by foot this Madras Day

Chennai walking tours

I have always believed that as a traveller the best way to explore a city is by walking. Getting lost in nooks and corners, chatting with the locals, enjoying the sights and sounds, tasting the local savouries, stumbling on a piece of history by the way side, visiting a colourful market – you can discover a city’s secrets on foot.

Also read – Discover a city through its streets

While some cities have organised walking trails, others do not. You can either walk aimlessly or explore some of the trails on your own. I have gone on several walking tours in Europe and UK and my favourites are the spirited ones – wine, whisky, beer..I have also been on several literary and cultural tours and some of the walking routes take you along picturesque old towns with canals and bridges, cathedrals and palaces.

Chennai

The Chennai experience

Back home in India, walking tours are quite a recent phenomenon and are rather niche. Most of the big cities – Chennai, Bangalore, Mumbai, Delhi, Kolkata, Jaipur have walking tours and although I have not explored all of them, I have been on a few in Chennai.

Read – Ten reasons to visit Chennai

Come August and the city celebrates its birthday this month. And with Madras Day around the corner, the city is buzzing with events and walks and talks are the flavour of the season. If you are in Chennai or visiting the city this month, then these are some of the walking tours that I would recommend

1. The Fort St George Walk

Madras Day Chennai Fort St George

Map of Fort St George

Well, this is where the birthday party is actually happening because Madras Day is really about the foundation of Madras, the settlement by the British, who built Fort St George here. The settlement eventually became the city, Madras or Chennai as we know it today. The remnants of British India can still be seen here in St Mary’s Church, the oldest Anglican church in Asia, the Fort Museum and erstwhile homes of Robert Clive and Arthur Wellesley.

Read – St Marys Church Chennai

The street names still carry a touch of nostalgia. The walks here are regular but since the Secretariat is also housed here, the permissions are still awaited. So, do check out the Madras Day website for details.

Read – Birth of a city 

2.Photowalks – the Village Road in Nungambakkam

Madras Day Chennai

in deep conversation

I love photowalks. There is no historian with his nose up in the air dishing out his knowledge. You can just soak in the atmosphere and capture in your mind’s eye whatever appeals to you. Most of these walks happen early in the morning, so the weather is comfortable and the lighting is great. Whether you are carrying a mobile phone or a DSLR,  you can document the city the way you like.

Madras Day Chennai

The city runs on autos

I went for one of them in Triplicane and another near Central Station and I just loved them. There is only one photo walk updated on the site so far, so do check if there is anything happening closer to your homes.

Read – Faces of Chennai

3.Heritage Walk – Harrington Road

To be honest, I have not been on this trail but if I was in Chennai, I would have gone on this walk. Last year there were several walks organised along the River Cooum and I had the pleasure of having an exclusive one organised for me by Venkatesh, a famous novelist from Chennai.

Estuary of the river and sea

Estuary of the river and sea

This time the walk is organised by  journalist Sudha Umashankar and a heritage enthusiast Padmapriya Bhaskaran as they take you along the lanes of Chetpet. You need to register for the walk but it is free. Details on the Madras Day website.

Read – On the Cooum trail in Chennai

4.Heritage Walk – Living Statues of the Marina Beach

This is a walk that you should not miss. Think Madras and you think Marina and the statues that line up the beach. Every statue tells a story and this walk takes you into the lives of the characters who have been carved in stone.

Madras Day Chennai

The Marina is where the city lives and sleeps

This is an annual feature of Madras Day and you can watch these statues literally come alive as they are more than just poetry in stone.  You need to register for this walk as well.

5.Heritage Walk – Kapaleeshwar temple, Mylapore

I can lose myself for hours around the temple and the tank, its lanes, its markets, its food and its flavours.  Mylapore is an entire city by itself and the temple forms its nucleus. History meets art and architecture as noted art historian Dr Chitra Madhavan leads this tour. There is also an interesting focus on the culture of traditional games. There is a fee attached to this walk and you have to register for the same as well.

Kapaleeshwar temple, Chennai

Bhagyam – sitting outside Kapaleeshwar temple

6.Food walk – Sowcarpet and Mylapore

Madras Day Chennai

Food trail in Sowcarpet and Mylapore

There are seven walks listed on the Madras Day website and if I were you, I would ditch all of the above and go for only the food walks. After all, who wants food for thought when you can actually sample the flavours of the city from its streets. From legendary eateries to delicious street food, take a pick. Two of my favourite areas for food tours are Sowcarpet and Mylapore. Last year I was lucky to have a companion in Vasudevan and we literally devoured the streets of Madras on our own. I would probably come back for this .

Karpangambal Mess, Chennai

Keerai Vadai in Karpagambal Mess

Read – Ten old eateries in Chennai that you must not miss

Well, there seems to be some more of these Chennai walking tours this year – one on the textiles, another on movies and a third on trees. There are also several other talks and other events as well. So, take your pick and bask in the glory of this glorious city, that is home to me.

Read – 30 things to do in Chennai

Which one would you like to go for ?

The post Explore Chennai by foot this Madras Day appeared first on Lakshmi Sharath.

by Lakshmi Sharath at August 18, 2016 02:30 PM

माझिया मना जरा सांग ना

Gym Jam

          इथून परत गेल्यावर हाफ मॅरॅथॉन आहे त्यामुळे पुण्यात आल्या आल्या एका जिममध्ये जाण्यासाठी रजिस्टर केले. अर्थात जिम सुरु करण्यासाठी फक्त उत्साह लागतो. बाकी पुढे ते नियमित करणे हे केवळ एक स्वप्न आहे. जे लोक हे स्वप्न सत्यात उतरवतात ते खरंच महान आहेत आणि त्यांची नावे कुठेतरी ऑलंपिक मध्ये वगैरे येत असतीलच. आपल्यासारख्या सामान्य माणसाच्या नशिबात फक्त वर्षाचे पैसे देणे आणि तिथे का गेलो नाही याची मनातल्या मनात स्वतःलाच कारणे सांगणे. मी कितीतरी वेळा अशा फी भरून दांड्या मारल्या आहेत. काय केले म्हणजे ते नियमित होईल यावर कुणीतरी उपाय सुचवा. असो. आजचा मुद्दा असा की जेव्हा केंव्हा मी जिम मध्ये गेले आहे तिथे एक प्रकारचे वातावरण पाहिले आहे. सध्या पुण्यातही आलेले माझे काही अनुभव होतेच म्हटलं लिहावं याबद्दल.
          तर एकतर या जिममध्ये जाणाऱ्या लोकांमध्ये असेच खूप कमी पण नियमित जाणारे लोक असतात. त्यात एकदम बिल्डर, धिप्पाड असे लोक असतात. मी संदीपला अनेकवेळा म्हणालेले आहे, बघ जरा काहीतरी कर. असा हो. :) तिथेच काही जोरदार व्यायाम करणाऱ्या, एकदम सडसडीत बायकाही असतातच. अमेरिकेत तर अशा बायकांना बघून आपण किती जाड आहोत अशी भावना मनात येत राहायची. त्यात ट्रेडमिल वर एकदम वेगाने पळणाऱ्या कुणी होत्या तर कुणी २०-३० किलोचे वजन हातात घेऊन व्यायाम करणाऱ्या. योगा क्लासमध्ये अमेरिकन बाईने शिकवलेला योगा लोक किती मनापासून करायचे हे पाहून भारी वाटायचं. एकदा झुंबा क्लासही लावला होता मी. पण त्यात मेक्सिकन टीचर होती. तिच्या पुढच्या ४ स्टेप झाल्या तरी मी मागे काय सांगितले तेच करत असायचे. १० पैकी ४च क्लास केले आणि सोडून दिले. :) hardcore क्लासमध्ये, माझ्या हातातल्या ५ किलोच्या वजनाला कुत्सित पणे पाहणाऱ्या नजराही पाहिल्यात मी. असो.
          काही एकदम वजनाने भारदस्त आणि नुकतेच जिम लावलेले लोकही असतातच. हे अगदी आपला जीव तोडून, एकदम हळू गतीने व्यायाम करताना दिसताना. त्यांचं शरीर घामाने डबडबलेलं असतं. पण मला या लोकांचं कौतुक वाटतं. कारण बाकी अनेक आळशी लोकांपेक्षा ते स्वतःसाठी काहीतरी करत आहेत याचा आनंद होतोच. पण त्याच सोबत, त्यांची योग क्लासमध्ये वगैरे साध्या गोष्टींसाठी झालेली धडपड पाहून, शरीर किती आखडून येऊ शकतं याचा नमुनाही पाहिलाय. अर्थात मी काही खूप ग्रेट नाहीयेच. दर वेळी नव्याने जिम लावली की हालत खराब होतेच. अगदी आताही, कितीही पळायचा सराव असू दे, जरा वजन उचलले किंवा वेगळे व्यायाम केले की हातपाय दुखणारंच. बरं नुसते, हातपाय असतील तर ठीक आहे. आपल्या शरीरात असाही अवयव आहे आणि तो इतका दुखू शकतो असे नव०नवीन शोध मला नव्याने लागत राहतात. त्यामुळे मला मुन्नाभाई चा डायलॉग आठवतो, "अपनी बॉडी में इतनी हड्डीया है पता था क्या?" :) 
        काही गप्पीष्ट लोकही येत असतात. म्हणजे यांचे व्यायाम कमी आणि प्रत्येकाच्या चौकशा जास्त चालतात. त्यात मग तुम्ही काळ काय व्यायाम केला पासून, मी काळ काय खाल्ले आणि त्यामुळे मला कसा पोटाचा त्रास होत आहे यापर्यंत सर्व गप्पा सामील असतात. अशा लोकांशी ओळख असेल तर जिम मधल्या सर्व लोकांचा इतिहास भूगोल तुम्हाला थोड्या वेळात कळू शकतो. बाकी काही झाले नाही तरी निदान यांच्यामुळे कंटाळा तरी पळून जातो. एखादा मुलीला इम्प्रेस करणारा असतोच, मग तो भारतात असो की अमेरिकेत. एखादी जोडीही दिसते जिम मध्ये. जोडी म्हणजे, दोन पुरुष किंवा दोन बायका. नेहमी सोबतच व्यायाम करताना  दिसतात ते. ते चुकून एकटे दिसले तर, 'मेले में बिछडे हुए' वाटतात. तर हे असं बाकी लोकांचं झालं. 
        मी सांगत होते, मला लै भारी वाटते कितीही पळायला द्या, काय टेन्शन नाही म्हणून. पण सध्या जिममध्ये lower body आणि नंतर upper body असे वेगवेगळे वर्कआऊट झाले. आता जरा ठीक आहे पण, परवा स्वनिक दोन वेळा 'थांब' म्हणाले, तर पळत सुटला. इतकी चिडचिड झाली. त्याला धरायला जायला एक पायरीही उतरता येत नव्हती. आणि ही माझी अवस्था एकदम कमीत कमी वजनात झाली होती. ज्या बायका, "तुला काय जिमची गरज नाहीये" असे म्हणून कौतुक करत होत्या त्या एकदम ४० ते ८० Kg पर्यंत वजन घेऊन पायाचे व्यायाम करत होत्या. आणि माझ्याकडून २० किलो हलत देखील नव्हते. त्यावरून माझ्या लक्षात आले की मी कितीही पळाले तरी, पूर्ण शरीराचा व्यायाम किती महत्वाचा आहे. त्यामुळे यापुढेही हे सर्व व्यायाम नियमित करायचे असा सध्यातरी निश्चय केला आहे.
         काहीही असो, तुमचा स्वतःचा अनुभव कसाही असला, तरी एकदा जिममध्ये गेले की भारी वाटते.एकतर जोरदार गाणी चालू असतात. त्यामुळे व्यायामाला जोर येतोच. आणि तुमच्यापेक्षा हळू करणाऱ्यांना पाहून हिम्मत येते आणि भारी लोक पाहून अजून पुढे काही केले पाहिजे ही इच्छा. सध्याच्या जिममध्ये इंस्ट्रक्टरही भारी आहेत. त्यामुळे काहीतरी बरोबर करत आहोत असं तरी वाटत आहे. त्याचसोबत बरेच काही शिकायचे आहे हेही. तिथून बाहेर पडल्यावर काहीतरी चांगले काम केल्याचं समाधान वाटतं. खरं सांगायचं तर, घरापासून तिथे पोचणे हाच मोठा अडथळा असतो आपल्या सर्वांचा. एकदा पोचलं की निम्मं काम होतं. पळल्यामुळे कधी कधी माझे गुढघे दुखायचे, गेल्या काही दिवसांपासून ते सर्व कमी झालं आहे. असे अनेक लोकांना अनेक पॉसिटीव्ह बदल दिसत असतील. निदान त्यासाठी तरी जिमला जायलाच पाहिजे. :) जाऊ दे, आज हात दुखत आहेत. इथेच थांबते. :) 

विद्या भुतकर.
https://www.facebook.com/VidyaBhutkar1/

by Vidya Bhutkar (noreply@blogger.com) at August 18, 2016 11:33 AM

TransLiteral - Recently Updated Pages

दासोपंत चरित्र - पदे ७५१ ते ७७८

दासोपंतांच्या वंशजांचीं घराणीं हल्लीं जोगाईच्या आंब्यास व नागपुरप्रांतीं चंद्रपुराकडे नांदत आहेत.

August 18, 2016 07:41 AM

दासोपंत चरित्र - पदे ७२६ ते ७५०

दासोपंतांच्या वंशजांचीं घराणीं हल्लीं जोगाईच्या आंब्यास व नागपुरप्रांतीं चंद्रपुराकडे नांदत आहेत.

August 18, 2016 07:40 AM

दासोपंत चरित्र - पदे ७०१ ते ७२५

दासोपंतांच्या वंशजांचीं घराणीं हल्लीं जोगाईच्या आंब्यास व नागपुरप्रांतीं चंद्रपुराकडे नांदत आहेत.

August 18, 2016 07:39 AM

दासोपंत चरित्र - पदे ६७६ ते ७००

दासोपंतांच्या वंशजांचीं घराणीं हल्लीं जोगाईच्या आंब्यास व नागपुरप्रांतीं चंद्रपुराकडे नांदत आहेत.

August 18, 2016 07:38 AM

August 17, 2016

विवेक पटाईत / कविता, ललित लेख इत्यादी

सुवर्ण (पदक) मोह नसे आम्हासी -माया महा ठगनी हम जानी


(लेखाचा उद्देश्य कुणाच्या भावना दुखविण्याचा नाही. निखळ मनोरंजन म्हणून हा लेख वाचवा. )


संत कबीर दास यांनी म्हंटले आहे 'माया महा ठगनी हम जानी'. माया निरनिराळे मोहंक रूप घेऊन लोकांना ठगत राहते.  सुवर्ण तर मायाचे सर्वात मोहक आणि भयंकर रूप.  आपली सीता मैया बेचारी सुवर्ण मृगाच्या मोहात अटकली. बेचार्या रामाने कितीही समजावले तरी तिने ऐकले नाही (बायका कधी नवर्याचे ऐकतात का?).  लंकेचा राजा रावण हि सोन्यासारखी सुंदर स्त्री अर्थात सीता मैयाला पाहून मोहित झाला. परिणाम सुवर्ण लंका जाळून खाक झाली. हजारोंच्या संख्येत राक्षस, वानर मारल्या गेले. रामाने हि राक्षसांच्या संहार करून परत मिळविलेल्या सीतेला वनात सोडून दिले. कुणाच्याच हाती काही लागले नाही.  झाला फक्त विनाश. 

अर्जुन रथारूढ होईन कुरुक्षेत्रच्या मैदानात उतरला. दूरवर पसरलेले शत्रू सैन्य दिसत होते. या सैन्याचा संहार करून अर्जुनाला सुवर्णजडित सिंहासनावर बसायला मिळणार होते. अर्जुनाने बाण धनुष्यावर चढविला, अचानक त्याच्या मनात विचार आला, खरंच सुवर्ण सिंहासन एवढे महत्वपूर्ण आहे कि ज्यासाठी आपल्याला बंधू-बांधव सहित अक्षोहणी सैन्याचा संहार केला पाहिजे.  अर्जुनाची सद्विवेक बुद्धी जागृत झाली, तो मोहापासून दूर झाला. त्याने धनुष्य जमिनीवर ठेवले.  द्वारकेचा राजा कपटी कृष्ण हा अर्जुनाचा सल्लागार होता. त्याने अर्जुनाला म्हंटले, राज्य मिळाले तर शरीरावर सुवर्ण हि धारण करायला मिळेल. सुवर्णासाठी आप्त असो वा बंधू त्यांना मारण्यात काहीच गैर नाही.  भौतिक जगात सुवर्णच हे सत्य आहे.  तू याच  सुवर्ण धर्माचे पालन कर आणि पृथ्वीवर राजसी सुख भोग. अर्जुन पुन्हा सुवर्णाच्या मोहात अटकला. आपल्या तीक्ष्ण बाणांनी लक्षावधी शत्रू सैन्याला यमसदनी पाठविले.  म्हणतात १८ अक्षोहिणी सैन्य युद्धात मारल्या गेल. शेवटी पांडव सुवर्ण परिधान धारण करून सुवर्णजडित सिंहासनावर आरूढ झाले. सुवर्णाच्या मोहापायी १८ अक्षोहिणी सैन्याचे रक्त पृथ्वीवर सांडले. लाखों स्त्रिया विधवा झाला. एका संपूर्ण पिढीचा विनाश झाला. भारतातील इतिहासातला महाभयंकर विनाश. 

रामायण आणि महाभारत काळापासून हजारों वर्ष लोटली, तरीही आपण भारतीय अजूनही सुवर्णाच्या मोहातच अटकलेले आहोत. जगातील सर्वात जास्त सुवर्ण भारतातच आहे. या साचलेल्या सुवर्णापायीच विदेशी लुटेरे भारतात आले. अमानुष अत्याचार येथील जनतेवर केला. जर सुवर्ण नसते, तर लुटेरे इथे कशाला आले असते. एवढे असूनही आपला सुवर्ण मोह काही कमी होत नाही. प्रधान मंत्री म्हणतात, सुवर्ण बँकेत ठेवा, बँक व्याज हि देईल. तरी हि कुणी सुवर्ण बँकेत ठेवायला तैयार नाही. प्रत्येकांनी सुवर्ण आपल्या छातीशी कवटाळून धरले आहे. घरात चिल्ला-पिल्ल्याना प्यायला दूध नसेल, पण शरीरावर सुवर्ण पाहिजे.   

रियो ऑलम्पिक मध्ये आपली नेमबाज कुमारी धनुष्यावर बाण चढवून सज्ज होती. नेम भेदला कि सुवर्ण मिळणार. अचानक अर्जुनाप्रमाणे तिची सद्विवेक बुद्धी जागृत झाली. तिच्या मनात प्रश्न आला, खरंच सुवर्ण जिंकणे महत्वपूर्ण आहे का? काय मिळणार हे सुवर्ण पदक जिंकून. आधीच भारतभूमीवर भरपूर सुवर्ण आहे. आणखीन जिंकून काय करायचे. सुवर्णापायीच युद्ध होतात. विनाश होतो.  सुवर्ण पदकाच्या मोहात पडले नाही पाहिजे. या कलयुगात तिला पुन्हा सुवर्णाच्या मोहात पाडू शकेल, असा गीतोपदेश देणारा कृष्ण हि  नव्हता. सामाजिक न्यायावर विश्वास करणाऱ्या भरतखंडात तिचे लालन पालन झाले होते. तिने विचार केला, या छोट्याश्या सुवर्ण पदकाची आपल्यापेक्षा इतर देशांना जास्त गरज  आहे. तिने सुवर्णाचा मोह टाळला. एका स्थितिप्रज्ञ प्रमाणे जय-पराजया पासून ती विरक्त झाली. लोक म्हणतात तिचा नेम चुकला, तिला सुवर्ण पदक मिळाले नाही. तरीही आपली नेमबाज आनंदी होती. अर्जुनाप्रमाणे ती मोहात अटकली नाही. तिचाच आदर्श डोळ्यांसमोर ठेऊन, आपल्या स्थितिप्रज्ञ खेळाडूंनी सुवर्ण पदकांचा मोह टाळला. मोह आणि प्रसिद्धीच्या मायावी जाळ्यात ते अटकले नाही. असो. 


माया महा ठगनी हम जानी
तिरगुन फांस लिए कर डोले 
बोले मधुर बानी.


by VIVEK PATAIT (noreply@blogger.com) at August 17, 2016 02:39 PM

Aatbaaher

गुजरातमध्ये दलितांचा आत्मभानाचा लढा

गुजरातमधील उना येथे झालेल्या दलितांवरील अत्याचाराच्या घटनेने गुजरातच्या राजकारणाला नवे वळण लागले आहे. आधीच पाटीदार समाजाचे आंदोलन हाताळण्यात अयशस्वी ठरलेल्या आनंदीबेन पटेल यांच्या कारभाराची लक्तरे उनाच्या घटनेने वेशीवर टांगली. त्यांचे मुख्यमंत्रिपद गेले. त्यामागचे अंतर्गत राजकारण हा वेगळा विषय असला तरी नेतृत्वबदल झाला ही वस्तुस्थिती आहे. मुख्यमंत्री बदल झाल्यानंतरही गुजरातमधील वातावरण बदललेले नाही. उनाच्या घटनेच्या निषेधार्थ दलितांनी अहमदाबाद ते उना दलित अस्मिता मार्च काढून आपल्या भावी वाटचालीची दिशा स्पष्ट केली. जिग्नेश मेवाणी या तरुणाने दलितांचे हे आंदोलन संघटित केले आहे. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी दलितांना गलिच्छ कामे करण्यापासून परावृत्त केले होते. त्यांचाच आदर्श मानून जिग्नेश मेवाणीने लोकांना संघटित केले. त्यांचे आत्मभान जागृत करण्याचा प्रयत्न केला. त्याचाच परिणाम म्हणून उनामध्ये दहा हजार दलितांनी एक शपथ घेतली. डोक्यावरून मैला न वाहून नेण्याची आणि मेलेल्या जनावरांची विल्हेवाट न लावण्याची शपथ. गुजरातमधील दलितांनी उनाच्या घटनेनंतर अशी कामे बंद केली आहेत. त्याचा परिणाम म्हणून गुजरातमध्ये ठिकठिकाणी मेलेली जनावरे उघड्यावर पडल्याचे चित्र दिसत आहे. आणि सरकार नाक दाबून बुक्क्यांचा मार खात आहे.

दलितांनी पारंपरिक कामे बंद करण्याची शपथ घेतानाच प्रत्येक कुटुंबाला पाच एकर जमीन देण्याची मागणी केली आहे. सरकारने ही मागणी मान्य केली नाही, तर देशभर रेल्वेरोको आंदोलन करण्याचा इशारा दिला आहे. उनाचे आंदोलन गुजरातपुरते असले तरी त्याला राष्ट्रीय परिमाण आहे. जेएनयू विद्यार्थी संघाचा नेता कन्हैय्या कुमार, तसेच हैदराबाद विद्यापीठातील आत्महत्या केलेल्या रोहित वेमुलाची आई राधिका वेमुला यांचीसुद्धा उनाच्या मेळाव्याला उपस्थित होती. गुजरातमधून दलितांनी फुंकलेले रणशिंग देशभरातील  दलितांचे आत्मभान जागृत करू शकेल, असा विश्वास या आंदोलनाने जागवला आहे. दलित नेत्याला मंत्रिपद देऊन दलितांचा प्रतिकात्मक सन्मान करण्याला महत्त्व आहेच. रामदास आठवले यांनी माग माग मागून मिळालेले मंत्रिपद त्याअर्थाने महत्त्वाचे आहेच. परंतु प्रतिकात्मक मंत्रिपदापेक्षाही दलितांच्याप्रती सन्मानाची भावना  महत्त्वाची असते. गुजरातमध्ये सरकार आणि समाजाकडे त्याचाच अभाव आहे. गुजरात सरकार दलितांच्या जमिनीच्या मागणीला कितपत प्रतिसाद देते, हेही पाहावे लागेल.
उनामधील घटनेनंतर २६ दिवसांनी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी त्यासंदर्भात भाष्य केले. आधी गोरक्षकांवर टीका केली. मग दलितांना मारहाण करू नका. मला गोळ्या घाला, असे भावनिक आवाहन केले. त्यांचे हे वक्तव्य म्हणजे नौटंकी असल्याची टीका जिग्नेश मेवाणी याने केली आहे. पंतप्रधानांनी जेव्हा विकास यात्रा काढली तेव्हा तीन दलित युवकांवर पोलिसांनी गोळ्या झाडल्या होत्या. तेव्हा मोदींनी ‘माझ्यावर गोळ्या झाडा’ असे आवाहन का केले नाही, असा प्रश्न जिग्नेश मेवाणीने उनाच्या मेळाव्यात उपस्थित केला.
गोरक्षकांकडून मारहाण झालेल्या दलितांचा मोदींनी उल्लेख केला होता, परंतु मुस्लिमांचा उल्लेख नव्हता केला. परंतु त्यामुळे काही फरक पडला नाही. उनाच्या मेळाव्याला दलितांना पाठिंबा देण्यासाठी गुजरातमधून ठिकठिकाणाहून मुस्लिम लोकही मोठ्या संख्येने आले होते. मेळाव्यात ‘दलित-मुस्लिम भाई भाई’ अशा घोषणाही देण्यात आल्या. गुजरातच्या आगामी राजकारणाच्यादृष्टिने या घोषणेला विशेष महत्त्व आहे. कारण भाजपने धार्मिक ध्रुवीकरणाचे राजकारण करून मुस्लिमांना एकटे पाडले होते. जातीय दंगलीच्यावेळी मुस्लिमांविरोधात दलितांना वापरले. निवडणुकीच्या राजकारणातही दलितांना वापरून घेतले. उनाच्या घटनेमुळे भाजपच्यादृष्टिने मोठी वजाबाकी सुरू झाली आहे. आधीच पाटीदार समाज विरोधात गेला आहे. त्यात दलितांची भर पडली आहे. मुख्यमंत्री बदलूनही परिस्थितीमध्ये फरक पडलेला नाही.
नरेंद्र मोदी यांनी ज्या गुजरातमधील विकासाचे ढोल वाजवून पंतप्रधानपदाचे दावेदार बनले, त्या गुजरातमधील सामाजिक वास्तव किती भीषण आहे, हे उनाच्या घटनेच्या निमित्ताने जगासमोर आले. उनामधील मेळाव्याहून परतणाऱ्या वीस तरूणांना समतर गावात मारहाण झाली. म्हणजे मेळाव्यासाठी गेलेल्या दलितांना गुजरात सरकार संरक्षणही पुरवू शकले नाही. मारहाण झाल्यानंतर पोलिस घटनास्थळी पोहोचले आणि नंतर त्यांनी कारवाई केली. एकूण गुजरातमधील उच्चवर्णियांचा सुंभ जळला तरी पीळ जात नाही, हेच खरे.
दलित-मुस्लिम ऐक्यामुळे गुजरातमध्ये नवी समीकरणे अस्तित्वात येऊ शकतात. परंतु हे ऐक्य आणि आंदोलकांचा जोष किती काळ टिकून राहतो हेही पाहावे लागेल. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी, भाजपचे अध्यक्ष अमित शहा आणि एकूणच भाजप यासंदर्भात कोणते राजकीय डावपेच लढवतात, याचेही औत्सुक्य आहे. ‘दलित-मुस्लिम भाई भाई’ ही गुजरातमधली घोषणा देशभर पोहोचली, तर भारतीय जनता पक्षाला त्यांची गोमाताच शिंगावरून सत्तेबाहेर भिरकावून देईल, हे सांगायला कुणा ज्योतिषाची गरज नाही.

by Vijay Chormare (noreply@blogger.com) at August 17, 2016 12:24 PM

माझिया मना जरा सांग ना

तुला यावंच लागेल

सकाळी उठताना मनात 
पहिला तुझाच विचार येतो.
तुझा हसणारा गोड चेहरा
डोळ्यांसमोर उभा राहतो.
तुला आठवून रोज,
माझ्या ओठांवर हसू खुलविण्यासाठी
तुला यावंच लागेल........

पटकन आवरून जाण्याच्या घाईत
छान दिसणं होतंच नाही.
कारण मला पाहण्यासाठी
तू इथे नाही.
रोज तयार होऊन आल्यावर
मी कशी दिसते सांगण्यासाठी
तुला यावंच लागेल.

तू सोबत असताना
जेवणाची मजा औरच असते.
तुला पाहिल्यावर कशी
जाम भूक लागते.
माझा प्रत्येक हट्ट
पूर्ण करण्यासाठी
तुला यावंच लागेल.

दिवसभर काम करताना,
तुला पाहण्याची इच्छा होते.
कधी एखाद्या अवखळ आठवणीने
अचानक हसू येते.
अशीच खूप इच्छा असताना,
अचानक....मला भेटण्यासाठी
तुला यावंच लागेल.

संध्याकाळ होण्याची वाट पाहण्यात
काहीच अर्थ नसतो.
तू नसताना फिरण्यात
फक्त टाईमपास असतो.
दूर पळण्याचा प्रत्येक प्रयत्न व्यर्थ असतो.
माझी प्रत्येक संध्याकाळ फुलविण्यासाठी
तुला यावंच लागेल.

दिवस कसा संपून जातो
एकसुरा कंटाळवाणा
रात्री मग भरून राहतो
तुझ्या आठवणींचा कोपरा.
तुझ्या आठवणींमध्ये राहणाऱ्या
माझ्या मनाला आसरा देण्यासाठी
तुला यावंच लागेल.

आजकाल झोप लागणे
अगदीच अशक्य होते
तुझ्या आठवणींत आसवांनी
उशी ओली होते.
माझ्या आसूभरल्या डोळ्यांमधली
अधुरी स्वप्ने पुरी करण्यासाठी
तुला यावंच लागेल. 

विद्या भुतकर.

by Vidya Bhutkar (noreply@blogger.com) at August 17, 2016 11:47 AM

रणजित पराडकर Ranjeet Paradkar (....रसप....)

मोहेंजोदडो - हिंमतीला दाद ! (Movie Review - Mohenjo Daro)

पूर्वी हृतिक रोशन मला विशेष आवडायचा नाही. 'कहो ना प्यार हैं' हा एक 'जस्ट अनदर मूव्ही' होता आणि त्यातला हृतिकसुद्धा 'जस्ट अनदर स्टार किड'. पण नंतरच्या ३-४ सिनेमांत त्याने जरा वेगळेपणा दाखवला. मात्र लगेच पाठोपाठ ६-७ सुमार सिनेमेही केले. त्यामुळे त्याच्याबद्दल विशेष कुतूहल कधी वाटायचं नाही. पण फरहान अख्तरच्या 'लक्ष्य' नंतर तो बदलला बहुतेक. त्यापुढचे त्याचे धूम, क्रिश, काईट्स, जोधा अकबर, जिंदगी ना

by Ranjeet Paradkar (noreply@blogger.com) at August 17, 2016 07:46 AM

to friends...

तुन्द हैं शोले, सुर्ख है आहन

काही गोष्टी जाहीर बोलू नयेत असं आपल्या मनावर लहानपणापासून पद्धतशीरपणे बिंबवण्यात आलेलं असतं. त्यात काहीएक समंजसपणा, जाण असते आयुष्याबद्दलची. काही प्रमाणात प्रस्थापितांचे हितसंबंध असतात. काही थोडी सगळ्यांचीच दीर्घकालीन सोय. एकूण परिणाम असा होतो, की ज्या गोष्टी स्पष्ट आणि स्वच्छ बोलल्या गेल्या पाहिजेत - वेळी जाहीरपणे - बोलल्या गेल्या पाहिजेत - त्याही बोलताना आपण कचरतो. वयसुलभ बंडखोरीतून, अंगभूत उद्धटपणातून, कुतूहलातून, अभिव्यक्तीच्या गरजेतून मी वेळोवेळी या मर्यादेवर मात करत आले आहे. त्याचे परिणाम स्वीकारले आहेत. आज त्याला अपवाद नाही.

एका अंकाचं काम करताना माझे ’ऐसी अक्षरे’ या संस्थळाच्या व्यवस्थापकांशी मतभेद झाले. मतभेदांना ना नाही. पण रास्त अधिकार डावलून मनमानी करण्याला मात्र ना होती, आहे. म्हणून काम पूर्ण करून बाजूला झाले.

आता अनेक प्रकल्पांची पूर्वी हातात घेतलेली कामं समोर तशीच पडलेली पाहून प्रश्न पडताहेत.

संस्था महत्त्वाची की माणसं? फक्त आपला अहं दुखावला गेला, म्हणून तर आपण हे करत नाही आहोत ना? आपल्याला जे काम करायला मनापासून आवडतं, जमतं, सुचतं; ते आपण का थांबवलं आहे? ते निराळ्या ठिकाणी करणं शक्य आहे म्हणून? तसं करण्यात संसाधनांची आणि मानसिक ताकदीची नक्की किती उधळपट्टी होते आहे, होणार आहे, आणि त्यातली किती रास्त समजायची? तुटण्याच्या या सगळ्या प्रक्रियेत आपल्या हातून अदब सुटून माणसांशी दुष्टावा होऊ नये, म्हणून किती जपायचं? अशा वेळी राहतो का आपले आपण तटस्थ मूल्यमापक? राहू शकतो? आपण एका विशिष्ट वर्तुळातून बाजूला झालो, म्हणून वर्तुळं मिटून जात नाहीत, हा जगाचा दस्तूर मानून चाललो आहोत खरे आपण. पण आपली आपल्यालाही लख्ख दिसत असते आपण बजावत असलेली भूमिका. ती सोडून देताना आपला अहं सुखावत असतो हेही खरंच. पण वर्तुळातही काहीएक मूलभूत आणि नकोसे बदल होत असतात. त्याकडे किती काळ नि कशी डोळेझाक करतात? त्या बदलांची किंमत मोजण्याइतका मोठा आहे का आपला अहं? पण क्षमाशीलतेचे आकाशवेधी टप्पे पार करणं आपल्याला अजूनही जमलेलं नाही, आपले रागलोभ - माणूसपण अद्याप रसरशीत जिवंत आहे, या गोष्टीचाही अभिमानच तर बाळगतो ना आपण? ते माणूसपण जपण्याची नाही का मोजावी लागत काही किंमत? कसं ठरवतात त्यात लहानमोठं?

नि अखेरशेवट, काय करतात अशा वेळी?

माझ्याकडे एकच एक उत्तर नाही. अशा प्रश्नांना एकच एक उत्तर असतही नाही. मग मी हे सगळं इथे का मांडते आहे?

वेळोवेळी संगतवार विचार मांडून पाहायचा खेळ खेळून मला दीर्घकालीन उत्तरं मिळाली आहेत. काही गोष्टी दाराआड न ठेवता चव्हाट्यावर आणून ठेवल्या पाहिजेत, होता होईतो शक्य तितकी अदब बाळगून, पण ठेवल्या गेल्याच पाहिजेत, हे मी मानलं आहे. या जाहीर मांडणीमुळे संस्थळाच्या संपादकांनाही काहीएक प्रश्न पडतील, उत्तरं द्यावी लागतील - लोकांना नाही, तर आपली आपल्याला द्यावी लागतील. दुटप्पीपणा टळेल, निवळेल. दीर्घकालीन महत्त्वाचं काही भलं साधण्याची - सांधण्याची शक्यता निर्माण होईल, असा भाबडा आशावाद आहे. म्हणून.

यातून संस्थळाला मी नको इतकं महत्त्व तर देत नाही ना?

नाही. संस्थळ तितकं महत्त्वाचं आहेच. त्याचसाठी हा खटाटोप.

अभिव्यक्तिस्वातंत्र्य, दडपशाहीचा निषेध, लोकशाही मूल्यं यांचा गौरव करणार्‍या पुरोगामी संस्थळाबद्दल मला मनापासून प्रेम, आपलेपणा वाटतो. ज्या लोकांना इतर अनेक मराठी संस्थळांवर बोलण्याइतका मोकळा अवकाश मिळत नाही, अशा अनेक चाकोरीबाहेरच्या लोकांना इथे निवांत-आश्वस्त वाटतं, आपली भूमिका तपासून घेण्याइतकी खुला, मतभेदासहितचा निकोप अवकाश मिळतो, हे मी वेळोवेळी निरनिराळ्या कोनांतून अनुभवलेलं आहे. अशी एक तरी जागा आपल्या वैशिष्ट्यांसह टिकावी असं मला मनापासून वाटतं. संस्थळांमधून अनेक नवनवीन पोटसंस्थळं जन्मावीत. पण त्यांच्या जन्मामागे दडपशाही भांडणांचाच इतिहास असण्याची आणि तो चवीनं चघळला जाण्याची परंपरा मात्र मोडीत निघावी, असंही वाटतं.

म्हणूनच - अशा व्यासपीठाच्या व्यवस्थापकांनी केलेल्या मनमानीचा, संपादकीय अधिकारांच्या पायमल्लीचा आणि स्वतःच्याच भूमिकांशी केलेल्या बेईमानीचा मी निषेध करते आहे. आपापले व्यक्तिगत अजेंडे दौडवण्याच्या नादात आपण संस्थळाच्या बहुआयामी प्रकृतीला एकारलेलं तर तर करत नाही ना, हे तपासून पाहण्याचं त्यांना आवाहन करते आहे. पुरेसा वेळ जाऊ दिल्यानंतर, अहंकार बाजूला ठेवत, हितचिंतकाच्या नात्यानं धोक्याची घंटा वाजवते आहे.

नेहमीप्रमाणेच, या कृतीचे परिणामही स्वयंभू आणि अनेकपदरी असणार आहेत याचं पूर्ण भान मला आहे.

by Meghana Bhuskute (noreply@blogger.com) at August 17, 2016 06:03 AM

झाले मोकळे आकाश

फिर मिलेंगे !

    काल संध्याकाळी माऊ खाली बागेत झोपाळ्यावर खेळत होती. मी शेजारीच उभी होते. झोपाळ्यावरून तिने उडी मारली, आणि माझ्या शेजारी काहीतरी छोटं तुटक्या रबरबॅंडसारखं दिसत होतं त्याला हात लावला. क्षणात ती जोरात किंचाळून बाजूला पळाली ... तो छोटा साप होता! इतका वेळ शांत असणारा साप तिने हात लावल्यावर वळवळायला लागला होता. आकार जेमतेम पाच – सहा इंच, रंग चमकदार काळा. मोबाईलचा दिवा लावल्यावर तो परत शांत झाला, आधीसारखाच स्तब्ध पडून राहिला. हा सापच आहे ना अशी शंका वाटत होती आता – डोकं, डोळे ओळखू येत नव्हते, जीभ बाहेत नव्हती. खवले सुद्धा जाणवत नव्हते.  मग पोरांना तिथून हलवलं, वॉचमनना बोलावलं, बर्‍याच वेळाने वॉचमन आले. परत परत सांगूनही त्यांनी तो बाटलीत भरला नाही – कागदावर घेतला आणि बाहेर कुठेतरी टाकून दिला (असं आम्हाला सांगितलं. मारला नसेल अशी आशा आहे.)


    माऊ आणि साप यांची दुसरी भेट. यापूर्वी महाबळेश्वरला हॉटेलच्या खोलीबाहेर ती एकटीच गेली आणि तिथे साप होता म्हणून सांगत आली होती. (तिथल्या वॉचमननी मारला तो साप ... मारू नका, बाहेर घालवा त्याला असं सांगण्यापलिकडे काही करता आलं नव्हतं मला:( ) या वेळी तर तिने चक्क हात लावलाय सापाला. रात्रभर बेचैन होते मी. म्हणजे सापाकडून तिला कधी काही इजा झालेली नाही, पण तिला साप जरा जास्तच भेटताहेत असं वाटतंय. आपल्याकडचे बहुसंख्य साप – म्हणजे अगदी ९०% साप बिनविषारी असतात हे माहित आहे मला. पण मला साप ओळखता येत नाहीत. आणि अशा ठिकाणी अर्धवट ज्ञान काहीही कामाचं नसतं.

    सकाळी गुगलबाबाला विचारलं हा कुठला साप म्हणून. तर त्यानी सांगितलं की हा पूर्ण निरुपद्रवी असा Brahminy Blind Snake / Common worm snake आहे. (मराठी नाव समजलं नाही याचं.) आणि हे पिल्लू नाही, पूर्ण वाढ झालेला साप आहे हा. (काल वॉचमन येण्याची वाट बघत असताना “हे नागाचं पिल्लू असेल का” पर्यंत अकलेचे तारे तोडून झाले होते आमचे!) भारतात सर्वत्र मिळातो हा – विशेषतः पावसाळ्यात. त्याचं मुख्य अन्न म्हणजे वाळवीची आणि मुंग्यांची अंडी. हा जवळपास अंधळा असतो, आणि याचं तोंड इतकं छोटं असतं की त्याला कुठल्याही मोठ्या प्राण्याला चावताच येत नाही. गंमतीची गोष्ट म्हणजे या सापामध्ये फक्त माद्या असतात आणि पुनरुत्पादनासाठी त्यांना दुसर्‍या सापाची गरज नसते. माद्या फलित अंडी घालतात, त्यातून पिल्लं बाहेर पडतात. म्हणजे एक साप असला तर तिथे अजून येणारच. याला नागाचं पिल्लू समजणारे शहाणे फक्त आम्हीच नाही - असे भरपूर साप नागाची पिल्लं समजून मारले जातात, पण सुदैवाने त्यांची संख्या भरपूर आहे, आणि कुंड्यांमधल्या मातीत हे खूप वेळा असतात. कुंड्या, रोपं, बागेची माती या माध्यमातून मूळचे आशिया आणि आफ्रिका खंडामधले हे साप आता जगभर पसरले आहेत. (त्यांना Flowerpot snake असं नाव मिळालंय यामुळे!)

    माऊची आणि सापाची पुन्हा कधी अचानक भेट होईल माहित नाही. तेंव्हा परत एकदा हा साप विषारी आहे का माहित नाही, त्यामुळे वॉचमननी तो मारला तरी काही बोलता येत नाही अशी वेळ येऊ नये असं वाटतंय. पुण्यात, पश्चिम पुण्यात तुमच्या माहितीतले कुणी सर्पमित्र असतील तर सांगता का?

by Gouri (noreply@blogger.com) at August 17, 2016 04:25 AM

Lakshmi Sharath

Six experiences in Bali that you must not miss

Bali must do experiences

Bali experiences

Welcome to Bali

Very rarely I tend to visit the same destination more than once. But Bali has been an exception. The island has already beckoned me thrice and I am heading there for the fourth time again, courtesy, the tourism ministry of Indonesia. Every time I am here, I see a different facet of this destination and I am always at a loss for choice when it comes to experiences and activities.

Bali must do experiences

Temples in Bali

From culture to adventure, there is a bit of everything for every kind of traveller. Irrespective of whether you are a luxury traveller or a honeymooner, a solo traveller or a backpacker, an adventurer or a foodie, a culture vulture or a diver, Bali has something for you.  From my previous trips, I would recommend six experiences that you must not miss, while I wonder what is in store for me this time.

Six experiences in Bali

A carving at Goa Gajah

Go on a temple trail

The temples of Bali have an exotic touch. The colours, the mysticism, the vivid sculptures, the verdant landscape – a visit to a temple is more than just a spiritual experience. Almost every temple is located in a breathtaking vista . Goa Gajah is in a cave, Pura Ulu Watu is on a cliff, the Ubud Monkey temple is inside a forest, Mother Besakih is by the mountains but my favourite Tanah Lot is on the sea. For me the most breathtaking moment was to watch the sunset here. You will just lose yourself in the colours of the sea and the ocean.

Bali, sunset, Tanah Lot temple

Sunset at Tanah Lot temple, bali

Climb a volcano

If you are an adventurous hiker, then go on a three hour climb along Mount Batur in Kintamani and lose yourself in the breathless landscape. Besides the active volcano, the crater lake surrounding it is an ocean of blue.  You can also visit the Ulun Danu Batur temple where there are a few hot springs here as well. There are three villages here – Batur, Kintamani and Penelokan, the latter offering some of the most beautiful views of the volcano. The sunrise trek is recommended. But for lazy travellers like me, just getting lost in this landscape is an experience by itself.

Bali Must do experiences

Mount Batur in Bali

A culinary class

Sitting in the open, amidst a lush landscape in rustic Bali, surrounded by herb and spice gardens , I was quite excited about this culinary experience. For the record, I rarely even step into the kitchen at home, but I was happy pounding spices together and making a curry. Traditional dishes are on the menu and Ubud is my favourite region in Bali. There is so much for the foodie here. If you are not too much into cooking and you would rather prefer eating then head to Jimbaran for some delicious sea food.

Bali experiences

Culinary class in Bali

Dive deep to see the corals

A confession here. I am petrified of water and I was quite nervous when the husband wanted to go diving but I did take a leap into the deep blue sea and lived to tell the tale. Life under the ocean is more than just a breathtaking kaleidoscope of colours. Even if scuba or snorkeling is not in your bucket list, the beaches will beckon you. Take a cruise, go parasailing, jet ski and indulge ! It is undoubtedly one of the Bali must do experiences.

Bali experiences

Go scuba diving or enjoy water sports
 Pic Courtesy – Limpopo/Shutterstock

Soak in the night life

Who would visit Bali and not feel the pulse of the vibrant night life ? As the sun sets, head to Kuta, Legion and Seminyak and party in some of the hippest, entertaining hot spots in the island. Some of the resorts are perched high up in cliffs overlooking the coast or on the beaches as well. The music vibrates along the shores as you wonder whether you are in the exotic east or in the happening west.

Bali experiences

Party in Bali
Courtesy – Komar/Shutterstock.com

Indulge in a luxury private pool villa

While Bali may be an adventurer or a backpacker’s paradise, it is a haven for the luxury traveller with private pool villas set amidst lush greenery or near the beaches. Get away from the noise and clutter and lose yourself in a quiet haven with birds for company. This is strongly recommended as one of Bali must do experiences if you are here on a romantic holiday. And what is exciting is that these villas are affordable and are priced in the range of 130-200 USD a night !

Bali experiences

A luxury pool villa in Bali
Courtesy – Patrick Lin/Shutterstock.com

So pack your bags and head to my favourite destination. If you are looking for itineraries to suit your interests then visit Gofro.com and choose any of them . But here is a twist. You can mix and match and choose what you like and drop whatever does not interest you.  Personally I prefer customised itineraries with activities that I would like to experience rather than buy a ready made product off the shelf. And Gofro allows you to do that . Everything is customisable – the duration of your trip, the itinerary and the activities. So you can add  beaches and night life and drop strenuous hikes if you are in a mood to just chill or add sunsets and cruises and private pool villas if you are looking for a romantic holiday. But If I were you, I will say go for all it ! Visit this Bali itinerary now and customise it to your requirements.

The post Six experiences in Bali that you must not miss appeared first on Lakshmi Sharath.

by Lakshmi Sharath at August 17, 2016 01:30 AM

August 16, 2016

इतिहासातील सत्याच्या मागावर…

अपरिचित इतिहास – भाग ४ – छत्रपतींचे पेशवे – पूर्वार्ध

नमस्कार, छत्रपतींच्या मंत्रिमंडळातील महत्वाचे पद म्हणजे पेशवा किंवा पंतप्रधान. छत्रपती शिवाजी महाराजांपासून ते शाहू छत्रपतींपर्यंतच्या राज्यकाळात कोण कोण अधिकारी पेशवे म्हणून नियुक्त होते ह्याचा आढावा घेणारा आमचा हा व्हिडीयो. पेशवा म्हणजे काय ? त्या पदावर नियुक्त कोण होते ? त्यांची जबाबदारी काय होती ? ह्याचा आम्ही संक्षिप्त आढावा घेण्याचा प्रयत्न केला आहे. ह्याचा उत्तरार्ध लवकरच […]

by प्रणव महाजन at August 16, 2016 07:34 PM

Pankaj भटकंती Unlimited™

मध्ययुगीन मंदिरे- बाईक राईड (भाग-२)

दुसर्‍या दिवशी सकाळी आम्ही कोकमठाणचे शिवमंदिर पाहून त्याचे फोटो काढून पुढे औरंगाबाद गाठायचे आणि जमलेच तर त्याच दिवशी अन्वा करण्याचे मनात होते. सकाळी मंदिरापाशी पोचल्याबरोबर संजय कुठूनतरी आला आणि काल रात्री न आल्याबद्दल चौकशी केली. रात्री बराच वेळ आमची वाट पाहिल्याचेही त्याने नमूद केले. त्याची माफी मागून त्याच्यासोबतच मंदिर पहावयास सुरुवात केली. आम्ही मंदिर पाहत असताना त्याने मंदिराची आणि परिसराची झाडलोट केली, शिवलिंग पाण्याने धुवून काढले आणि सुंदर ताज्या फुलांनी त्याची पूजा बांधली. छानसा अगरबत्तीच्या दरवळ मंदिरात पसरला होता आणि आम्ही त्या वातावरणात तिथली शिल्पे निरखीत होतो. ताहाकारीच्या मंदिरासारखे या मंदिराचे छतही दगडात कोरलेल्या देठाला लगडलेल्या फुलांच्या आकाराच्या झुंबरांनी अलंकृत आहे. मंदिर भूमिज शैलीत बांधले असून शिखर विटांमध्ये रचलेले आहे. मुख्य सभामंडप, त्याला तीन दरवाजे आणि त्याच्या पुढे मुख्य गर्भगृह अशी या मंदिराची रचना आहे. गोदावरी नदीच्या अगदी तीरावरच असल्याने एखाद्या मोठ्या पुराचा फटका बसला असावा असे त्या परिसरातील लहान भग्न मंदिरे पाहून जाणवते. या मंदिराच्या मूळ बांधणीनंतर पडझड झालेली आणि त्यानंतर ते पुन्हा उभे करण्याचा प्रयत्न झालेला दिसतो, याचे कारण म्हणजे मूळ दगडी मंदिरावर असलेले चुना आणि खडी यांचे मिश्रण असलेले बांधकाम. ते साधारण दोन-तीनशे वर्षांपूर्वीचे असावे. पण त्या प्रयत्नांतही मूळ मंदिराचे सौंदर्य कायम राखण्याचा प्रयत्न केलेला दिसतो.


आजच्या काळातील राज्यकर्त्यांना अशी सुबुद्धी लाभो अशी प्रार्थना त्या शंभूमहादेवाजवळ करुन आम्ही कोकमठाणचा निरोप घेतला.
(अवांतर: या कोकमठाण गावाचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे दरवर्षी अक्षयतृतीयेला गोदावरीच्या पलीकडील संवत्सर नावाच्या गावाला शिव्या देण्याचा आणि गोफणीने दगडफेक करण्याचा रिवाज. या दिवशी दोन्ही तीरांवर त्या त्या गावांतील युवक एकत्र येऊन एकमेकांना यथेच्छ शिव्या देतात, एकमेकांवर दगडफेक करतात. दोन्ही गावांच्या दरम्यान दगड युद्धाची परंपरा असलेले युद्ध खेळले जाते. गोफण या अस्त्राने दगड मारून प्रतिपक्षास पराभूत करणे हीच मुख्यत्वे भावना असते.  नदीपात्राच्या मधोमध हे युद्ध अक्षयतृतीयेपासून ५ दिवस दररोज सायंकाळी ४ वा. सुरू होऊन सूर्यास्तापर्यंत चालते. युद्ध थांबावे यासाठी कोणीही एका पक्षाने पांढरे निशाण वर करून दाखविणे हा या युद्धबंदीचा संकेत होय. तद्नंतर दोन्ही गावातील मंडळी खेळाडू आपआपल्या दैवतांचा म्हसोबा की जय, लक्ष्मी माता की जय असे म्हणत घरी परततात. हे युध्द केले नाही तर गावात पाऊस पडत नाही, अशी अंधश्रद्धा समाजात होती.अलीकडच्या काळात दोन्ही गावांतील समंजस नागरिकांनी पुढाकार घेऊन ही शिव्यांची प्रथा अगदी उपचारापुरती सीमित केली असून गोफणगुंडा युद्ध पूर्णपणे बंद करवले आहे. व्हिडिओ - https://www.youtube.com/watch?time_continue=49&v=G8KjATcJfxs).
तर आम्ही कोकमठाणचा निरोप घेतला. आता कोपरगाव-वैजापूर-लासूर मार्गे औरंगाबादला पोचावयाचे होते. आम्ही आता मराठवाड्यात प्रवेश केला होता. सकाळी थोडे ऊन सुसह्य होते. मिळेल तिथे आणि मिळेत ते आम्ही खात होतो, परंतु साऊथ इंडियन कुठेच मिळाले नाही. कोपरगाव सोडल्यापासून पुढे तर फक्त पाववडा (बेसनपिठात बुडवून तळलेला पाव) आणि कुठेतरी कळकट मिसळ एवढे सोडले तर काहीच उपलब्ध नव्हते. खूप तेलकट आणि बेसन खाऊन त्रास होऊ नये म्हणून आम्ही चहा आणि बिस्किटांवर वेळा मारुन नेत होतो. त्यात तशा आमच्या दोघांच्याही गाड्या नवीन असल्याने आणि ही मॉडेल्स या भागात जास्त पोचली नसल्याने प्रत्येक ब्रेकला आमच्या बाईक्सभोवती बघ्यांचे कोंडाळे तयार होई आणि उगाचच हे बटन दाब, तो दांडा ओढून बघ, गियरच टाकून बघ, गाडीवरच बस असले उद्योग केले जात. त्यात आमच्या सॅडलबॅगही गाडीलाच बांधलेल्या असत. त्यामुळे आम्ही त्यातल्या त्यात निर्मनुष्य चौक शोधून टपरी गाठायचो आणि तिथे खायला काही तयार नसे. ते तयार होईपर्यंत गाड्यांभोवतीच्या गर्दीवर वॉच ठेवणे हाच एककलमी कार्यक्रम असे. हा रस्ता म्हणजे जीवघेणा होता. आमच्या बाजूचा औरंगाबादच्या दिशेने जाणारा अर्धा रस्ता चांगल्या गुळगुळीत अवस्थेत आणि अर्धा खडीकरण केलेला. त्यामुळे समोरुन येणारी जड वाहनेही आणि कारदेखील आमच्याच लेनमधून भरधाव चालत. समोरुन आलेली वाहने चुकवण्यासाठी रस्ता सोडून शोल्डरवरुन शिताफीने बाईक खाली घेऊन साइडपट्टीवरुन घ्यावी लागे. हे करण्यात थोडी जरी कुचराई झाली तरी समोरची गाडी बेफिकीरपणे आम्हांला घेऊन गेली असती. साधरण दुपारच्या सुमारास आम्ही डावीकदे दौलताबाद पाहत पाहत औरंगाबादेत प्रवेश केला. अडीच दिवसांत साडेसहाशे किलोमीटर प्रवास झालेला असल्याने माझ्या बाईकलाही भूक लागली होती. तिला भरपेट (टॅंकभर) खाऊ घातले आणि ध्रुवच्या आतेबहिणीच्या घरी पोचलो. आम्ही आता दोन दिवस तिथे मुक्काम टाकून बेसकॅंप करणार होतो आणि औरंगाबाद-सिल्लोड-अन्वा आणि औरंगाबाद-लोणार असे दोन लॅप्स मारणार होतो.
काय करावे? आज जावे की नाही? आराम करावा का? असे विचार सुरु होता. जवळपास अर्धा दिवस शिल्लक होता आणि औरंगाबाद अन्वा हे अंतर अंदाजे शंभर किलोमीटर होते. त्यात ते अजिंठा रोडवर असल्याने ती गर्दीही रस्त्यात असणार. तरीही थकलेल्या शरीराला फ्रेश करुन पुनःश्च घोड्यावर बसवून आम्ही अन्वाच्या दिशेन निघालो. वाटेत औरंगाबाद शहराच्या बाहेर पडता पडता पोटपूजा उरकून घेतली. आता मराठवाड्याचे ऊन चांगलंच जाणवत होतं. फुलंब्री-सिल्लोड बायपास असे करत आम्ही गोळेगाव नंतर अन्वा फाट्याला उजवीकडे वळालो. फाट्यापासून अन्वा गाव अंदाजे दहा किलोमीटर. पण तसल्या रस्त्यावरुन ते अंतर काटायला आम्हांला अर्धा तास लागला. गावात पोचलो तेव्हा मंदिर कुठे दिसेना. गावात अनेक चौकशा करत गल्लीबोळ-पेठा पार करुन एकदाचे आम्ही मंदिराच्या आवारात येऊन पोचलो.



मंदिराच्या अंगाखांद्यावर गावातली पोरं खेळत होती. त्या मंदिराचा आवाका पाहून थक्क व्हायला होते. एकून  मीटर दीड मीटर उंचीच्या पीठावर आयताकृती सभामंडप आणि  ५० खांबांनी तोलून धरलेले घुमटाकार छत. एवढे जटिल शिल्पकाम असलेले हे आमच्या ट्रिपमध्ये पाहिलेले दुसरे मंदिर (याआधी सिद्धेश्वर मंदिराचे खांब असे अतिशय जटिल (intricate) शिल्पांनी नटवले होते. जरी हे मंदिर वैष्णव देवतांसाठीचे बनवले असले तरी कालौघात त्यात बदल होऊन सद्यस्थितीत तिथे शिवलिंग आहे. मंदिरात असलेली सारी शिल्पे विष्णूरुपातीलच आहेत. हे मंदिर पाहून आम्ही गोळेगावला परत आलो तेव्हा तिथल्या एका हातगाडीवर अंडाभजी नावाचा एक भारी पदार्थाचा शोध लागला. एका प्लेटमध्ये तीन उकडलेली अंडी अर्धी कापून बेसन पिठात बुडवून तळलेली. एकूणात पोटभरीचा आणि पौष्टिक नमुना. अशा दोन प्लेट आणि वर दोन अंडाभुर्जी पाव असे हलकेच (?) खाऊन आम्ही औरंगाबादला परतीचा रस्ता धरला. सिल्लोडला पोचता पोचताच अंधार पडला आणि पुढील सिल्लोड-औरंगाबाद हा परतीचा प्रवास सिंगल लेन रोडने समोरुन येणार्‍या गाड्यांच्या हेडलाईटचे बाण आमच्या डोळ्यांत खुपसून घेत, ट्राफिकच्या गर्दीतून मार्ग काढत काढत कसाबसा पूर्ण केला.
औरंगाबाद बेस कॅंपला (म्हणजे घरी) पोचलो तेव्हा मुस्तफाची खास मटण दम बिर्याणी आमची वाट पाहत होती. कडक पाण्याने अंघोळ केल्यानंतर बिर्याणीचा फडशा पाडला. अभू (म्हणजे ध्रुवचा भाऊ) सोबत रात्री गप्पा मारत मारत, त्याच्या अल्टोतून केलेल्या रेड-दि-हिमालयच्या आणि इतर ड्राइव्हच्या गोष्टी ऐकत मध्यरात्र कधी सरली समजलेच नाही.
सकाळी जाग आली तेव्हा आठ वाजले होते. आजचा प्लॅन लोणारचा होता. तसा बराच लांबचा टप्पा. अंतरापेक्षा जास्त टेन्शन रस्त्याच्या क्वालिटीचे. जालन्यापर्यंत चार लेन्सचा, दुभाजक असलेला सुंदर रस्ता आणि त्यानंतर नसलेला रस्ता सिंदखेडराजापर्यंत. पुढे परत दोन लेनचा समोरुन अंगावर वाहने येणारा रस्ता. जालन्यात पोचताना बायपास घेण्यास चुकला आणि आम्ही जरा लांबचा सार्‍या जालना शहराला वळसा घालून सिंदखेडराजाच्या दिशेने निघालो. अतिशय वाईट चवीचा नाश्ता केला, तसाच अतिशय वाईट रस्ता पुढे सामोरा आला. दोन फुटावर दोन फूट खोल खड्डे, खडी, धूळ, अंगावर उलट येणारी वाहने. कधी एकदा असा रस्ता संपतोय असे झाले होते. त्यात उन्हानेही वैताग आला होता. कसेबसे सिंदखेडराजाला पोचलो, एक चहा मारुन आम्ही लोणारच्या दिशेने सुटलो. हो हो.. सुटलोच. कारण एकेरी रस्ता असला तरी जरा बरा होता. बाईक बुंगवता येत होत्या. लोणारच्या एसटी स्टॅंड आणि आजूबाजूची गर्दी चुकवत मधूसुदन मंदिराची चौकशी केली. अगदी गावात असलेले मंदिर, गल्ल्यांमधून वाट काढत एकदाचे आम्ही मंदिराशी पोचलो. मंदिर मात्र सुरेख होते. परिसर स्वच्छ ठेवलेला. प्रांगणात गरुडस्तंभाचे काही अवशेष पडले होते. मंदिरात कुणीच नव्हते, म्हणजेच एका अर्थी बरेच झाले. निवांतपणे आम्ही आमच्या पद्धतीने मंदिर पाहून घेतले. एक राउंड मारुन झाला आणी आता फोटो काढावेत असा विचार करत असताना एक आवाज आला. एक्सक्युज मी! मी आता मंदिराबद्दल काही माहिती सांगणार आहे. तुम्हांला ऐकायची असेल तर ऐकू शकता. औरंगाबादचा आनंद मिश्रा हा मराठी (होय मराठीच) पुरातत्त्व अभ्यासक त्याच्या मित्रांसाठी मंदिराची माहिती सांगणात होता. आमची मंदिर पाहण्याची पद्धत पाहून आम्हांलाही त्याने सहभागी करुन घेतले. पुढील दीडतास आम्ही त्याच्या तोंडून मंदिर, स्थापत्यशास्त्र, तेथील शिल्पे, अलंकार, मूर्तींचे विविध पैलू, भावभावना, शस्त्रे आदीसंदर्भात ज्ञानामृत प्राशन करत होतो.



लवणासूर नावाच्या दैत्याचा विष्णूने इथे वध केला म्हणून ओळखले जाणारे लोणारचे दैत्यसूदन मंदिर निजामाच्या राजवटीत धर्मांध रझाकारांच्या विध्वंसापासून वाचवण्यासाठी गावकर्‍यांनी एका प्रचंड मातीच्या टेकडीखाली गाडून टाकले होते म्हणून तिथली शिल्पं सद्यस्थितीत शिल्लक राहिली आहेत. परंतु या उपद्व्यापात मंदिराचे दगडी शिखर कोसळले. रझाकारानंतरच्या काळात त्याची डागडुजी करण्याचा जेव्हा घाट घातला गेला तेव्हा उपलब्ध साहित्य (विटा आणि चुना) तत्कालीन स्थानिक (निजामाच्या राजवटीतील मराठवाडा) कौशल्य म्हणजे फक्त मशिदी बांधण्याचा अनुभव. म्हणून नंतरच्या विटांच्या बांधकामात दरवाजांवरुन महिरपी आणि कमानी यांमध्ये मुस्लिम स्थापत्यशैलीची छाप दिसून येते. मंदिराच्या शिल्पांत तत्कालीन व्यापार, श्रद्धा आणि इराणी संस्कृतीशी असलेलेल आपले संबंध दिसून येतात. मंदिरातील दैत्यसूदन विष्णूची मूर्ती एका वेगळ्याच पाषाणाची बनवली असून त्यात चुंबकीय गुणधर्म असलेल्या धातूचा अंश आढळून येतो. बोटांच्या सहाय्य्याने ती मूर्ती वाजवल्यास तिच्यातून घंटेप्रमाणे नाद घुमतो. गर्भगृहाबाहेरच्या खोलीच्या छतावर  विजेरीच्या (टॉर्चच्या) उजेडात आपल्या पुराण कथा मुर्तिरुपात चित्रीत केलेल्या दिसतात. ह्या अप्रतिम मुर्तींमध्ये आपल्याला कंस -कृष्ण, नरसिंह- कश्यप, रासक्रीडा, लवणासूरवध अशा अनेक कथा पहायला मिळतात. ह्या मुख्य मंदिराच्या शेजारी ब्रह्मा, विष्णु, महेश ह्या  तीनही देवतांचे एक छोटे देऊळ आहे. ह्या देवळातील प्राचीन महेशाची मुर्ती चोरीला गेल्याने, तिथे सध्या गरुडाची मूर्ती आहे.


हे मंदिर पाहता पाहताच दुपार झाल्याने ऊन बरेच चढले होते. लोणार सरोवराच्या परिघावर बरीच प्राचीन मंदिरे आहेत. पण वेळेअभावी आम्ही ती न पाहता परतण्याचा निर्णय घेतला. परतीच्या वाटेवर जालन्यात सकाळी हुकलेला बायपास शोधून शोधून घेतला नंतर का घेतला याचा पश्चाताप केला. आख्खी बाइक गिळंकृत करतील असे मोठे खड्डे आणि त्यातून संध्याकाळच्या अंधारात वाट काढत आम्ही जालन्याच्या बाहेर हायवेवर चहा घेण्यासाठी टपरीवर थांबलो. तिथे दोन पोलिस उभे होते. त्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार जालना शहरात धार्मिक तणाव निर्माण करणारी काही तरी घटना घडली होती आणि म्हणून त्यांनी आम्हांला लवकरात लवकर जालना शहर सोडण्याचा सल्ला दिला. आम्हीही पटकन घोड्यांना टाच मारुन (म्हणजे गाडीला किक) तासाभरात औरंगाबादेत पोचलो.
चार-पाच दिवस राईड करुन आम्ही खरे तर थकलो होतो. त्या रात्री औरंगाबादच्या तारा पानवाल्याच्या समोर उभे राहून ध्रुवने ओंकारला फोन करुन अंतूर किल्ल्याची माहितीही मिळवली. पण शरीराचे उसासे ऐकून मी अहमदनगरला गावी परतण्याचा निर्णय घेतला आणि ध्रुव एकटा दुसर्‍या दिवशी जाऊन जवळचा दौलताबाद किल्ला पाहून आला.
ध्रुव आणि माझ्यातले राइड कोऑर्डिनेशन सुधरवणारी ही एकूण १५०० किलोमीटरची राईड बरेच काही देऊन गेली.  फक्त नजरेने एकमेकांना संमती देणे, खाण्याच्या बाबतीत एकमत होणे, बाइकचे संगीत ऐकणे, वर्षाखेरीस एक मोठा ब्रेक मिळणे, दूरवर बाईकवर असतानादेखील कुटुंबाची आठवण येणे... आणि असेच बरेच काही मिळाले.
काही गोष्टी पाहण्याचे राहून गेले. त्यासाठी परत तेथे जाण्याचा योग घडवायचा असतो. कारण अपूर्णतेतच मज्जा असते.

The woods are lovely, dark and deep,  
But I have promises to keep,  
And miles to go before I sleep,  
And miles to go before I sleep.
-Robert Frost

by Pankaj - भटकंती Unlimited (noreply@blogger.com) at August 16, 2016 06:30 AM

रणजित पराडकर Ranjeet Paradkar (....रसप....)

थोड़ा ज़्यादा, थोड़ा कम - रुस्तम (Movie Review - Rustom)

'रुस्तम'बद्दल आवर्जून सांगावं असं खरं तर काहीच नाही. कारण तो 'नानावटी केस' वर आधारलेला आहे, हे पहिल्यापासूनच सर्वांना माहित आहे आणि 'नानावटी केस'ही सर्वांना माहित आहे. ज्यांना ती माहित नाही, त्यांच्यासाठी त्या केसची पुरेशी माहिती आंतरजालावर अगदी सहज उपलब्ध आहे. पण तरीही हा एक प्रचंड जाहिरात केलेला आणि (कदाचित म्हणूनच) पाहण्याची उत्कंठा वाटलेला चित्रपट आहे/ होता म्हणून लिहितो आहे. ह्या

by Ranjeet Paradkar (noreply@blogger.com) at August 16, 2016 06:22 AM

August 15, 2016

Kavi Arasu

Of cows and independence day!

The little miss, as is her wont these days, has been shooting me a heap of questions. There is not a thing that passes the attention of her senses that just passes by without a question popping up. Be it an earthworm, a snail, a ridiculous honk from an autorickshaw, the neighbour’s loud movie screening, the sartorial choices of her mom (& dad ) etc etc. You get the drift right?

Me and the missus have had to work overtime to ensure that we engage with each of her questions and give her answers. Most of the time she ends with a ‘whatever’ look. Especially when I attempt to answer. The missus fares better.

The ‘whatever’ look is what I remember my physics teacher reserving for me, in school.   She would ask a question and her eyes would droop so much that they would be waiting to roll down her cheek if I was late by another moment. Her shoulders would drop and a smug smile would lurk at the corner of her lip. Her whole body language would seem to be so much waiting in expectation of a ridiculously inept answer. I guess I met her expectations every single time. I would dread those classes.

It is kind of dreadful to think that the little miss reminds me of that time. The only difference now is that the little miss forgets the inept answer in a jiffy and moves on to some easier stuff at the wave of a hand. Like, ‘Can I go touch that cat Appa?’ Or even, ‘can we go say hello to the rain drop appa’? Now, these are like lifebuoys to someone in a cesspool. We survive with her kindness and love.

She has been excited about the Independence Day for over a week now.

“Appa, when are you buying me a gift?”

“A gift? But why?”

“It is India’s birthday appa!”

I realised that thats how Independence day has been positioned in her mind.  Gandhi, Nehru and the freedom struggle can come much later.  For now, if there are some festoons, cake, pizzas and a gift to boot, all is well. Fortunately, the gifts that she has demanded haven’t yet gotten to meaningless stuff that pops a hole in the pocket. A national flag was all that was desired this time around and was dutifully bought too.

So today, on the 70th anniversary of India’s independence, after the flag hoisting ceremony in the apartment complex where we live in,  came another string of questions.

“If we hoist a flag for India’s birthday, why didn’t you hoist one for my birthday?”

Patient explaining ensued.  Of India having a flag and it being a country and that individuals don’t have a flag etc. Inept answers, I can guess. With drooping shoulders she proclaimed, ‘Appa, once we go home, I am going to draw my flag. You have to hoist it for my birthday”.

I demurred in agreement. “My flag will have a cow and a cat in it Appa”.

“A COW?” I spluttered.   The nation would want to know now.  An involuntary muttering of ‘Holy Cow’ under my breath reached her sharp ear.

“Not holy cow Appa”, she said. “Just one nice cow”.

Silence ensued. And then with a momentary pause she asked, ‘what is a holy cow Appa’? I didn’t know where to start. Or end, for that matter. And then, she threw me a lifeline. Actually two.

“If you don’t like the cow, let’s just have the cat in the flag Appa. It is easy to draw the cat “.  A huge sigh of relief clung to the air as Lata Mangeshkar ruled the Independence Day sound waves of the apartment complex.

And then she said, “Can we go to the play area and slide Appa?”.  She was on her way to the play area and shouted out a changed plan.  “I have been on the slide for sometime Appa. Today can you push me higher on the swing?”

“Of course”, I said. “Of course”

 

The post Of cows and independence day! appeared first on Kavi Arasu.

by Kavi Arasu at August 15, 2016 12:59 PM

विवेक पटाईत / कविता, ललित लेख इत्यादी

भगवान बुद्ध, राजू गाईड आणि ईरोम शर्मिला




(नुकतीच बातमी वाचली, ईरोम शर्मिलाने १६ वर्षांपासून सुरु असलेले उपोषण तोडले. तिच्या घरच्यांनी आणि  तिच्या चाह्त्यांनीच  तिचा विरोध केला. अचानक मला गाईड सिनेमातल्या राजू गाईडची आणि भगवान बुद्धाची आठवण आली )

ज्ञान प्राप्तीसाठी भगवान बुद्ध कठोर तपस्या करत होते. उग्र तपस्येमुळे त्यांचे शरीर हाडांचे पिंजर झाले.  पण त्यांना ज्ञान प्राप्ती झाली नाही. वीणेची झंकार ऐकून त्यांना जगण्याचा मार्ग सापडला. सुजाताच्या हातची खीर प्रश्न करून ते ध्यानमग्न झाले. त्यांना ज्ञान प्राप्त झाले.  ज्ञानप्राप्ती साठी आणि ज्ञानाचा प्रसार करण्यासाठी शरीर हे गरजेचेच. म्हणूनच म्हंटले आहे, 'शरीर माध्यम खलु धर्म साधनं'. भगवान बुद्धाचे शिष्य प्रज्ञावान होते, तपस्या अर्धवट सोडली म्हणून त्यांनी आपल्या गुरुचा बहिष्कार नाही केला,अपितु गुरु कडून प्राप्त झालेल्या ज्ञानाचा प्रकाश  जगभर पसरविला. असो. 

राजू गाईडच्या अंगावर भगवे वस्त्र पाहून, भोळ्या-भाबड्या ग्रामस्थांनी त्याला महात्मा समजून त्याचे स्वागत केले. शहरी जीवनातले छक्के-पंजे जाणणारा राजू , ग्रामस्थांच्या नजरेत एक ज्ञानी महात्मा ठरला.  दूर पर्यंत त्याची प्रसिद्धी पोहचली. राजू मुफ्तचा  माल उडवीत मजेत जगत होता. पण 'जगात काहीच मुफ्तमध्ये मिळत नाही, एक दिवस त्याची किंमत मोजावीच लागते'. गावात दुष्काळ पडला, भयंकर दुष्काळ. गावात पूर्वी हि एकदा असा असा भयंकर दुष्काळ पडला होता, तेंव्हा एका महात्म्याने इंद्रदेवाला प्रसन्न करण्यासाठी उग्र तपस्या केली होती.  आपले महात्मापण टिकविण्यासाठी राजूला हि तपस्येला बसावे लागले. भुकेने त्याचा जीव कासावीस झाला, पळून जाण्याची इच्छा झाली. पण ज्या प्रमाणे कोळीच्या जाळ्यात अटकलेला कीटक तडफडून मरतो, तसेच आपल्याच महात्म्या रुपी प्रभामंडळात अटकलेला राजू हि उपासमार होऊन मरतो. सिनेमाच्या शेवटी पाऊस पडतो. पण  प्रत्यक्षात असे होत नाही. कित्येक बळीराजांनी आत्महत्या केली तरी इंद्र्देवाचे  हृदय पाझरताना कधी बघितले नाही. कुणी तपस्या केली कि इंद्रदेव प्रसन्न होत नाही, त्या साठी गोवर्धन पर्वतच उचलावे लागते

आपले निश्चित उद्दिष्ट साध्य करण्यासाठी ईरोम शर्मिला हि १६ वर्ष आधी उपोषणाला बसली. तिला उपोषणाची प्रेरणा महात्मा गांधींपासून मिळाली होती. पण तिला एक माहित नव्हते. महात्मा गांधी एक चतुर राजनेता होते. उपोषण त्यांचे एक शस्त्र होते.  या उपोषण रुपी शस्त्राचा किती आणि कसा वापर करायचा याची त्यांना चांगली कल्पना होती. त्यांनी या शस्राचा वापर नेहमीच योग्य रीतीने केला आणि आपले हेतू साध्य केले. पण ईरोम ठरली भोळी-भाबडी. तिचा वापर करणार्यांनी तिच्या भोवती एक प्रभामंडळ तैयार केले.  ती त्या प्रभामंडळात अटकली. 

आता एकच प्रश्न डोळ्यांसमोर येतो. कुणी १६ वर्ष उपाशी राहू शकतो का? उत्तर नाही. सरकारने तिला इस्पितळात बंदिस्त ठेवले होते.  तोंडाच्या जागी नाकातून तिला अन्नद्रव्य दिले जात होते.(तांदूळ, भाज्या, डाळ इत्यादी). रुग्णांसाठी असलेली सुविधा तिच्यावर वापरल्या जात होत्या. अर्थात ती उपाशी नव्हती. तिला जिवंत ठेवण्यासाठी सरकारचा भरपूर पैसा हि बरबाद झाला.  तिच्या उपोषणातला फोलपणा निश्चित ईरोमला  हि कळत असेलच.  पण ती हि राजू गाईडप्रमाणे स्वत:निर्मित प्रभामंडळ रुपी जाळ्यात अटकलेली होती आणि तिला त्यातून बाहेर निघण्याचा मार्ग सापडत नव्हता. इस्पितळात राहून नाकाने अन्नद्रव्य ग्रहण करण्या अतिरिक्त ती काहीही करू शकत नव्हती. शेवटी हिम्मत करून तिने आपल्या भोवती असलेले प्रभामंडळ तोडले. नाकाच्या जागी तोंडातून जेवण घेण्याचा निश्चय केला. पण घरी आणि गावात तिचे कुणीच स्वागत  केले नाही. कारण तिचा वापर करणारे तिच्या विरुद्ध झाले होते .  तरीही मी तिची हिम्मतीची प्रशंसा करेल. अन्यथा असेच तडफडत तिचे जीवन व्यर्थ गेले असते. 

भगवान बुद्धाने देशभर भ्रमण करून, आपल्या शिष्यांना दूरदेशी पाठवून, धर्माचा प्रसार केला होता.   ईरोम शर्मिला हि या  १६ वर्षांत देशभर फिरून ASFPA (अफ्सपा) विरुद्ध जनजागृती करू शकत होती.   कदाचित  तिच्या प्रयत्नांना यश हि आले असते.   १६ वर्ष तिने व्यर्थ घालविले.   पण म्हणतात ना 'देर आये दुरुस्त आये'.  भारतीय प्रजातान्त्रिक व्यवस्थेवर विश्वास ठेऊन तिने निवडणूक लढविण्याचा निश्चय केला  आहे.  तिचा हा निर्णय निश्चितच योग्य आहे. 















by VIVEK PATAIT (noreply@blogger.com) at August 15, 2016 07:24 AM

कृष्ण उवाच

१४ ऑगस्ट २०१६

८३ वर्षाचा झालो.आज मनात आलं….

सुचलं तेव्हडं लिहावं
दिसलं त्तेव्हडं वाचावं
रुचलं तेव्हडं ऐकावं
आवडलं तेव्हडं बोलावं
विचारलं तेव्हडं सांगावं
दिलं तेव्हडं घ्यावं
पचलं तेव्हडं खावं
जमलं तेव्हडं चालावं
जीवन तृप्त असावं

आणि कुणी म्हटलं तसं

“ह्या जन्मावरं
ह्या जगण्यावरं
शतदा प्रेम करावं”

श्रीकृष्ण सामंत (सॅन होझे कॅलिफोरनीया)


by shrikrishnasamant at August 15, 2016 02:52 AM

संजय सोनवणी (Sanjay Sonawani)

Happy Independence Day!

15 August 2016 – for immediate release

The Swarna Bharat Party’s new President, Mr Sanjay Sonawani of Pune, wishes the people of India a very happy independence day. Mr Vishal Singh, former President, and now the Vice President of the Party, joins him in greeting the people of India.

Mr Sonawani said that this is a day for all Indians to review where we have reached. India became independent in 1947 but has not yet become free. We continue to rank poorly on global indicators of personal, media and economic freedom. Our freedom fighters sacrificed their lives for liberty, but would have been disappointed with what today’s India. Our governance system is now one of the world’s worst. Corruption, injustice, insecurity and filth stalks us at each step. Daily life has become very difficult.

Instead of choosing liberty, our political parties have chosen the path of socialism. Not only have they placed innumerable obstacles on our liberty and violated all principles of good policy, they have institutionalised deep-rooted incentives for corruption within our governance system. As a result, the governments of India can no longer deliver even basic services, such as police and justice.

No political party in India other than Swarna Bharat Party cares for the liberty of Indians. This state of affairs can only be fixed when citizens form a strong commitment to liberty and a total overhaul of India’s governance system.

SBP is dedicated to achieving the dreams of those who fought for India’s independence. Mr Sanjay Sonwani said that he will devote his full time in the coming year to the spread of the message of liberty. He said that he is being joined by at least two other full time senior party leaders, Alok Kumar in Uttar Pradesh and Sanjay Garg in Rajasthan; apart from many other leaders committed to liberty.

Mr Sonawani noted that the party has undertaken a number of events across the length and breadth of the country in recent weeks. He said that only SBP’s policies can create a world-class governance system for India, enabling India to become a land of freedom and opportunity. Details of SBP’s policies are provided in the party’s manifesto which is available on the party’s website.
End
Notes for Editors

SBP is India’s only liberal party, committed to defending liberty and promoting prosperity.

Contacts:

Sanjay Sonawani, President (Pune), +91 9860991205            
Vishal Singh, (Bengaluru), Vice-President, +91 9920613669
Madhusudhan K. (Hyderabad), Joint Secretary, +91 9676914719

by Sanjay Sonawani (noreply@blogger.com) at August 15, 2016 02:48 AM

Lakshmi Sharath

Remembering the freedom fighters of Cellular Jail in Andaman Islands

Cellular Jail Andaman Islands

I was a teenager when I visited Cellular Jail in Port Blair, Andaman Islands  for the first time. Watching the sound and light show , I felt a lump in my throat. The peepal tree , the narrator has been the sole witness to the tragedies that has unfolded here.

Andamans Port Blair Cellular Jail

The tree is the mute spectator of the torture and agony

Words fail me as I walk around here after two decades, listening to the stories of the torture and the agony experienced by these men just to get us freedom. The colonial prison in Port Blair was built around the 19th century and even soldiers who had revolted around the 1857 mutiny were imprisoned here by the British.

Andamans, Port Blair

Cellular Jail in Port Blair

It is such an irony that the archipelago of Andamans with its turquoise waters was referred to as Kala Pani, the ultimate destination for political prisoners as they waited for death. Starved, humiliated, tortured, isolated and executed- their lives ended in the dungeons here. The beautiful sunlight and the bright blue skies were a stark contrast to the darkness experienced by these men.

Cellular Jail Port Blair

The Cellular Jail in Port Blair

The prisoners were kept in isolation. The Savarkar brothers did not know that they were in the same jail for two years. It was called the cellular jail as every freedom fighter was imprisoned in a cell and not allowed to speak to each other. They were almost 700 cells in the entire prison.

andamans-cellularjail-cells

Almost every freedom fighter was executed by the British after being tortured mercilessly. At one time, about 200 or more escaped only to be caught and 87 of them were hung. As you walk from one room to another in the national monument, tears well up in your eyes as you read the stories. The gallows lie in a corner, dark and desolate. 

Andamans Cellular Jail

The dark isolated cells

During the second world war when the Japanese reigned briefly, Andamans and Cellular Jail came under their control while the British became prisoners. It is believed that Subash Chandra Bose was here as well. However the tables were turned and the Allies eventually regained control .

Andaman Islands Port Blair Cellular Jail

The cell of Veer Savarkar

We walk from one cell to another as soundless cries echo from these walls. We eventually head to the roof where we can see the beautiful landscape of emerald tinged islands enclosing the blue green waters . The gentle breeze, the floating clouds – everything looks so idyllic.  And I wondered that these men would have never felt the beauty of the landscape as death stared in their face every day. And I also realized how much we take our freedom for granted.

My humble and grateful tribute to these men who fought for it !

Andamans Cellular Jail

Tribute to the freedom fighters

Also read in Andamans

Ten places to visit in Port Blair 

A holiday at Havelock

The post Remembering the freedom fighters of Cellular Jail in Andaman Islands appeared first on Lakshmi Sharath.

by Lakshmi Sharath at August 15, 2016 02:32 AM

August 14, 2016

पाइनॅपल सन्

ओ काका!

'बत्तीस' आणि त्याच्या तीस-चाळीस एव्हिएटर छबकड्यांनी जो काही वाय-झेड धुमाकूळ घातलाय या गाण्यावर...

प्रेमाचे कंटेम्पररी लिरिक्स: आवडेश
मधलाच छोटुसा हार्ड-रॉक पीस: आवडेश
सगळ्या पोरी मांजरी होऊन नुसत्या आऊट्टा कंट्रोल होतात: खूप आवडेश 
... आणि प्यांटीत झुरळ डान्स वाली स्टेप: आवडेश आणि गणपतीत कॉपी :) !!! 


इन योर फेस:
 


 

 
 

by nilesh arte (noreply@blogger.com) at August 14, 2016 07:38 PM

साधं सुधं!!

पालकत्व - जुनं आणि नवं!




यंदा सोहम सातवीत पोहोचलाय! त्यामुळं मी सध्या आम्हां दोघांना मुरलेल्या पालकांत गणायला लागलोय! असंच कधीतरी मग आपलं लहानपण आठवतं. मग त्यावेळचं पालकत्व आणि आजचं पालकत्व ह्यात अभावितपणे मन तुलना करु लागतं. ह्यात एक स्पष्टीकरण असं की मी इथं जे काही जुन्या जमान्यातील पालकत्व उल्लेखतो आहे ते एकंदरीत त्याकाळच्या सर्व मध्यमवर्गीय पालकांचं एकत्रित पालकत्व आहे! 


सुरुवात राहणीमानापासुन! पूर्वीचा पालकवर्ग निःसंशयपणे अगदी साध्या राहणीमानाचा अंगिकार करणारा होता. हाताच्या बोटावर मोजण्याइतके कपड्यांचे जोड बाळगुन असणारा! आफ्टरशेव, जीन्स हे प्रकार साठीनंतर आपल्या मुलांकडून माहिती झालेला आणि अंगी अगदीच धीटपणा असेल तर ते स्वीकारलेला! 

ह्या काळातील बऱ्याच पालकांना एकत्र कुटुंबपद्धतीमुळे घरी निर्णयस्वातंत्र्य मिळण्यास बराच काळ लागला. त्यामुळं पालकत्व स्वीकारलंय पण हाती अधिकार नाही अशी परिस्थिती उद्भवली होती. कार्यालयात सुद्धा ह्यातील फार थोड्या जणांकडे मोठया हुद्द्याच्या जागा होत्या. त्यामुळं आपलं प्रभुत्व गाजविण्यासाठी त्यांना एकमेव संधी आपल्या पाल्याच्या रुपानं मिळत असे.  पण ह्या पिढीने त्याचा अतिरेक कधीच केला नाही. आपल्याला आयुष्यात जी उंची गाठता आली नाही ती आपल्या पाल्यांनी गाठावी अशी निर्व्याज भावना मनी बाळगुन त्यांनी हे पालकत्व निभावलं. 

ह्या पिढीनं आपल्या पालकांशी अथवा बॉससोबत स्वतः कधी मुक्त संवाद अनुभवला नव्हता. त्यामुळं मुलं थोडी मोठी झाल्यावर त्यांचा आपल्या मुलांशी संवाद काही प्रमाणात कमी व्हायचा. अभ्यास व्यवस्थित चालला आहे का वगैरे हे सहीसाठी आणलेल्या प्रगतीपुस्तकांवर कळायचं. मुलांच्या कपडा खरेदीचा प्रसंग बहुदा दिवाळी - दसऱ्याला उजाडायचा. मुलांच्या दृष्टीकोनातुन पहायला गेलं की साधारणतः आठवी नववीच्या आसपास मुलं पालकांपेक्षा मित्रांच्या सहवासात जास्त रमायला लागायची. आणि मग कळत नकळत आपल्या बाबांची दुसऱ्यांच्या बाबांसोबत मनातल्या मनात तुलना देखील व्हायची. आपल्या आईबाबांनी घेतलेल्या काही निर्णयांमागची खोलवर कारणं कळायचं ते वय नसायचं. त्यामुळं ह्या वयापासुन ते मग बहुदा लग्न होईपर्यंत आईवडिलांशी कुरबुरी व्हायच्या. ह्यातसुद्धा वडिलांशी जास्तच! कारण बिचारी आई - तिच्या आणि आपल्या समस्या बऱ्याच वेळा सारख्या असल्यानं तिची आपणास बरीच सहानभुती असायची!
काळ पुढे सरकत गेला आणि आज मागे वळून पाहता आपल्यातील प्रत्येकाच्या मनात आईवडिलांविषयी केवळ आदराची भावना आहे. त्यांनी आपल्या लहानपणी घेतलेला प्रत्येक निर्णय मागे वळून पाहता आपल्याला पटतोय. कदाचित अजुनही पटत नसला तरी त्यामागची त्यांची विचारधारणा समजतेय! आणि मग आता उरलंय ते एक केवळ आदराचं नातं!

आता वळुयात आजच्या पालकत्वाकडे! आज सर्वत्र पारदर्शकता हा मूलमंत्र बनला आहे. आपण घेतलेला प्रत्येक निर्णय का घेतला हे समजवुन सांगण्याची अपेक्षा जशी कार्यालयात असते तशी ती अपेक्षा आजकाल पिता ह्या भुमिकेत सुद्धा असते. थोडं विनोदी वळण! ही अपेक्षा पती ह्या भुमिकेत तेव्हाही नव्हती आणि आजही नाहीये! कारण आज पती ह्या भूमिकेत स्वतःचा निर्णय घेतोय कोण! 
आजच्या पिढीतील सर्वच पालक पूर्णपणे आधुनिक बनले आहेत असंही म्हणता येणार नाही. काहींजण दोन्ही विचारपद्धतीचा मिलाफ गाठुन आहेत. आधुनिक पालकत्वाचं अतिरंजित वर्णन म्हणजे नक्की काय? बाबा हा कूल असावा! त्याला नवी चित्रपटातील गाण्यावर डान्स करता यायला हवा! आयपॅड, मोबाईल ह्यांची लेटेस्ट मॉडेल्स त्याला माहित असावीत. परीक्षेतील मिळालेले कमी गुण त्याने मनावर घेऊ नयेत. उलट चुकून जर दुःख झालं असेल तर ते कमी करण्यासाठी त्याने सर्वांना हॉटेलिंगला बाहेर न्यावं. ड्रिंक्स न घेणारा बाबा म्हणजे थोडा जुन्या मताचा! 
असो आधी म्हटल्याप्रमाणे हे थोडं अतिरंजित वर्णन! पण एक गोष्ट मात्र खरी - आजचा बाबा हा मुलाचा मित्र असावा! तुम्हांला मित्र बनण्याच्या अनेक संधी असतात. त्याच्यासोबत खेळावं, त्याला न समजणारा विषय समजवुन द्यावा, आधीच अवास्तव अभ्यासाच्या दबावाखाली दडपून गेलेल्या पाल्यास एखादं प्रोजेक्ट वेळेत पुर्ण नाही झालं म्हणुन न ओरडता स्वतः पूर्ण करण्यास मदत करावी. जर तुम्ही अट्टाहासाने त्याला उच्चभ्रु शाळेत टाकलं असेल तर केवळ तिथली आकाशाला भिडणारी फी भरली की आपलं कर्तव्य संपलं असं समजु नये. तिथल्या मुलांचे राहणीमान कसं असतं, तिथली मुलं उन्हाळ्यात सुट्टीस कोठे जातात ह्या सर्व बाबींचा अभ्यास करावा! जमल्यास आपण त्या गोष्टी कराव्यात. जमत नसेल तर एक तर मुलाला विश्वासात घेऊन सगळी वस्तुस्थिती स्पष्ट करुन सांगावी अन्यथा सरळ आपल्या परिस्थितीला अनुरुप अशा शाळेत टाकावं. कोणत्याही परिस्थितीत आपल्या मुलाचा आत्मसन्मान कमी होऊ देता कामा नये. आत्मसन्मानाशिवाय मोठं होणं हा प्रकार चुकीचा असला तरी तो मागच्या पिढीत चालुन गेला कारण स्पर्धा इतकी तीव्र नव्हती आणि हे दुःख कमी करायला संगत मिळायची. पण आजच्या पिढीत मात्र आत्मसन्मानाशिवायआपल्या मुलांस वाढताना पाहिलंत तर लगेचच जागे व्हा आणि योग्य उपाययोजना करा! आजच्या जगाची एक चांगली बाजु म्हणजे तुम्ही कोणताही पेशा निवडा आणि त्यात सर्वोत्तम बनाल तर तुम्हांला धन, मान-सन्मान सर्व काही मिळतं. त्यासाठी केवळ पुस्तकाचाच आधार घ्यावा लागतो असं नाही. 
पूर्वी असं म्हणायची पद्धत होती की वडिलांच्या पायातील वहाण मुलाला यायला लागली की त्याला मित्र समजा! आज मी असं म्हणेन ज्या दिवशी तुमचा मुलगा तुम्हांला मोबाईल, आयपॅडचं एखादं फीचर समजावुन सांगेल त्यावेळेपासुन त्याला मित्र समजायला सुरुवात करा! जाता जाता हे ही सांगायला हरकत नाही की आमच्या बाबतीत ह्या गोष्टीला बरीच वर्षे उलटून गेली! पण अजुनही एकोणतीस सक ह्या प्रश्नाचे उत्तर मात्र मीच आधी देतो!

by Aditya Patil (noreply@blogger.com) at August 14, 2016 06:31 AM

August 13, 2016

माझिया मना

संधी

मुलं जसजशी शाळेची भाषा शिकायला लागतात तसा त्यांचा मातृभाषेशी संपर्क कमी होतोय असं सध्या जाणवतंय. अर्थात त्यात त्यांचा किंवा आमचा कुणाचाच दोष नाही. त्यांच्या आसपास सध्या घरी सोडून इतरत्र मराठीचं वातावरण नसल्याने यावर फार काही उपाय नाही. घरी फक्त कानीकपाळी "मराठी बोला रे"चा ओरडा करणे हे मात्र आम्ही दोघ मायेने (?) करतो.  त्यादिवशी घरी खेळायला एक मित्र असताना आमच्या संभाषणात थोडा ओरडा खायची वेळ

by अपर्णा (noreply@blogger.com) at August 13, 2016 11:17 PM

युनिक फीचर्स - Unique Features & News Pvt. Ltd.

आपलं मौन सांगतंय, ही क्रूरता आपल्याला मान्य आहे! - रवीश कुमार

गुजरातमध्ये दलित समाजातल्या चार व्यक्तींवर झालेल्या माजोर अत्याचाराच्या अन् त्याबद्दल समाजाने बाळगलेल्या सोईस्कर मौनाच्या विरोधातल्या या बोलक्या प्रतिक्रिया. एक, एनडीटीव्ही इंडियाचे पत्रकार रवीश कुमार यांनी लिहिलेली ब्लॉगपोस्ट; तर दिल्लीस्थित कवी अशोककुमार पाण्डेय यांची गुजरातेतल्या बहाद्दूर दलित कार्यकर्त्यांना समर्पित केलेली कविता.

by gauri at August 13, 2016 12:46 PM

August 12, 2016

Pankaj भटकंती Unlimited™

मध्ययुगीन मंदिरे- बाईक राईड (भाग-१)


तसा वर्षभर आमच्या भटकंतीचा धामधुमीचा काळ असतो. डिसेंबराच्या शेवटी जी काही जोडून सुट्टी येते आणि शिल्लक राहिलेल्या सुट्टयांचा मेळ घालून भटकंतीचा मोठ्ठा बार करायचा आमचा दरवर्षीचा शिरस्ता. तशी तब्बल वीस दिवसांची पदरात पाडून घेतली होती. त्यात कुडाळचा एक शूट, मुंबईचा एक शूट आणि कुटुंबासमवेत नगर जिल्ह्यात देवदर्शन, नाशिक आणि आसपासच्या परिसरात भ्रमंती केल्यानंतर एक जंगी बाइक राइड करण्याचा प्लान शिजला. किमान हजार किलोमीटर तरी राइड करायचीच असेच मी आणि ध्रुवने ठरवले होते. त्या दृष्टीने प्लॅन आखायला सुरुवात केली. आम्हा दोघांचाही कॉमन इंटरेस्ट म्हणजे जुनी मंदिरे, त्यांची बांधणी, मूर्ती धुंडाळीत जमेल तसे त्यांचे कोडे उलगडत बसणे.

या महत्त्वाकांक्षी आणि ऑफबीट राइड प्लॅनसाठी बाइक्सचे सर्व्हिसिंग, हेल्मेट्स, राइडिंग जैकेट्स, सॅडलबॅग, तंबू अशी सारी तयारी आधीच करुन ठेवली होती.





ध्रुव ठाण्यातली कंपनी सोडून पुण्यात येणार होता, आणि २६ डिसेंबर हा त्याचा शेवटचा दिवस होता.तो उरकून पुण्यात येऊन पुन्हा त्याच दिवशी राइडला निघणे जवळपास अशक्य होते. म्हणून ठाण्याहूनच सुरु होणारा प्लॅन आखला. पहिल्या दिवशी ठाणे-घोटी-अकोले सिद्धेश्वर आणि मुक्काम असा इरादा ठेवून आम्ही पुण्याहून पहाटे साडेपाचलाच गाड्यांना सॅडलबॅग बांधून ठाण्याकडे कूच केले. पुणे-खंडाळा-खोपोली-पनवेल करत ठाण्याला ध्रुवच्या फ्लैटवर सामान टाकले आणि मी आराम केला. दरम्यान त्याने ऑफिसचे शेवटच्या दिवसाचे सारे सोपस्कार उरकले. लवकर लवकर म्हणालो तरीही सारे आटोपून ठाणे सोडायला संध्याकाळचे साडेचार झाले होते. म्हणजे काहीही झाले तरी आमचा आज सिद्धेश्वर मंदिर पाहून मुक्काम करण्याचा बेत फसला होता. अकोल्याच्या आधीच कुठेतरी मुक्काम ठोकावे असा विचार करतच ठाण्याच्या बाहेर पडलो. ठाणे-नाशिक रस्ता तसा चांगला असल्याने व्यवस्थित ८०किमी प्रतितासाच्या वेगाने क्रूज करता येत होते. अंधार पडण्याच्या आम्ही किमान घोटी-बारी यांच्या मधला घाट ओलांडण्याचे मनाशी ठरवले होते. पण घोटीत पोचता पोचता नारायणराव टाटा म्हणाले आणि हायवेवर असतानाच आकाशात संध्याकाळचा लालिमा पसरला.


घोटी नाक्यावर थोडावेळ चहाब्रेक घेऊन आम्ही घाट चढायला सुरुवात केली. रात्र पडल्याने अंधारात हेडलाइटच्या प्रकाशात सावधानतेने घाटांच्या वळणांशी लगट करत आम्ही बारीला पोचलो. मुक्काम करायचाच आहे तर मग रस्त्याच्या आजूबाजूला किंवा एखाद्या शाळेत झोपण्यापेक्षा भंडारदराच्या बॅकवॉटरलाच तंबू लावावा असे दोघांच्या 'एकमताने' ठरवले. दुसऱ्या मताला आमच्या दोघांत फारच कमी वाव मिळत असतो. तर ते असो... मुक्काम ठरला आणि आम्ही साडेआठच्या सुमारास शेंडीला पोचलो. रात्री अंधारात जेवणाची सोय शोधली, अर्थातच कोंबडी सोबत होती, पण ती ताटात. जेवण झाल्यावर मुक्कामाची जागा नक्की करुन सामान सोडले आणि पुन्हा एकदा आमच्या दोघांत आइस्क्रीम खाण्यावरुन एकमत झाले. हिवाळ्यात रात्री साडेदहा वाजता, ९-१० डिग्रीला आम्ही भंडारदरा सारख्या हिलस्टेशनला आइस्क्रीम शोधत फिरत होतो आणि गावकरी आमच्यावर हसत होते. शेवटी अर्धातास फिर फिर फिरलो तेव्हा कुणीतरी आमची कीव येऊन सांगितले एमटीडीसीच्या रेस्टॉरंटमध्ये तुम्हांला आइस्क्रीम मिळेल. तिथे जाऊन पाहिले तर तिथेही आमच्याकडे विचित्र नजरेने पाहिले आणि आइस्क्रीम नसल्याची सुवार्ता दिली. पण हार मानू ते आम्ही दोघे कसे. फायनली आइस्क्रीमचे डोहाळे पावकिलो श्रीखंडावर भागवले आणि त्याच्या गुंगीने जलाशयाच्या काठावर सुखाने ताणून दिली.

सकाळी पक्ष्यांच्या आवाजानेच जाग आली. डिसेंबराची थंडी आणि त्यात भंडारदर्‍यासारख्या ठिकाणी जलाशयाची सोबत म्हणजे आपोआपच अंघोळीचा विचार गळून पडला. जलाशायच्या पार्श्वभूमीवर सुर्योदय आणि सकाळची लालिमा नभी पसरली होती. त्या दर्शनाने उत्साह दुणावला. आजचा टप्पाही तसा मोठाच होता. अकोले, ताहाकारी, सिन्नर एवढे सगळे पाहून कोपरगावशेजारील कोकमठाण इथे पोचायचे होते. आमचा फक्त बाईक चालवण्याचा निर्धार आणि अनोळखी गाव म्हणजे मुक्कामाची परिस्थिती जाणून घेण्यासाठी सुर्यास्तापूर्वीच पोचणे आवश्यक होते. ‘शंभो’ची गोळी घेऊन. तोंडं खंगाळली, बॅगा भरुन बाईक्सला आवळल्या आणि शेंडी गावातल्या एसटी स्टॅंडजवळील प्रसिद्ध गवती चहाच्या टपरीपाशी बाईक्स उभ्या केल्या. शाळकरी पोरं, युनिफ़ॉर्मातले कॉलेज कुमार सकाळच्या पहिल्या `यष्टी’ची वाट पाहत असताना आम्ही गवती चहा पिऊन थंडी पिटाळण्याचा प्रयत्न करत होतो. चहावाल्या मामांच्या बोहनीच्या वेळी प्रत्येकी एक पारलेजीचा पुडा आणि सोबत अडीच ग्लास चहा पिऊन झाला तेव्हा अर्धा सेल्सिअसने गरम झाल्यासारखे वाटले तेव्हा कुठे आम्ही पुन्हा बाईकला टांग मारली. पुढील टप्पा होता अकोले, अहमदनगर जिल्ह्यातील तालुक्याचे एक गाव.

शेंडी-राजूर-अकोले असा वळणावळणांचा दुतर्फा सुबत्ता असलेल्या उसाच्या शेतांच्या मधून जाणारा घाटदार रस्ता आणि सकाळच्या प्रसन्न वातावरणात सुरु झालेली लगबग. रानातून घुमणारे मोरांचे आवाज, सोनकोवळ्या उन्हाला बसलेली गावकरी मंडळी, आसपासच्या गोठ्यांमधून चाललेली धारा काढण्याची लगबग, घराबाहेरील चुलींमधून उठणारी धुराची वलये, गावच्या कट्ट्यावर दूधगाडीची वाट पाहत बसलेली मंडळी, त्यांचे ऍल्युमिनिअमचे आणि काही शेंदरी रंगाचे प्लास्टिकचे कॅन, राखुंडीने दात घासत बसलेली पोरंसोरं असं सारं दृश्य डोळ्यांत साठवत आमच्या बाईक्स रस्ता कापत अकोल्याच्या दिशेने दौडत होत्या. त्यात आमचे रायडिंगचे पेहराव पाहून माना वळवून पाहणारे गावकरी आरशात दिसत होते. अकोल्यात पोचलो तेव्हा सकाळचे आठ वाजले असतील. चहाचे अजून एक आवर्तन करुन घेतले आणि नाश्त्याचा बेत थोडा पुढे ढकलत आधी सिद्धेश्वराचे मंदिर पाहण्याचा दोघांचाही बहुमताने निर्णय झाला. आम्ही दोघे असतो तेव्हा निर्णय बहुमतानेच होत असतो. जेव्हा दोघांची मते विरुद्ध दिशेला पडतात तेव्हा निर्णय कायम खाण्याच्या बाजूने लागतो ;-)

सिद्धेश्वर मंदिर शोधण्यास विशेष सायास पडले नाहीत. बर्‍यापैकी लोकांना ठाऊक होते. अगदी मंदिराच्या तटात गाडी जाऊ शकते. गाड्या नीट पार्क करुन ठेवल्या. कॅमेरे काढून एकदम कुणाला भिववून टाकण्याऐवजी जरा आसपासचा आढावा घेतला.


पुजारी आणि दर्शनाला आलेल्या भक्तगणांशी गप्पा मारुन मंदिरात कुठे आणि काय काय आहे त्याची माहिती जाणून घेतली. एकंदर परिस्थिती पाहून थोडेफार समाधान वाटले. मंदिर कुठेही ऑईलपेंटने न रंगवता आणि कॉंक्रीटचे आधार न लावता नीट जपले होते. मुख्य सभामंडपातून प्रवेशाऐवजी मागच्या बाजूने प्रवेश सुरु होता आणि सभामंडप कुलूप लावून बंद केला होता.




खिडक्यांमधून डोकावले असता तिथे मोठा शिल्पखजिना आहे जे जाणवत होते. त्यामुळे काहीही करुन कुलूप उघडून आत जायला मिळाले पाहिजेच असे मनाशी ठरवले. मंदिराच्या पुजार्‍याकडे चावी असते आणि ती कुणाच्या तरी शिफारशीवर मिळेल अशी माहिती समजल्यावर आम्ही आसपास दर्शनास येणारे भक्त हेरु लागलो. एक जरा गावात वजन आहे असे वाटणारी व्यक्ती दिसलीच. रासने मामा. कॅमेरे पाहून त्यांचेही कुतूहल जागे झालेच होते. त्यांच्याशी बोलून आमच्या दौर्‍याचा कार्यक्रम थोडक्यात सांगितला, आम्हांला माहिती असलेल्या काही मूर्तींची माहिती त्यांना करुन दिली. आणि मग हळूच सभामंडपाच्या चावीचा विषय काढला. त्यांनीही तत्काळ पुजार्‍याला कुलूप उघडून देण्यास सांगितले. आमच्यासोबत पुन्हा नव्या नजरेने सभामंडप पाहिला. सिद्धेश्वर मंदिराचा सभामंडप हा तत्कालीन शिल्पवैभवाची साक्ष देतो. एक मुख्य सभामंडप आणि दोन उपमंडप अशी त्रिदलीय रचना असलेले हे मंदिर असून अतिशय नाजूक कोरीवकाम केलेले स्तंभ, कीर्तिमुखे, पुष्पपट्टिका, विविध देवदेवतांची आणि यक्षांची शिल्पे, सागरमंथनासारखे काही पुराणप्रसंग, बाह्यभागात अश्वदल, गजदल असा सारा खजिनाच तिथे दिसत होता.


रासने मामांनी आम्ही कसले फोटो काढतोय हे कुतूहलाने पाहिले, कौतुक केले. आणि बोलता बोलता गावातील आणखी एका पुरातन गंगाधरेश्वर मंदिराचा उल्लेख केला. मग तो धागा आम्ही कसला सोडतोय? अधिक माहिती विचारुन घेतली आणि त्यांनाच आम्हांला तिथे सोडण्याची गळ घातली. रासने मामा आम्हांला त्या मंदिरात घेऊन गेले नसते तर आम्हांला खरेच ते सापडले नसते. गावातल्या अगदी लहानशा गल्लीत घरासारखा दिसेल असा दरवाजा असलेले मंदिर असले तरी आतमध्ये मात्र प्रशस्त होते. पुण्यातील पोतनीस कुटुंबाच्या खाजगी मालकीचे असलेले हे मंदिर अलीकडच्या काळात म्हणजे साधारण पेशवाईत बांधलेले आहे. अतिशय सुबक शिवलिंग, सभामंडप, गणेशमूर्ती, कमलदल कोरलेले खांब, प्राचीन काचेची झुंबरे, फरसबंदी प्रशस्त आवार यामुळे हे मंदिर अगदीच चुकवू नये असे.

गंगाधरेश्वरानंतर आता वेध लागले होते पोटार्थी क्षुधेश्वराचे. त्यामुळे तडक मोर्चा अगस्ती कॉलेजसमोरच्या चौधरी मामांच्या ‘हाटेला’कडे वळवला. तिथे तर्रीबाज मिसळपाव, डिसेंबराच्या थंडीत घाम काढणारा रस्सावडा असं काही चापून घेतले आणि त्याला वरुन चहाचा तडका लावला. पुढचा टप्पा होता ताहाकारी जगदंबा मंदिर. देवठाणमार्गे ताहाकारीला जाणारा रस्ता तसा थोडा खराबच होता. त्यात आता ऊनही चढायला लागले होते. देवठाण-सावरगावपाटच्या दरम्यान डावीकडे एक सुंदर जलाशय दिसला. हिवाळ्यात सोनेरी झालेली गवताळ कुरणे, काढणीला तयार असलेल्या गव्हाची शेते आणि त्यांच्या पलीकडे निळाशार जलाशय डोळे निववत होता. त्या जलाशयापासून वीसच मिनिटांवर ताहाकारी समोर दिसू लागले. मंदिर मोठे सुरेख. या मेगाराईडसाठी ध्रुवने जागाच अशा शोधून काढल्या होत्या की हरएक मंदिर पाहताना डोळ्यांचे पारणे फिटावे. पण या मंदिरात मात्र तथाकथित जीर्णोद्धराच्या नावाखाली गावातल्या प्रगतीशील (?) कारभार्‍यांनी कॉंक्रीटचे खांब आणि वरुन तसलेच घुमट उभारले होते. त्यामुळे गावात शिरताना ’आढळा’ नदीच्या अलीकडून पाहूनही हीच ती मंदिरे अशी खात्री पटत नव्हती. बाईक्स पार्क करुन आधी थंड पाण्याने शिणवटा घालवला आणि मंदिरात प्रवेशते झालो. मंदिर मोठे नेत्रदीपक होते. चोहोबाजूंनी शिलाखंडांनी बांधलेल्या पुरुषभर उंचीच्या भिंतींनी आवार बंदिस्त केलेले होते.

रामाच्या पदस्पर्शाने पावन झालेला दंडकारण्याचा परिसर म्हणून ओळखला जातो. या गावासह सभोवताली असलेले हिरवाईने नटलेले डोंगर गावाची शोभा वाढवितात. या गावाच्या प्रवेशद्वारातच आढळा नदीच्या तीरावर श्री जगदंबा  मातेचे मंदिर आहे. श्री जगदंबा  मातेचे हे मंदिर संपूर्ण चिर्‍या॔नी बा॔धलेले आहे. ह्या मंदिराची बा॔धणी हेमाडपंथी पध्दतीची असून मंदिरा बाहत्तर दगडी खा॔ब आणि पाच कळस आहेत.  मंदिराच्या बाहेरील भि॔तीवर शिल्पे कोरलेली आहेत. 



मंदिरात प्रवेश करताच समोर श्री जगदंबा मातेच्या उभ्या मुर्तींचे दर्शन घडते. श्री जगदंबा मातेची मुर्तीं संपूर्ण लाकडात कोरलेली आहे. या देवीच्या मुर्तींला अठरा हात आहेत आणि याहाता॔मध्ये विविध प्रकारची आयुधे आहेत. या मुर्तींचे वैशिष्ट असे की, श्री जगदंबा माता वाघावर आरूढ असून ‘महिषासुरमर्दनाचा’ देखावा येथे सादर केला आहे. मूळ मुर्तींच्या पुढे ता॔दळारूपी देवीची स्थापना केलेली आढळते. मंदिराच्या गाभार्‍यात दोन्ही बाजूस-पूर्वस महालक्ष्मी आणि पश्चिमेस भद्रकाली (महाकाली) अशा देवीच्या सुबक मुर्तीं आहेत. हे मंदिर यादव कालीन असल्याचे म्हटले  जाते. एका ब्रिटिश छायाचित्रकाराने (हेनरी कौन्से) इ.स. १८८० रोजी काढलेले मंदिराचे छायाचित्र संकेतस्थळावर उपलब्घ आहे. मंदिराचा मुळ कळस तोडून पाच नवीन कळस बा॔धल्याचे दिसते (संदर्भ).

सभामंडपाच्या छताचा मी आजवर पाहिलेला महाराष्ट्रातील सर्वोत्तम नमुना. आठ व्याल आणि स्त्रीरुपातील अष्टदिक्पालांनी तोलून धरलेलं छत. छताच्या मधोमध दगडात कोरलेलं आश्चर्य म्हणजे लटकते दगडी एकसंध झुंबर. आजही उत्तम अवस्थेत आहे. सभामंडपाच्या बाह्यभागात बरीच मैथुनशिल्पे कोरलेली असून मंदिरसमूहाच्या बाह्यभिंतींवर देवादिकांची अतिशय प्रमाणबद्ध शिल्पे आढळतात. मंदिराची आधीची शिखरे विटांमध्ये बांधली असल्याने कालौघात ती नामशेष झाली आणि त्यावर सध्याची कॉंक्रीटची बेढब शिखरे चढवली गेली. मंदिराच्या भागातले ऑईलपेंटचे रंगकाम पदोपदी दाताखाली मिठाचा खडा चावला जावा असे नजरेत खुपते. परंतु सध्या पुरातत्त्वखात्याने मंदिर ताब्यात घेतल्याने पुढील कॉंक्रिटीकरण थांबले आहे ही त्यातल्या त्यात जमेची बाजू समजायची.

ताहाकारीचे हे मंदिर पाहून आम्हाला पुढे पोचायचे होते सिन्नरला. प्रसिद्ध शिवपंचायतन बघायला. ताहाकारी-ठाणगाव-आशापूर-दुबेरे खिंड आणि सिन्नर हा रस्ता छान होता. बाईक्स पळवायला मज्जा आली. दुबेरे खिंडीत दुतर्फा वनविभागाने वृक्षारोपण केल्याने राईड एकदम सुसह्य झाली. पुढे दुबेरेच्या जवळच्या घाटात पाणी-ब्रेक आणि फोटोब्रेक घेऊन गाड्या बुंगवत आम्ही सिन्नरमध्ये पोचलो तेव्हा आम्हांला जाणीव झाली की सकाळपासून फक्त एकदाच खाणं झालंय. सिन्नरच्या हायवेवर वडापाव आणि चहा रिचवून आम्ही गोंदेश्वर मंदिर शोधण्याच्या कामी लागलो. खरंतर कुणाला विचारलं असतं तर लगेच सापडले असते. पण एक्श्ट्रा आत्मविश्वासाने गाड्या बुंगवून आम्ही बारगावच्या दिशेने पाचेक किलोमीटर पुढे गेलो आणि पुढे काहीच दिसेना तेव्हा वाट चुकल्याचा साक्षात्कार आम्हांस झाला. थांबून एके ठिकाणी जरा चौकशी केली तेव्हा समजले की मुख्य सिन्नर गाव सोडून येण्याची काहीच गरज नव्हती. तिथेच पंचायत समिती ऑफिसजवळून एक रस्ता आतमध्ये दोनशे मीटरवर गेला की मंदिर दिसेल. परत फिरलो आणि आता कुणालाही न विचारता थेट मंदिराच्या दारात गाड्या उभ्या केल्या. येताना एका पंपावर ध्रुव त्याच्या KTM Duke390ची टाकी फुल करुन आला. तिची टँक रेंज कमी असल्याने मिळेल तिथे आम्ही ती फुल करुन घेत होतो. दाराशीच गाड्या लावून ते मंदिर पहावयास निघालो. एवढे भव्य मंदिर मी प्रथमच पाहत होतो.

गोंदेश्वराचे मंदिर हे शिवपंचायतन असून, एका प्रशस्त चौथऱ्याच्या मध्यभागी मुख्य सप्तस्तरीय (म्हणजे सात distinct थरांमध्ये असलेली रचना) मंदिर आहे व त्यात शिवलिंग आहे. मंदिरासमोर नंदी मंडप आहे. मुख्य मंदिराच्या बाजूंना विष्णू, गणेश, पार्वती व सूर्य या देवतांची उपमंदिरे आहेत. मुख्य मंदिर गर्भगृह व सभामंडप या दोन दालनांत विभागले असून त्याला तीन द्वारे आहेत. ते गोविंदराज या यादव राजाने बाराव्या शतकात बांधले. या मंदिराची रचना भूमिज शैलीत केलेली आहे. म्हणजेच मुख्य शिखराच्याच आकाराची लहान लहान शिखरे एकावर एक अशी रचना करत मंदिराचे शिखर बनवले जाते. मुख्य शिखर आणि त्याचे घटक असलेली उपशिखरे यांतील साम्य अतिशय लक्षवेधक असते. या रचनेलाच शिखर-शिखरी रचना असेही म्हणतात. सभामंडपातील खांब नक्षीने शिल्पालंकृत असून त्यांवर आणि मंदिरांच्या भिंतींवर देव-देवता, गंधर्व-अप्सरा, पौराणिक आणि रामायणातील प्रसंग कोरलेले आहेत. मुख्य मंदिरात देखभालीचे काम चालू असल्याने तिथे वाळू-सिमेंट आणि अन्य बांधकाम साहित्याचा राडा पडला होता. त्यामुळे आम्हांला ते व्यवस्थित पाहता आले नाही. आता खास त्यासाठी सिन्नरची वारी होईलच.


दुपारचे (की संध्याकाळचे) चार वाजून गेले होते. उन्हं आणि पोटातल्या वडापावचा डोलारा कलायला सुरुवात झाली होती. सकाळपासून काहीच नीट असे खाल्ले नव्हते. म्हणून आता सिन्नर-कोपरगाव रस्त्याचे एखादे चांगले हॉटेल पाहून वडा, पाव, मिसळ, भजी सोडून काहीतरी साऊथ इंडियन डोसा-उत्तप्पा-इडली-मेदूवडा असे काही पदरात पाडावे म्हणून रस्त्याने पाहत निघालो होतो. पण चार हॉटेलांत चौकशी करुनही कुठेच तसले काही मिळालं नाही. रस्ताही आमची परीक्षा पाहत होता. सुरुवातीचा पंचवीस किलोमीटरचा सुसाट रस्ता संपल्यावर काम सुरु असलेला, असंख्य डायव्हर्जन असलेला आणि फुटाफुटाला फुटाफुटाचे खड्डे असलेला रस्ता आमचा कस लावत होता. दिवसभराच्या राईडमुळे अंग आंबले होते आणि त्यात हा असा रस्ता आमच्या जिवावर उठलेला. शेवटी पाथरे गावाशी जिथे शिर्डी आणि पुण्याहून येणारे रस्ते एकत्र येतात तिथे साईराम, साईशाम, साईलीला, साईकृपा, साई अमुक तमुक अशी हॉटेल्स दिसली. तेव्हा थोडी आशा निर्माण झाली आणि लगेच धुळीसही मिळाली. जरा बऱ्या दिसणाऱ्या  हॉटेल वजा टपरीवर थांबलो. पण तिथेही वडापाव, मिसळ असलंच उपलब्ध होते. शेवटी नाइलाज को क्या इलाज म्हणत पुन्हा वडापाव पोटात ढकलून कोपरगावच्या दिशेने दौड मारली. कोपरगाव हे मराठवाड्याचे प्रवेशद्वार. तिथूनच पुढे मराठवाडा आणि विदर्भात रस्ते जातात. गोदावरी नदीच्या तीराशी असलेले कोकमठाणचे शिवमंदिर हे कोपरगावपासून साधारण १३ किलोमीटरवर आहे. संध्याकाळ होत आल्याने आधी मंदिर गाठून मुक्कामाची सोय लावणे आणि मगच रात्रीच्या जेवणाकडे पाहणे असे ठरले. मंदिर परिसरात पोचलो तेव्हा किमान चाळीस जणांचा एक ग्रुप मंदिराच्या परिसरात 'साइटसीइंग' करत होता. त्यामुळे आम्ही ते लोक जाईपर्यंत आवारातच बसकण मांडली. आवार तसे फरसबंदी. तंबू लावायला अत्यंत योग्य. म्हणून जागा हेरुन ठेवली आणि त्या मंदिराची व्यवस्था पाहणाऱ्या संजय नावाच्या तरुणाला तशी कल्पना दिली. त्याने बाहेर नका झोपू, रात्री फार थंडी पडेल असा  सल्ला दिला. आमचे तंबू आणि स्लीपिंग बॅग पुरतील असे सांगूनही शेवटी तो म्हणाला जास्त थंडी वाजली तर दार उघडून मंदिरात जाऊन झोपा, मी कुलूप न लावता फक्त कडी घालून जाईन. बहुधा त्याला तिथल्या थंडीबद्दल जरा जास्तच खात्री होती.



अंधार पडला आणि आमच्या पोटात थंडी जरा जास्त थरथरु लागली. म्हणजेच आम्हांला भूक लागल्याचा साक्षात्कार घडला. खाण्याची बाब असल्याने एकमताचा प्रश्नच नव्हता. जरा आसपास चौकशी करता असे समजले की शिर्डी रोडवर स्वस्तिक पॅलेस नावाचे चांगले हॉटेल आहे. सॅडलबॅग गाडीलाच होत्या. तशाच मोटरसायकल पंधरा किलोमीटरवरच्या स्वस्तिककडे दामटल्या. त्या छोट्याशा प्रवासातही थंडीने आपले रंग दाखवले आणि मंदिरात झोपण्याबाबत आमच्या दोघांच्याही मनात वेगवेगळे एकमत झाले ;-)

त्या रात्री स्वस्तिक पॅलेसमध्ये प्रत्येकी दोन कडक कॉफी, प्रत्येकी तीन तीन रोट्या, आणि काहीतरी व्हेज भाज्या (व्हेज असल्याने आठवण्याचा संबंधच नाही) एवढे(च) खाल्ले. आमचे जेवण संपत आले तेव्हा सगळेच वेटर प्रत्येक टेबलवर पांढऱ्या रंगाची घमेली नेऊन ठेवताना दिसत होते. आणि चारेक लोक एक घमेले तोडून खात होते. त्याने आमचे कुतूहल चाळवले. वेटरला विचारता ती या हॉटेलची स्पेशालिटी रुमाली खाकरा असल्याची माहिती मिळाली आणि तद्सोबत वेटरला आधी न सांगितल्याबद्दल मनातून चार शिव्या. तर ते असो, त्या घमेल्यांसाठी कोपरगावला पुन्हा जावे लागणार.
बाहेर तद्दन भिकार क्वालिटीचे मघई पान रवंथ करताना स्वस्तिक हा पॅलेस निवासाचीही व्यवस्था करत असल्याचे वाचले आणि बाहेर जेवण झाल्यावर वाजणारी थंडी पाहून पुन्हा आमच्या दोघांच्याही मनात वेगवेगळे एकमत झाले आणि एकमेकांना स्माइल दिले. पुढच्या पाचव्या मिनिटाला आम्ही अतिशय किफायती असे डील ठरवून खोलीत तंगड्या वर करुन टीव्हीसमोर लोळत पडलो होतो. दोन दिवस अंघोळ मिळाली नव्हती. त्याची खरं तर अजिबातच खंत नव्हती, पण उगाचच एकमेकांना त्रास नको म्हणून रात्री गरम पाणी आणि तेही शॉवरमधून उपलब्ध झाल्याने मस्त कडकडीत पाण्याने स्नान उरकून घेतले. ते झाल्यावर अंग असे काही मोकळे झाले की विचारायची सोय नाही. जी काही सुरेख झोप लागली ती एकदम सकाळीच जाग आली.

by Pankaj - भटकंती Unlimited (noreply@blogger.com) at August 12, 2016 04:06 AM

August 11, 2016

विवेक पटाईत / कविता, ललित लेख इत्यादी

अंधविश्वास भाग (४) सुखाचा शोध




अंधविश्वास - (भाग १) -अंधविश्वास म्हणजे काय?


समर्थांनी  म्हंटले  आहे  'जगी सर्व सूखी असा कोण आहे, विचारे मना तूचि शोधून पाहे'. तरी हि प्रत्येक व्यक्ती सुखाचा शोधात असतो. कधी कधी सुख मिळविण्यासाठी तो शार्टकट मारण्याचा प्रयत्न करतो आणि 'अंधविश्वासाच्या' जाळ्यात अटकतो.

सामान्य माणसाची सुखाची कल्पना - इच्छित वस्तू मिळाली पाहिजे, घरात लक्ष्मी आली पाहिजे इत्यादी इत्यादी. अगदी छोट्या छोट्या.  सदाशिव अर्थात सदूला हि आर्ची आवडायची आणि आर्चीला परश्या. आता आर्चीला परश्यापासून दूर करून तिला कसे पटवायचे याच विचारात सदू सदैव मग्न राहायचा.  सदूला पोहता येत नव्हते, परश्या सारखी विहरीत उडी मारून आर्चीला इम्प्रेस करणे त्याला शक्य नव्हते. झिंगाट डान्स हि त्याला येत नव्हता.   घरात कार असती तर सदूने आर्चीला म्हंटले असते 'आजा मेरी गाडी में बैठ जा'. पण काय करणार घरात गाडी तर सोडा दुचाकी हि नव्हती. एक दिवस त्याने वर्तमान पत्रात जाहिरात पाहिली 'वशीकरण मंत्र देणारे बंगाली बाबा'. कशीबशी ५०० रुपयांची व्यवस्था करून  बंगाली बाबाला पाठविले. एक पुडा त्याचा घरी पोस्टाने पोहचला.  सदूने उघडून बघितले त्यात एक पुडी होती. सोबत एका कागदावर लिहिले होते, यातला अंगारा इच्छित मुलीच्या डोक्यावर घालून मंत्र म्हणा, ती मुलगी तुमच्या मागे धावत येईल. मैत्रिणींच्या घोळक्यात आर्ची उभी होती, सदू जवळ गेला हिम्मत करून अंगारा तिच्या डोक्यावर फेकला आणि ओम फट स्व:हा म्हंटले.  हा विचित्र प्रकार पाहून, आर्चीचा पारा चढला. सदू सटकण्या आधीच  तिने सदूला धरले आणि एक जोरदार थापड त्याच्या मुस्कटात हांडली. दुरून परश्या आणि त्याच्या मित्रांनी हा प्रकार पहिला. आर्चीला इम्प्रेस करण्याचा हाच  मौका. परश्याने हि सदूला यथेच्छ धुतला. बिस्तारावर पडल्या-पडल्या सदू बंगाली बाबाला शिव्या मोजतो आहे, पण आता त्याचा काय फायदा. सदूची  कालेजमध्ये  'नाक तर कापल्या गेलीच शिवाय तो करमणुकीचा विषय हि झाला".  वशीकरण मंत्र असो किंवा जारण-मारण मंत्र शेवटी याचा खरा फायदा बंगाली बाबांनाच होतो.  याचा वापर करणाऱ्यांची दशा एक तर सदू सारखी होते किंवा प्रकरण जास्त बिघडले तर गजाआड हि जावे लागते. असो. 

पैश्या सोबत समाजात प्रतिष्ठा हि मिळते. आता पैसा कमविण्याचे दोन मार्ग आहेत. एक वाममार्ग- अर्थात चोरी-चकारी, दरोडा, लोकाना लुबाडणे इत्यादी.  पण या मार्गात जान जोखीम मध्ये टाकावी लागते. पकडल्या गेल्यावर जेलची हवा हि खावी लागते. दुसरा मार्ग नौकरी-धंधा जे काही करायचे आहे त्याचे ज्ञान प्राप्त करणे आणि लक्ष्य प्राप्तीसाठी  अविरत मेहनत करणे. सदू सारख्या लोकांना यातले काहीच जमत नाही. मग पैश्यांचा पाउस पाडणाऱ्या बाबांच्या चक्कर मध्ये तो पडणार आणि स्वत:चे नुकसान करून घेणार.    

समाजात चांगले सुशिक्षित लोक हि अंधविश्वासी असतात. फरक एवढाच हे लोक बंगाली  बाबांच्या एवजी  'जोतिष शास्त्रावर' विश्वास ठेवतात. असाच एक किस्सा आठवला. सरकार-दरबारात नौकरी करणार्या एका अत्यंत सज्जन शाकाहारी दाक्षिणात्य ब्राह्मणला आपल्या लग्नायोग्य मुलासाठी सुंदर, सुशिक्षित, नौकरी करणारी मुलगी पाहिजे होती. या माणसाचा जोतिष शास्त्रावर प्रचंड विश्वास. राहू कालात सरकारी फाईल हि बघायचा नाही. आता जी मुलगी मुलाला पसंद येत होती, तिच्या मार्गात राहू-केतू, शनी-मंगळ यायचे. असेच काही वर्ष निघून गेले. कंटाळून  मुलाने स्वत: मुलगी पटवली आणि कुणालाही न सांगता कोर्टात लग्न केले, ते हि परप्रांतीय आणि दुसर्या जातीच्या अखाद्य पदार्थ भक्षण करणार्या मुलीशी. आता तो मुलगा बापापासून वेगळा राहतो. ग्रह नक्षत्रांच्या चक्कर मध्ये मुलगा बापापासून नेहमीकरता  तुटला. 

सुखाचा शोध माणसाने घेतला पाहिजे. पण योग्य मार्गाने. अन्यथा  सदू सारखी गत होणारच. लक्ष्मी हि उद्यम प्रिय आहे. जो उद्यमी आहे त्यालाच ती प्राप्त होते. अन्य मार्गाने तिची प्राप्ती अशक्य आहे. वाममार्गाने हि तिची प्राप्ती होते, पण त्यासाठी कधी कधी मोठी किंमत हि मोजावी लागते. आर्चीचे परश्यावर प्रेम आहे. हे माहित असूनही सदूला  आर्ची हवी होती. हा सदूचा मूर्ख पणाच. सदूला जर माहित असते, जगात कुणाच्याच सर्व इच्छा कधीच पूर्ण होत नाही. हेच जगाचे सत्य आहे. सदूने आर्चीचा नाद सोडला असता.  



क्रमश: 











by VIVEK PATAIT (noreply@blogger.com) at August 11, 2016 02:28 PM

आपला सिनेमास्कोप

सेन्साॅर आणि आपण



काही महिन्यांपूर्वी सेन्साॅर बोर्डाने दोन सिनेमे संमत केले. संमत म्हणजे आपल्या मर्जीने, त्यांना जसे वाटले तसे. या दोघातला एक होता अलेहान्द्रो इन्यारितूचा ' द रेवेनन्ट' तर दुसरा होता टाॅड हाइन्सचा 'कॅरल'. रेवेनन्ट आणि कॅरल हे दोन्ही चित्रपट समीक्षकांनी कौतुक केलेले आहेत. त्यांना अनेक पुरस्कार मिळालेले आहेत. त्यांच्यातल्या रेवेनन्टला यंदाच्या आॅस्करला बारा नामांकनं होती, तर कॅरलला सहा. हे एवढ्याचसाठी सांगतोय की हे कुठले असे तसे चित्रपट नाहीत, ज्यांना केवळ अश्लील वा वादग्रस्त दृश्य दाखवून गल्ला जमवायचा असेल. आता सेन्साॅरने यांना संमत करताना काय कट्स दिले तेही पाहू.

रेवेनन्ट ही १९ व्या शतकात घडलेली, आणि सत्यघटनांची पार्श्वभूमी असणारी साहस/सूडकथा आहे. त्यात हिंसा जरुर आहे, पण ही हिंसा कुठेही करमणूकीचं सोंग आणत नाही. खून , युध्द, यासारख्या परिचित अंगावर येणाऱ्या दृश्याबरोबरच यात अगदी वेगळ्या प्रकारचा व्हायलन्ही पहायला मिळतो. ग्लास ही लिओनार्डो डिकाप्रिओने उभी केलेली व्यक्तिरेखा प्रचंड थंडीपासून बचाव करण्यासाठी मृत घोड्याच्या शरीराचा ब्लॅंकेटसारखा वापर करते, या प्रकारचे अंगावर येणारे प्रसंगही आहेत. याची सेन्साॅर बोर्डाने सुचवलेल्या कट्सची लिस्ट पाहिली तर मात्र आश्चर्य वाटेल कारण फार थोड्या कट्सवर त्याची सुटका झालीय. 'बिच' आणि 'बिग टिट्स' हे दोन शब्द त्यात म्यूट केलेत ( अर्थात हे कापलेले शब्द सेन्साॅर सर्टिफिकेटच्या नेटवरच्या काॅपीत तुम्ही वाचू शकता, किंवा आता मी लिहिलेत तिथेही) आणि डिकाप्रिओच्या पार्श्वभागाचा एक शाॅट कापलाय. कॅरल ही दोन स्त्रियांमधली प्रेमकथा आहे, १९५० च्या सुमारास घडणारी. केट ब्लॅंचेट आणि रुनी मारा या आजच्या दोन महत्वाच्या अभिनेत्रींनी त्यात प्रमुख भूमिका केल्या आहेत. सेन्साॅर बोर्डाने कॅरलमधे एक मोठा सेक्स सीन काढलाय, त्याबरोबर एक किसिंग सीन पण कमी केलाय आणि 'सन आॅफ ए बिच' का अशीच कुठली तरी शिवी कापलीय.

आता या दोन चित्रपटांकडे पाहिलं, तर ते दर्जेदार म्हणून सर्वमान्य असताना, आणि दोघांनाही 'फक्त प्रौंढांसाठी ' हे सर्टिफिकेट लागू केलेलं असताना, भिन्न प्रकारची ट्रिटमेन्ट का? रेवेनन्ट सारखी सूडकथा ही कॅरल सारख्या प्रेमकथेहून खरोखरच अधिक सौम्य आहे का?

याला खरं तर काही उत्तर नाही. मनमानी कारभार ही सेन्साॅर बोर्डाची पध्दतच आहे आणि त्यात त्यांना आपलं काडीचंही चुकलय असं वाटत नाही. त्यांचा एक थम्ब रुल म्हणजे थेट दिसणारं कितिही क्षुल्लक असलं तरी कापायचं पण इम्प्लाईड गोष्टी, कितितरी अधिक भयानक असल्या तरी सोडून द्यायच्या.
आता इथे या दोन उदाहरणांमधेच पाहिलं, तर आपल्याला कितीतरी गोंधळ सापडतील. एक नेहमीचा गोंधळ म्हणजे हे दोन्ही चित्रपट प्रौढांसाठी आहेत ना? मग त्यापुढे या प्रकारचे  कट्स देण्याची काय आवश्यकता आहे? प्रौढ प्रेक्षक इतका असमंजस आहे का की पडद्यावरल्या दृश्यांचा ( त्याही पोर्नोग्राफिक नाही तर विचारपूर्वक चित्रित केलेल्या दृश्यांचा) , किंवा त्याहीपेक्षा विनोदी म्हणजे शिव्यांचा त्याच्या मनावर वाईट परिणाम होईल? अशा शिव्या, ज्या आपल्याला रस्त्यावर, टिव्हीवर, क्वचित शाळाकाॅलेजातदेखील एेकायला मिळू शकतात , पुस्तकं, इन्टरनेटवर तर प्रश्नच नाही.

चित्रपटांमधे येणाऱ्या शिव्या, खरं तर केवळ शिव्याच नाही, तर प्रत्येक गोष्ट ही काही एका विचाराने केलेली असते. शिव्या देणाऱ्या वक्तीची पार्श्वभूमी काय? धूम्रपान करणारी व्यक्ती कोणत्या मनस्थितीत आहे? प्रेमाची उत्कटता दाखवण्यासाठी शरीरसंबंध दाखवण्याची आवश्यकता आहे का आणि असल्यास किती प्रमाणात? हिंसा कोणत्या पध्दतीने किती दाखवावी? परिणाम पोचण्यासाठी तिचं कितपत गडद असणं आवश्यक आहे? या सगळ्याचा एक विचार चांगल्या दिग्दर्शकांनी केलेला असतो.आपल्याकडे मात्र सावधपणा हा एकच विचार या सगळ्याचं नियंत्रण करताना वापरलेला दिसतो. मग दिग्दर्शक स्पीलबर्ग असो, स्कोर्सेसी असो, टेरेन्टिनो किंवा इन्यारितू.

असं असतानाही मग रेव्हेनन्ट आपल्या हिंसक दृश्यांसह (जी प्रेमदृश्यांहून नक्कीच अधिक बिचकवणारी आहेत)  का सुटला? याचं एक कारण हे असावं , की या दृश्यांना कोणत्या लेबलाखाली टाकायचं, हे सेन्साॅरला कळलं नसावं. हिंसाचार आपल्याकडे काही प्रमाणात खटकतो, खासकरुन तो टेरेन्टिनोच्या चित्रपटांसारखा कसलीच फिकीर न ठेवता चित्रित केला असेल तर . ( टेरेन्टिनोलाही याची झळ त्याच्या हेटफूल एटच्या वेळी लागलीच. ) मात्र तो कापतानाही पारंपारिक हाणामारी फाॅरमॅट हा अपेक्षित असतो. रेव्हेनन्टमधल्या अनेक दृश्यांना हा परिचित आकार नाही. मग ती कलेचं लेबल लावून सोडायची, का सामाजिक दुष्परिणामांकडे बोट दाखवून कापायची याबद्दल काही दुमत झालं असावं , ज्यामुळे बराचसा चित्रपट वाचला. लिओनार्डोचा पार्श्वभाग बहुधा सेक्स रिलेटेड प्रसंगाच्या विस्तृत विभागाखाली अडकला असावा.

सेक्स हा आपल्याकडचा टॅबू आहे. प्रत्यक्ष सेक्स, आणि त्याच्या जवळपासचे जेन्डर रिलेटेड इश्यूज, होमोसेक्शुअॅलिटी , यातलं काही आलं, की आपल्याकडे चित्रपट हा आॅटोमॅटीकली प्रौढांसाठी ठरतो. मग त्यात प्रत्यक्षात काही एक्स्प्लिसीट चित्रण असण्याचीही गरज नसते. केवळ सेक्ससंबंधी कशालाही कापलं जातं. मुलांवर दुष्परिणाम ही आज चित्रपटेतर माध्यमांमधून मुक्त संस्कार होण्याच्या काळात अगदीच अनाठायी वाटणारी भीती त्यांना वाटते. ही भीती एकूण समाजातच आहे. चित्रपट बालिश पध्दतीने सेन्साॅर करणं हा या भीतीचा एक भाग, पण मुळातच या गोष्टी लपवणं, त्याबद्दल मोकळेपणी नं बोलणं, मुलांना माहिती चुकीच्या सोर्सेसकडून मिळणं यातूनच आपल्याकडे या विषयासंबंधीत सामाजिक अस्थिरता तयार झालेली आहे. या अस्थिरतेतून, आणि टॅबू असल्यामुळे आकर्षित होऊनच आजकालची मुलं दुसऱ्या टोकाला जायला उद्युक्त होत असतील का? बलात्काराच्या गुन्ह्यासाठी पकडल्या जाणाऱ्या अंडरएज आरोपींची वाढती संख्या तरी हेच सांगते.

सेन्साॅर बोर्डाचा मला स्वत:ला एक चमत्कारिक अनुभव मध्यंतरी आला. मी एक शाॅट नावाची शाॅर्ट फिल्म केली होती ज्याच्या विषयात होमोसेक्शुअॅलिटी सूचित होती, जरी होमोसेक्शुअॅलिटी हा तिचा विषय नव्हता. दोन स्त्री व्यक्तिरेखांमधला संवाद एवढच त्याचं स्वरुप होतं. माझ्या दृष्टीने तर फिल्मचा हेतू हा वेगळाच होता. प्रत्येकाच्या डोक्यात स्वत:विषयीची एक प्रतिमा असते, जी कायम टिकतेच असं नाही. ती प्रतिमा भंगण्याचा क्षण पकडणं एवढाच या फिल्ममागचा हेतू होता. फिल्म एका भारतीय महोत्सवासाठी पाठवायची म्हणून सेन्साॅरला पाठवली, तर कळलं की ते प्रौढांसाठी सर्टिफिकेट घ्यायला सांगताहेत. मी दचकलोच. जाऊन भेटलो तर कळलं की होमोसेक्शुअॅलिटीशी संबंध असल्याने तसा निर्णय आहे. मी म्हणालो, अहो त्यात नुसती चर्चा आहे, आक्षेप घेण्यासारखं काय आहे? शिवाय सध्या टिव्हीवर एक हिंदी मालिका चालतेय त्यात लेस्बिअन कॅरेक्टर आहे, फ्रेन्ड्स वगैरेसारख्या आपल्याकडे नियमित दिसणाऱ्या मालिकांमधेही असे विषय स्पर्श केले जातात. या मालिका सर्व वयाची मुलं आवडीने पहातात. पण कमिटीच्या निर्णयापुढे काही चालणार नव्हतं. मग त्यांचा माणूस म्हणाला रिवायजिंग कमिटीला द्या, तिथे होईल पास. तशी ती झाली, पण युए सर्टिफिकेटसह. पण मला कळेना , की मूळ कमिटी इतकी बाळबोध का असावी, की ज्यांना साधी चर्चादेखील मुलांनी एेकू नये असं वाटावं ? आणि नंतरही सरळ यु सर्टिफिकेट द्यायला काय हरकत आहे? सेक्स एजुकेशन शिक्षणक्रमाचा भाग असण्याच्या काळात हे बावळटपणाचं नाही का? हे करुन अल्पवयीन मुलांचं रक्षण होतं म्हणायचं, की त्यांना एका मागासलेल्या कोषात ठेवलं जातं म्हणायचं?

माझ्या अगदीच निरुपद्रवी फिल्मबाबत हा अनुभव असेल, तर कॅरलसारख्या लेस्बिअन प्रेम हाच विषय असणाऱ्या चित्रपटाला ते टोकाचे निर्णय लावणार, आणि काटछाट करणार हे ओघानच आलं. सेक्सबाबत टोकाची, तर हाणामारीबाबत किंचित मवाळ भूमिका, ही बोर्डाची पध्दत आधीच्या डेडपूल चित्रपटातही दिसली, ज्यात नग्नदृश्यांना सरळ कात्री होती, भाषा सुधारण्यासाठी शब्दच्या शब्द काढून टाकले होते, त्यामुळे आपल्याला ही वाक्य समजूनच घ्यायला लागत होती. हिंसाचार मात्र बराचसा इन्टॅक्ट होता. याआधी बाॅन्डच्या स्पेक्टर या चित्रपटाच्या वेळीही चुंबनदृश्य खूप वेळ चालतात ( कोणाच्या हिशेबाने?) असं सांगून कापली होती आणि हाणामाऱ्या तशाच ठेवल्या होत्या हे देखील आपल्याला माहीत आहेच. गंमत म्हणजे कॅरल हा तरी प्रौढ ( आशय समजण्यातल्या प्रगल्भतेच्या दृष्टीने- काय पहावं काय पाहू नये या आवडीनिवडीचा भाग म्हणून नाही) प्रेक्षकांसाठी केलेला चित्रपट. पण डेडपूल काय किंवा बाॅन्ड काय, हे तर साधारण सर्व वयाच्या प्रेक्षकाना आवडतील असे चित्रपट. मग हे कापताना सेन्साॅरचा विचार नक्की काय असतो हे कळायला मार्ग नाही. सर्व जनता ही उठवळ मनोवृत्तीची आणि जे दिसेल ते पाहून चेकाळणारी आहे, असा काही समज असावा का?

जे पहायला वाईट, जे वाईट पध्दतीचा संस्कार करेल, ते टाळा असं म्हणणं सोपं आहे, पण पारंपारिक निवेदनशैलीत ते कसं करणार ? अगदी रामायणातही रावण होताच. रामायणावर आधारित चित्रपटात रावणच दाखवू नका असं म्हणणं, किंवा त्याने केलेली दुष्कृत्य दाखवू नका असं म्हणणं, कितपत न्याय्य? जर केवळ रेखीव पध्दतीने आपण वरवरचं कथानक मांडत असलो तर गोष्ट वेगळी, पण वास्तववादी पध्तीने काही सांगायचं, तर गोष्ट परिणामकारक पध्दतीने मांडण्याचं पुरेसं स्वातंत्र्य चित्रकर्त्यांना मिळायलाच हवं. काळी बाजू पुरेशा स्पष्टपणे समोरच आली नाही, तर पांढऱ्या बाजूच्या अंतिम विजयाची महती प्रेक्षकांना कळणार कशी. नायकाचा चांगुलपणा ठळपणे समोर येतो तो खलनायकाच्या दुष्कृत्यांच्या पार्श्वभूमीवर. सगळेच सज्जन झाले, तर आपल्याला अतिपरिचित असलेल्या नायक विरुध्द खलनायक या रचनेलाच बासनात बांधून ठेवावं लागेल.

या प्रकारच्या उपद्रवी मानसिकतेचीच एक मवाळ आवृत्ती म्हणजे चित्रपटादरम्यान दिसणाऱ्या पाट्या . ' धूम्रपान आरोग्याला अपायकारक आहे' वगैरे. तिथे तो खलनायक सिगरेट ओढत खुनाच्या योजना आखत असला तरी चालतं. त्याला आमची काहीच हरकत नाही. पण धूम्रपान? नाव नको ! चित्रपट एेन रंगात आलेला असताना आपण हा चित्रपट पहातोय, हे सारं काल्पनिक आहे, याची जाणीव करुन देत रसभंग करणाऱ्या या पाट्या म्हणजे ब्रेश्टीयन एलिअनेशन तंत्राचा अद्भूत आधुनिक नमुनाच. जर्मन नाटककार बर्टोल्ट ब्रेश्टने आपल्या नाट्यप्रयोगांमधे प्रेक्षकांना कथेबद्दल विचार करत ठेवण्यासाठीच वेळोवेळी कथेतून बाहेर खेचण्याचे, रमण्याएेवजी निरीक्षकाच्या भूमिकेत नेण्याचे अनेक प्रयोग आपल्या कामात करुन पाहिले. आज भारतात आपल्या कामाचा प्रसार या पध्दतीने राष्ट्रीय पातळीवर होतोय हे पाहून त्याला नक्कीच आनंद झाला असता.

हे असं सगळं का होतं, हे मला अजूनही लक्षात आलेलं नाही. सिनेमाला ज्या त्या गोष्टीसाठी जबाबदार धरायची आपल्याकडे पध्दत आहे हे मला माहीत आहे, आणि दर अपराध हा हिंदी, इंग्रजी सिनेमातले धडे घोकूनच होतो, हा ही आपला पारंपरिक विश्वास आहे. आर्ट इमिटेट्स लाईफ आपण मानत नाही , तर वास्तवच कलेवरुन नियमितपणे प्रेरणा घेत असल्याचं आपण गृहीत धरुन आहोत. ( सत्य बहुदा याच्या मधे कुठेतरी असावं. आर्ट इमिटेट्स लाईफ इमिटेट्स आर्ट .......असं वाटोळं फिरणारं हे चक्र असावं आणि त्यात कधी एक दुसऱ्याची नक्कल करत असेल, तर कधी दुसरा एकाची असा माझा तरी समज आहे) तरीही मला एक वाटतं, की प्रत्यक्ष गुन्हे प्रेरीत करण्यासाठी चित्रपटांना एक वास्तववादाची पुसट का होइना, पण चौकट आवश्यक आहे,  आणि ती चौकट नसेल, म्हणजेच चित्रपट फार उघडपणे , डेडपूल किंवा बाॅन्ड प्रमाणे फॅन्टसी वळणाने जात असेल, तर त्यापासून थेट गल्लोगल्ली प्रेरणा मिळणं अशक्य आहे. नाही म्हणायला अशा चित्रपटांवरुन प्रेरणा घेत सुपरहिरो अवतारात खांद्यावर टाॅवेल लटकवून शाळकरी मुलांनी उंचावरुन उडी मारणं, यासारख्या गोष्टी तर घडतच असतात, पण त्याला एक प्रकारचा अपघात म्हणता येईल. तोही शंभरातल्या नव्वद केसेसमधे टाळता येण्याजोगा. या प्रकारच्या प्राथमिक स्वरुपाच्या प्रभावाचा आक्षेप घ्यायचा तर आपल्याला कल्पित कथा सादर करणं मुळातच बंद करावं लागेल आणि केवळ माहितीपटसदृश चित्रपट करावे लागतील.

चित्रपट पाहून त्यांचा चुकीचा प्रभाव पडण्यासाठी वास्तववादाची चौकट आवश्यक आहे हे मी म्हणतो, ती कुठली, तर सांगतो. हा वास्तववाद म्हणजे सत्यजित राय किंवा मृणाल सेन यांच्या चित्रपटासारखा शंभर टक्के वास्तववाद नाही, जिथे प्रत्यक्ष शक्यतांपलीकडे आयुष्य जाऊच शकणार नाही. हा वास्तववाद भारतीय व्यावसायिक चित्रपटांच्या पलायनवादी दृष्टीकोनाशी जोडलेला आहे. यात वास्तवाचा एक वरवरचा आभास तर आहे, पण या आभासापलीकडे गेलेल्या अनेक शक्यता या चित्रपटात सूचित होतात. सुखांत शेवट असो, वा काळजाला हात घालणारा शोकांत, सामान्य मध्यमवर्गीय आयुष्यापलीकडे पोचणारा या सिनेमांचा रोख असतो. नायक हा तर बोलूनचालून प्रेक्षकाचा प्रतिनिधी, त्यामुळे प्रेक्षकाचं आयुष्य अधिक ग्लॅमरस कसं करता येईल याबद्दलच्या काही शक्य वाटणाऱ्या कल्पनाही त्यात असतात, आणि  प्रेक्षकाला प्रेरणा मिळू शकते , ती अशा शक्य कोटीच्या आसपास फिरणाऱ्या अतिरंजीत कल्पनांमधूनच. एकदा का अशा हायब्रीड वास्तववादाची आपल्याला सवय झाली, की आपण त्यात गुंततो, त्यातल्या गोष्टी आपल्याला सरावाच्या होऊन जातात. मग तिथल्या नायकासारखं संमतीशिवाय नायिकेच्या मागे फिरणं वास्तवातही चालून जाईल असं वाटायला लागतं, किंवा भरधाव नियमांची पर्वा न करता मनमानी गाड्या चालवणं, वा कोणी आपलं एेकत नसल्यास त्याविरोधात कायदा हातात घेणं हेदेखील. सुपरहिरोपटांसारख्या फॅन्टसी चित्रपटांमधेही नायकाची अमुक तमुक शक्ती आपल्याला मिळावी असं पाहणाऱ्याला  वाटू जरुर शकतं, पण ते वास्तव नाही, हेदेखील त्याच्या मनात पक्क बसलेलं असतं. त्यामुळे अशा सरळसरळ कळण्याजोग्या कल्पनारम्य चित्रपटांना कात्री लावणं मुळातच अनावश्यक वाटतं.

कदाचित याहून खटकण्यासारखा आहे तो टिव्हीवरुन आपल्या घराघरात पोचणारा जुनाट विचार आणि संस्कृतीबद्दलच्या कालबाह्य कल्पना यांचा एकत्रित डोस. सासू- सूनांचे अनावश्यक खटके, अर्थ विसरुन टिआरपीच्या नादात साजरे केले जाणारे सणवार, कर्तव्याबद्दलच्या बाळबोध कल्पनांनी भारलेले नायक नायिका, खुळचट कारस्थानं करणारे घरगुती खलनायक , आणि हे सारं एखाद्या ड्रगच्या अंमलाखाली असल्यासारखं पाहून घेणारा, कलामूल्यापासून दूर जात पारंपारिक तेच उत्तम अशा विचारात अधिकाधिक फसत जाणारा प्रेक्षक हे काही एका विचारापोटी केलेल्या कितीही हिंसक चित्रपटाहून तितीतरी अधिक धोकादायक आहे.

चित्रपटातल्या  काटछाटीने काय साध्य होतं , तर काहीच नाही. जर भावी पिढीवर  या चित्रपटांमधून वाईट संस्कार होतील अशी भीती वाटत असेल तर  संपूर्ण पिढीलाच नजरकैदेत ठेवायला हवं. याला कारण म्हणजे संस्कार करण्याची क्षमता असणाऱ्या सिनेमाहून अधिक प्रभावी, अशा इतर अनेक गोष्टी त्यांच्याजवळ आज आहेत. त्यातल्या दोन चटकन सांगण्यासारख्या गोष्टी म्हणजे इंटरनेट आणि गेमिंग. या दोघांचा प्रभाव वेगळ्या पध्दतीचा आहे, पण भीती वाटून घ्यायची म्हंटलं, तर तितकाच धोकादायक.

खरं म्हणजे यातला इंटरनेट, हा एक मुद्दाच सेन्साॅर बोर्डाचं अस्तित्व अनावश्यक ठरवण्यासाठी पुरेसा आहे. सेन्साॅर बोर्ड हल्ली जरा अधिकच मन लावून काम करतय, हे अगदी साधेसाधे मराठी चित्रपटही युए ( किंवा क्वचित ए देखील) रेटिंग घेऊन अवतरतायत यावरुन लक्षात येईल. मग हाॅलिवुड वगैरेची तर बातच नको. गंमत म्हणजे ज्या मुलांपासून हे चित्रपट दूर ठेवण्यासाठी हे सेन्साॅर बोर्ड झटतय, त्या मुलांना काही महिन्यातच या सर्व आणि इतर शेकडो चित्रपटांच्या न काटछाट केलेल्या आवृत्त्या इन्टरनेटवर उपलब्ध होतायतच. आयट्यून्स वरुन खरेदी करणं, नेटफ्लिक्स सारखे चॅनल्स यांमुळे हे आता राजमार्ग झालेले आहेत. आणि आडमार्गाला जायचं तर विचारुच नका. तिथे जे उपलब्ध आहे त्याला तोडच नाही. मग या परिस्थितीत, घराघरात सर्व वयाच्या प्रेक्षकाला जे उपलब्ध आहे, ते १८ वर्ष वयावरच्या लोकांपर्यंत आणताना सेन्साॅरने का लाजावं हा प्रश्न उरतोच.

व्हिडिओ गेम्सचं आजचं स्वरुप हे आशय नियंत्रित करु पहाणाऱ्या मंडळींच्या लक्षात आलंय का, हा दुसरा तितकाच महत्वाचा प्रश्न. फोन्स, आयपॅड, यासारख्या छोट्या आणि त्यामानाने सिम्प्लीफाईड आवृत्त्यांबरोबरच कन्सोल गेमिंग हा एक अत्यंत लोकप्रिय प्रकार आहे. एक्स बाॅक्स , प्ले स्टेशन यासारखे कन्सोल्स आणि कम्प्यूटर्स यांवरचे खेळ या लोकांनी पाहिले आहेत का? चित्रपटात ज्या गोष्टी पाहायला सेन्साॅर बोर्ड आक्षेप घेतं, त्यातल्या बऱ्याच गोष्टी खेळणारी व्यक्ती नायकाच्या भूमिकेतून करु शकते. माणसं मारणं, गाड्या उडवणं, गुन्ह्यांच्या लुटुपुटीच्या योजना आखणं, खेळातल्या व्यक्तिरेखांना धमकावणं, असं सर्व काही इथे शक्य आहे. याचा परिणाम काय आणि किती खोलात जाऊ शकतो , याची चित्रपटांबरोबर तुलनाही होणारं नाही.

या दोन्ही माध्यमांना मी स्वत: आक्षेप घेत नाही, कारण पलायनवाद आणि करमणूक या दोन गोष्टी त्यांच्या मुळाशी आहेत. गेम्समधे व्हायलन्स असतो हे खरं, पण रिफ्लेक्सेस सुधारणं, स्ट्रॅटेजीचा विचार किंवा कथनशैलीचे धडे, आणि इतरही अनेक गोष्टी यातून शिकण्यासारख्या आहेत.

चित्रपटांमधेही काय, कशासाठी कापावं हे ठरवणं बोर्डाला वाटतं तितकं सोपं नाही. डेडपूलसारख्या ( किंवा मागे आलेल्या किक-अॅस सारख्या चित्रपटातही) भाषा, किंवा हिंसा, हा एक प्रकारच्या दृक्श्राव्य शैलीचा भाग आहेत. कुब्रिकच्या क्लाॅकवर्क आॅरेन्जमधे सेक्स आणि व्हायलन्स मोठ्या प्रमाणात आहे, पण त्याच्या मुळाशी प्रश्न आहेत ते सामाजिक नीतीमत्तेशी जोडलेले. विल ग्लकच्या इझी ए मधल्या शाळकरी नायिकेचं, स्वत:च्या खोट्या प्रेमप्रकरणाची  जाहिरात करणं बेजबाबदारपणाचं वाटलं , तरी ते समजून घ्यायला हाॅथाॅर्नच्या द स्कार्लेट लेटर चा संदर्भ आवश्यक आहे. जेसन रिटमनच्या जुनो मधे पंधरा वर्षांची नायिका गरोदर असणं, याकडे आपल्याला धोक्याच्या घंटेपलीकडे जाऊन एका मनस्वी मुलीची प्रेमकथा म्हणून पाहता आलं पाहीजे.

या वरवर धोकादायक वाटणाऱ्या चित्रपटांमधलं काही कापणं, वा त्यांना वयोमर्यादांच्या तिढ्यात अडकवणं हे नुसतं या चित्रपटांचा परिणाम कमी करत नाही, तर चुकीच्या गोष्टींकडे प्रेक्षकाचं लक्ष वेधतं. याआधी जो प्रेक्षक एक गोष्ट म्हणून या चित्रपटाकडे बघत होता, तो आता काही दडवलेलं काहितरी म्हणून नव्याने त्याकडे पाहायला लागतो. मग ही दडवलेली गोष्ट कोणती हे तो इंटरनेटवर शोधतो आणि पाहून टाकतो. म्हणजे मूळ हेतू साध्य तर होत नाहीच वर उलटच काहीतरी होतं.

सेन्साॅरची ही मनमानी रोखण्यासाठी सध्या काही पावलं उचलली जातायत हे आश्वासक आहे. श्याम बेनेगलांच्या हाताखाली स्थापन केलेली कमिटी काही वेगळ्या विचाराने या संपूर्ण प्रोसेसकडे कसं पहाता येईल याबद्दलचा रिपोर्ट सरकारपुढे मांडण्याच्या बेतात आहे. सेव्ह अवर सिनेमा या मोहिमेतून त्यांनी सामान्य प्रेक्षकांकडूनही सूचना मागितल्या होत्या, ज्या त्यांनी आपल्या रिपोर्टमधे विचारातही घेतल्या आहेत. यातून सेन्साॅरच्या दृष्टीकोनात काही मूलभूत फरक पडेल का? माहित नाही. मला स्वत:ला सेन्साॅर बोर्ड असण्याचीच गरज वाटत नाही. वयोमर्यादेचं बंधन जरुर असावं, ज्याने विषयाच्या गरजेप्रमाणे योग्य प्रेक्षकापर्यंत पोचणं अधिक सोपं होईल. पण एकदा ही मर्यादा निश्चित झाली की पुढे चित्रपटात कोणताही बदल सुचवण्याचा हक्क चित्रपटबाह्य संस्थेला नसावा. ही मर्यादाही काहीशी शिथील ठेवत मुलांनी काय पहावं याची जबाबदारी पालकांवर सोडण्याची शक्यताही विचारात घेण्यासारखी आहे. त्यामुळे बोर्डाच्या मनमानी कारभाराला कायमचा आळा बसेल.

मला विचाराल तर आज गरज लोकांपासून काही लावण्याची नाही, तर जे त्यांच्यासमोर आहे, ते काय दृष्टिकोनातून पहाणं योग्य ठरेल, याविषयी बोलण्याची आहे. आपण जे बघतोय, त्याला काॅन्टेक्स्ट आणण्याची आहे. लपवाछपवीचे दिवस आता गेले हे जितक्या लवकर आपण मान्य करु , तितक्या लवकर आपण या माध्यमाकडे मोकळेपणाने, केवळ त्यातल्या कलामूल्यांसाठी , एका नव्या दृष्टीकोनातून पाहू शकू.
- गणेश मतकरी
(रुपवाणीमधून ) 

by सिनेमा पॅरेडेसो (noreply@blogger.com) at August 11, 2016 10:21 AM

रानमोगरा

अभिमानाने बोल : जय विदर्भ!

अभिमानाने बोल : जय विदर्भ!

या मातीचा सवंगडी तू
अभिमानाने बोल
ही धनश्री माझी, वनश्री माझी
अन वैदर्भीय भूगोल
तू अभिमानाने बोल
तू अभिमानाने बोल पाईका
वैदर्भीय भूगोल
जय विदर्भ! जय जय विदर्भ !!
जय विदर्भ! जय जय विदर्भ !!

तूर, कपाशी, धान, हरबरा
ज्वारी, सोयाबीन
जांभूळ, केळी, पपई, संत्री
रास पिके अनगीन
सुजलाम सुफलाम
शस्य शामलाम
द्रुमफ़लही अनमोल
तू अभिमानाने बोल
तू अभिमानाने बोल पाईका
द्रुमफ़लही अनमोल
जय विदर्भ! जय जय विदर्भ !!
जय विदर्भ! जय जय विदर्भ !!

बावनकशीचा साग इथे
कानन नृपती वाघ इथे
कोकीळ, पोपट, मोर, काजवे
दिव्यफ़णीचा नाग इथे
सप्तसुरांचे नाद बोलती
ताशा नगारा ढोल
तू अभिमानाने बोल
तू अभिमानाने बोल पाईका
ताशा नगारा ढोल
जय विदर्भ! जय जय विदर्भ !!
जय विदर्भ! जय जय विदर्भ !!

निसर्गराणी, खनिज खाणी
भुईगर्भाला अविरत पाणी
नयन मनोहर अभय अरण्य
वन्य जीवांची मंजूळ वाणी
या मातीला, जनजीवनाला
मानवतेची ओल
तू अभिमानाने बोल
तू अभिमानाने बोल पाईका
मानवतेची ओल
जय विदर्भ! जय जय विदर्भ !!
जय विदर्भ! जय जय विदर्भ !!

– गंगाधर मुटे ‘अभय’
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~


Filed under: कविता, वाङ्मयशेती Tagged: कविता, वाङ्मयशेती, My Blogs, Poems, Poetry

by Gangadhar Mute at August 11, 2016 07:53 AM

August 10, 2016

इतिहासातील सत्याच्या मागावर…

वीर खुदिराम बोस

भारतातील पहिल्या बॉंबचा यशस्वी रित्या प्रयोग करणारे पहिले क्रांतिकारक म्हणजे खुदिराम बोस.खुदिराम बोस यांचा जन्म 3 डिसेंबर 1889 रोजी बंगाल मधील मिदनापूर जिल्ह्यातील बहुवैनी गावी झाला. त्र्यलोक्यनाथ बोस हे त्यांचे वडील. त्यांच्या आईचे नाव लक्ष्मीप्रियादेवी. खुदिराम यांना एक मोठी बहीण होती तिचे नाव अपरूपा. खुदिराम 10 वर्षाचे असताना त्यांचे आईवडील निजधामास गेले. यानंतर त्यांचा सांभाळ […]

by उमेश जोशी at August 10, 2016 07:57 PM

अपरिचित इतिहास – भाग तीन – शिवाजी महाराजांचे एक महत्वपूर्ण पत्र

नमस्कार, छत्रपती शिवाजी महाराज हे जनतेचे राजे होते, रयतेचे राजे होते. गरीब शेतकऱ्यांना, रयतेला सैनिकांकडून जराही त्रास होऊ नये यासाठी शिवाजी महाराज किती दक्ष होते हे या पत्रातून दिसते. हे पत्र शके १५९३, वैशाख पौर्णिमा, इंग्रजी तारीख १९ मे १६७३ रोजी लिहिले गेले आहे. महाराजांनी लोककल्याणासाठी हे राज्य स्थापन केले होते, त्यामध्ये लोकांची, रयतेची, आपल्या […]

by उमेश जोशी at August 10, 2016 07:08 PM

बेधुंद मनाच्या लहरी...

अपयशी संघर्ष



ईशान्य भारतात लागू असलेला लष्कराचा विशेषाधिकार कायदा (अफ्स्पा) हटविण्याची मागणी करत मागील सोळा वर्षांपासून उपोषण करत असलेल्या सामाजिक कार्यकर्त्या इरोम शर्मिला यांनी अत्यंत जड अंत:करणानं उपोषण सोडल्याने अपयशी लढाईची सांगता झाली. सरकारकडून सकारात्मक प्रतिसाद मिळत नसल्यामुळे त्यांनी लढाई थांबवली आहे.पंधरा वर्षांपेक्षा जास्त  काळ उपोषण करून जगातील सर्वाधिक उपोषण  करणारी व्यक्ती ठरलेल्या इरोम चानू शर्मिला ला "मणिपूरची लोहमहिला‘ संबोधले जाते.इरोम शर्मिला यांनी तब्बल १६ वर्षं अन्नपाण्याचा त्याग केला होता. त्यामुळे सरकारने त्यांच्या अन्ननलिकेत नळी सोडून त्यांना लिक्विड स्वरूपात पोषक घटक पुरवण्यात येत होते. ४ नोव्हेंबर २००० रोजी आसाम  रायफल्सच्या जवानांकडून मणिपूरमध्ये १० नागरिक मारले गेले होते.त्या घटनेचा निषेध  करत मणिपूरमध्ये लष्कराला असलेला विशेषाधिकार रद्द करण्यात यावा या मागणीसाठी  इरोम शर्मिला यांनी तेव्हापासूनच उपोषणाला सुरूवात केली होती. शर्मिला यांनी हा कायदा रद्द व्हावाच या कळकळीने सुरू केलेले उपोषण अनेकवेळा अटक झाल्यावरही सोडले नाही. 

इरोम यांच्या उपोषणावरून लोकांमध्ये दोन मते बनली आहेत. इरोम यांनी विशेषाधिकार रद्द करण्याचे लक्ष्य साध्य झाल्यानंतरच उपोषण सोडायला हवे होते असे एका गटाचे मत आहे तर दुसर्‍या गटाने तो त्यांचा वैयक्तिक निर्णय असल्याचे म्हटले आहे. 





आताचे राजकिय नेते सामान्यांसाठी असा संघर्ष करतील का? 

आसाम मध्ये दहशतवादी हल्ल्यात सामान्य नागरीक व जवान मारले जात आहे.
सरकारकडे इच्छाशक्ती असेल हे हल्ले बंद होऊ शकतात व कोणाला असा दिर्घ्काळ संघर्ष करावा लागणार नाही.





by VIVEK TAVATE (noreply@blogger.com) at August 10, 2016 04:47 PM

Aatbaaher

गोहत्याबंदीचे अव्यवहार्य राजकारण



   कार्तिकी एकादशीला पंढरपूरमधील विठ्ठल मंदिरात उपमुख्यमंत्र्यांच्या हस्ते सरकारी पूजा केली जाते. यंदा वारकऱ्यांच्या काही संघटनांनी सरकारी पूजा होऊ न देण्याचा निर्धार केला होता, ऊसदरप्रश्नी आंदोलन करणाऱ्या स्वाभिमानी शेतकरी संघटनेनेही सरकारी पूजेला विरोध केला, त्यामुळे अजित पवार यांनी कार्तिकीची पूजा टाळली. पंढरपूर हे समतेचे पीठ मानले जाते आणि वारकरी संप्रदायानेच ही ओळख पंढरपूरला मिळवून दिली आहे. विठ्ठलाला बडव्यांनी घेरल्याची चर्चा अनेक वर्षांपासून केली जाते. नुकतेच बडव्यांचे देव उठले. परंतु अलीकडच्या काळात वारकऱ्यांमध्ये घुसलेल्या जातीयवादी प्रवृत्तींमुळे समतेचे हे पीठ बदनाम होत आहे.  वारकऱ्यांमधल्या जातीयवादी प्रवृत्तींनी जादूटोणाविरोधी विधेयकाला सतत विरोध केला. बंडातात्या कराडकर हे वारकरी संप्रदायातले रा.स्व.संघ आणि विश्वहिंदू परिषदेचे प्रतिनिधी आहेत. त्यांच्यामार्फत हिंदुत्ववादी शक्ती आपले विषय रेटत असतात. गोहत्याबंदी कायद्याचा विषयही अशाच प्रकारे पुढे आणण्यात आला आहे.
राज्यात शिवसेना-भाजप युतीचे सरकार सत्तेवर असताना तत्कालीन दुग्धविकासमंत्री नारायण राणे यांनी गोवंश हत्याबंदी विधेयक मांडले होते. आपल्याकडचे दुर्दैव असे की, नेत्यांना स्वतःच्या भूमिका नसतात. पक्षाच्या भूमिकाच त्यांना पुढे न्याव्या लागतात. अगदी छगन भुजबळही शिवसेनेत असताना नथुराम गोडसेचे पुतळे उभारण्याची भाषा करीत होते, हा फार जुना इतिहास नाही. नंतर ते काँग्रेसमध्ये आले. राणेंचेही तसेच झाले. तर राणे यांनी मांडलेले हे विधेयक विधानसभेत मंजूर होऊन विधानपरिषदेत आले. त्यावेळी विधानपरिषदेत विरोधी पक्षनेते शरद पवार होते. पवार यांनी विधेयकाला विरोध करताना शेतकऱ्यांचे अर्थशास्त्र, भाकड जनावरांचा त्याच्यावर पडणारा बोजा वगैरे बाबींचे सविस्तर विश्लेषण केले. परंतु भाषणाच्या सुरुवातीलाच, ‘मंत्रिमहोदयांनी विधेयक मांडले आहे, परंतु त्यांना जर गाय कशी असते पाहायचे असेल तर त्यांनी एकदा बारामतीला यावे, आमच्या गोठ्यातल्या गायी त्यांना दाखवतो.’ असे राणे यांना उद्देशून पवार म्हणाले होते. मुंबईतल्या मंदिरांसमोर पुण्य मिळवण्यासाठी चारा विकत घेऊन गायीला खायला घालणारी मंडळी गायीचा पुळका घेऊन आंदोलन करीत असल्याचे पवारांनी निदर्शनास आणून दिले होते. त्यावेळी विधानपरिषदेत बहुमत असलेल्या काँग्रेसने विधेयक फेटाळले होते. ते पुन्हा विधानसभेने मंजूर करून घेतले.
आषाढी एकादशीच्यावेळी बंडातात्या कराडकर वगैरे मंडळींनी मुख्यमंत्री पृथ्वीराज चव्हाण यांच्याकडे गोवंश हत्याबंदीची मागणी केली होती. आणि त्याची पूर्तता झाली नाही म्हणून उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांना कार्तिकीची पूजेपासून रोखले. यामागचे कराडकर वगैरे मंडळींचे राजकारण नजरेआड करून चालणार नाही. नरेंद्र मोदींच्या पंतप्रधानपदाचे उमेदवार म्हणून झालेल्या घोषणेमुळे परिवारात जी एक उन्मादाची लाट निर्माण झाली आहे, त्याचेच प्रतिबिंब यामध्ये दिसले होते. वारकरी मंडळी मांसभक्षण करीत नाहीत, ही वस्तुस्थिती आहे. परंतु महाराष्ट्रातील वारकरी मोठ्या प्रमाणावर कृषिसंस्कृतीतले आहेत. ज्यांच्या स्वतःच्या गोठ्यात गायी-म्हशी असतात. गोठ्यातले जनावर विकायला नेताना शेतकऱ्याच्या मनाला काय वेदना होतात, हे जातीच्या शेतकऱ्यालाच माहीत असते. कुणीही शेतकरी सुखासुखी दावणीच्या जनावराला बाजार दाखवत नाही. अगदी नाइलाज होतो, तेव्हाच ते होत असते. घरातली माणसं जगवण्यासाठी ओढाताण होत असताना दावणीचे भाकड जनावर पोसणे सोपे नसते. केवळ गाईला चारा घालून पुण्य मिळवणाऱ्यांना ते लक्षात येणार नाही. आणि अशी मंडळीच गोहत्या बंदीची मागणी हिरिरीने करताना दिसतात. त्यातही पु्न्हा अलीकडच्या काळात हिंदुत्ववाद्यांचे राजकारण घुसले आहे. ईदच्या आधी ही मंडळी सक्रीय होतात आणि जनावरांची वाहतूक करणारी वाहने पकडून देण्याची मोहीम सुरू करीत असतात.
गोहत्याबंदी विधेयकाचा महाराष्ट्रापुरता विचार करायचा झाला तरी खूप मागे जावे लागते. महाराष्ट्राच्या विधिमंडळात विरोधकांनी १९५३ मध्ये विरोधकांनी हे विधेयक मांडले होते आणि त्यावेळी पुरवठामंत्री असलेल्या यशवंतराव चव्हाण यांनी मुद्देसूदपणे आणि कडाडून या विधेयकाला विरोध केला होता. दोन एप्रिल १९५३ रोजी त्यासंदर्भात केलेल्या भाषणात यशवंतराव चव्हाण म्हणाले होते, ‘या प्रश्नाची जी आर्थिक बाजू आहे तिचा विचार करताना धार्मिक चष्म्यातून या प्रश्नाकडे पाहिले जाऊ नये. हा प्रश्न सोडविताना आपल्याला मुख्यतः गाई पाळणाऱ्या लोकांच्या आर्थिक परिस्थितीचा विचार करावा लागेल. चार वर्षांपूर्वी (१९४९) दुभत्या जनावरांच्या प्रश्नाचा विचार करण्याकरिता सरकारने एक कमिटी नेमली होती. या कमिटीच्या एकंदर संशोधनावरून असे दिसून आले की, जवळ जवळ १० टक्के जनावरे म्हणजे सुमारे एक कोटी ४० लक्ष जनावरे अशी आहेत की, ज्यांचा उत्पादनाच्या दृष्टिने किंवा शेतीच्या कामाच्या दृष्टीने काही उपयोग नाही. अर्थात अशा प्रकारची जनावरे या देशातील शेतीच्या धंद्यावर एक प्रकारचा बोजा आहेत. कडबा किंवा चाऱ्यासाठी लागणाऱ्या वस्तूंवर जवळ जवळ १०० कोटी रुपयांचा खर्च होत असून शेतीच्या धंद्यावर हा मोठाच बोजा होऊन बसला आहे. अशा परिस्थितीत या प्रश्नाचा आर्थिक दृष्टीने विचार करीत असताना कृपा करून धार्मिक, सांस्कृतिक त्याचप्रमाणे मनात दडलेले राजकीय प्रश्न उभे करू नका.’
 ‘या प्रश्नामागे मुळातच असलेल्या धार्मिक श्रध्देच्या भावना काही कारणामुळे पुढे कमी झाल्या म्हणून त्या धार्मिक भावनांना प्रोत्साहन देण्यासाठी कायदे मंडळात बिल आणून शासनसंस्थेचा आधार घेणे इष्ट ठरणार नाही. या बाबतीत आमचे त्यांच्याशी मुळातच मतभेद आहेत. या जीर्ण श्रध्दा आणि भावना कायद्याने पुनरुज्जीवित होणार नाहीत; त्यासाठी जनतेत विधायक  स्वरूपाची गोरक्षणाची वृत्ती निर्माण केली पाहिजे.’ असेही यशवंतराव म्हणाले होते
कर्नाटकमध्ये भाजप आणि जेडीएसच्या सरकारने गोहत्या बंदीचा निर्णय घेतला होता. तेव्हा गिरीश कर्नाड आणि यू.आर. अनंतमूर्ती यांनी त्या निर्णयाला विरोध केला होता. त्यासंदर्भात कर्नाड यांनी म्हटले होते की, ‘आम्ही दोघेही हिंदू आहोत, ब्राह्मण आहोत, बीफ न खाणारेच आहोत. पण आम्ही या निर्णयाला विरोध केला होता. जे बीफखातात त्यांना स्वातंत्र्य आहेच, ते तुम्ही कसे नाकारू शकता?
जनावर भाकड झाल्यावर ते पोसणे कठीण असते. मात्र त्यापासून काही उत्पन्न मिळालेच पाहिजे, अशी शेतकऱ्यांची धारणा नसते. म्हणूनच गोहत्याबंदीच्या मागणीसाठी शेतकरी कधीच आंदोलन करीत नाहीत, हेही इथे लक्षात घेतले पाहिजे. ज्यांना खरोखर गोरक्षणाचा पुळका असेल त्यांनी शेतकऱ्यांकडची भाकड जनावरे गोळा करावीत. ती सांभाळण्यासाठी शेतकरी त्यांना विनामूल्य देतील. बंडातात्यासारख्यांनी गोशाळा सुरू कराव्यात, त्यातून त्यांना अधिक पुण्य मिळेल. आर्थिक प्रश्नात धार्मिक रंग मिसळून सामाजिक स्वास्थ्य बिघडवण्याचे उद्योग करू नयेत.

by Vijay Chormare (noreply@blogger.com) at August 10, 2016 02:19 PM

युनिक फीचर्स - Unique Features & News Pvt. Ltd.

कथापौर्णिमा

ते एक वर्ष- ८

<!--[if gte mso 9]> <![endif]--> <!--[if gte mso 9]> Normal 0 false false false EN-US X-NONE X-NONE <![endif]--><!--[if gte mso 9]>

by poonam (noreply@blogger.com) at August 10, 2016 05:17 AM

झाले मोकळे आकाश

Iron Sharmila!!!

    १९९९ ते २०१६. Armed Forces Special Powers Act च्या विरोधात १६ वर्षं चालू असलेलं उपोषण इरोम शर्मिलानी काल संपवलं. मणिपूरमधला AFSPA अजूनही गेलेला नाही, पण इरोम शर्मिलाचा लढाही संपलेला नाही. तिने हार मानलेली नाही, वेगळ्या मार्गाने लढायचं ठरवलंय. इतकी वर्षं उपोषण करणं सोपं नाहीच, पण त्यानंतर या मार्गाने आपला लढा सफल होत नाही हे मान्य करून दुसरा मार्ग स्वीकारणं, त्याप्रमाणे पावलं उचलणंही फार अवघड आहे. विशेषतः संघटनेचं पाठबळ नसतांना. खूप हिंमत लागते याला. Hats off to her will & determination.

    स्वातंत्र्यानंतर पहिल्या निवडणूकांपूर्वीच, १९५१ मध्ये नागा नॅशनल काऊन्सीलने अशी घोषणा केली, की त्यांनी घेतलेल्या सार्वमतानुसार ९९% नागांनी स्वतंत्र नागा राष्ट्राला मत दिलं आहे. पहिल्या सार्वत्रिक निवडणूकांवर बहिष्कार, सरकारी शाळा महाविद्यालये, कार्यालयांवर बहिष्कार असं आंदोलन सुरू झालं, आणि परिस्थिती पोलीस आणि निमलष्करी दलाच्या हाताबाहेर गेली. आसाममध्ये लष्कर तैनात करण्यासाठी १९५८ मध्ये लष्कराला आसाममध्ये विशेष अधिकार देणारा वटहुकूम जारी करण्यात आला, आणि त्याचंच पुढे AFSPA मध्ये रूपांतर झालं. ईशान्येच्या राज्यांमध्ये AFSPA लागू झाला, त्याला आता ५८ वर्षं झाली. गेल्या वर्षी त्रिपुराने राज्यातली कायदा आणि सुव्यवस्था स्थिती सुधारल्यामुळे हा कायदा मागे घेतला. पंजाबातही असा कायदा १९८३ पासून १९९७ पर्यंत होता. जम्मू – काश्मीरमध्येही असा कायदा १९९० पासून लागू आहे.

लष्कराचं काम शत्रूशी लढण्याचं. प्रामुख्याने सीमेपलिकडच्या. लष्कराचं प्रशिक्षणही त्यासाठीच झालेलं असतं. अंतर्गत सुरक्षेसाठी किंवा नैसर्गिक आपत्तीच्या काळात लष्कर तैनात करावं लागणं ही तात्पुरती, तातडीची उपाययोजना असते. लष्कराला आंतर्गत सुरक्षिततेसाठी दीर्घकाळ तैनात करावं लागणं त्या भागाच्याही हिताचं नाही, आणि लष्कराच्याही. मुळात हे त्या समस्येवरचं उत्तरच नाही. लष्कराला नीट काम करायचं असेल, तर त्याला विशेष अधिकार लागणार, AFSPA लागणार. ईशान्येच्या राज्यांमध्ये इतका प्रदीर्घ काळ हा कायदा असणं म्हणजे इतकी वर्षं तिथे आणिबाणीची स्थितीच आहे. It is a failure of governance. कशी सुधारेल तिथली परिस्थिती?

दिल्लीला माझी एक मणिपूरची मैत्रीण होती. दिल्लीहून तिच्या गावी पोहोचायला पाच दिवस लागायचे! आधी रेल्वे, मग मिळालं तर विमान (दिवसाला एक!), ते चुकलं तर दुसर्‍या दिवशीपर्यंत वाट बघायची - नाहीतर बस, पुढे अजून एक बस बस असा प्रवास करून घरी पोहोचल्यावर पुढचे चार दिवस तिचे आराम करण्यात जायचे. याला वीस वर्षं झाली. अजूनही  दिल्ली ते इम्फाळ हे २४०० किमी रेल्वेने जाता येत नाही! (दिल्ली ते कन्याकुमारीच्या २८०० किमी अंतराला रेल्वेने साधारण अडीच दिवस लागतात.) हे प्रवासाचं अंतर झालं. मनांचं अंतर यापेक्षा फार दूरचं होतं (आणि आहेही.) सगळ्या ईशान्येकडच्या लोकांना सरसकट चिंकी म्हणायचे होस्टेलवर. ते बाहेरचे, आपले नाहीत. आपल्या “पंजाब सिंधू गुजरात मराठा” आयडेंटिटीमध्ये त्यांना स्थान नाही. सीमेपलिकडची चिथावणी हा एक भाग झाला, फारसा आपल्या हातात नसणारा. पण सीमेच्या या बाजूला आपण ही अंतरं जोवर कमी करू शकत नाही, तोवर ईशान्येत लष्कर राहणार, AFSPA राहणार, इरोम शर्मिलाचा लढा अपयशी ठरत राहणार.

by Gouri (noreply@blogger.com) at August 10, 2016 05:15 AM

मी मराठी

लग्नाचा दिवस

प्रत्यक्षात  हा  अनुभव माझा असून फारच  सुखद  आहे प्रत्येक  मुलीला हा  अनुभव  येतो .इतर मुलींप्रमाणेच माझ्या लग्नाचा दिवस माझ्या ही आयुष्यात एक  सोनेरी पहाट बनूनच आला .   माझं लग्न  झालं आणि...

[[ This is a content summary only. Visit my website for full links, other content, and more! ]]

by VIDYA PALKAR (noreply@blogger.com) at August 10, 2016 04:38 AM

August 09, 2016

बेधुंद मनाच्या लहरी...

महिलांवरील अत्याचार रोखावेत.



स्त्रियांवरील अत्याचारांच्या बातम्या सध्या वारंवार येऊन धडकत आहेत.पूर्वी बलात्कार होतेच नव्हते,असे कोणीही म्हणंणार नाही: परंतू आजकाल त्यांची संख्या लक्षणीय म्हणावी इतकी वाढलेली दिसत आहे.विकास आणि सुसंस्कृतपणात अग्रेसर असल्याचा टेंभा मिरवणा-या महाराष्ट्रातूनच या बातम्यांची मालिका सुरु असल्याने कुणादी सुजाण नागरीकास त्याची लाज वाटेल.बलात्कार, कौटुंबिक हिंसाचार, हुंडाबळी, कामाच्या ठिकाणी होणारे महिलांचे शारिरीक शोषण, खुले आम होणारी अश्लील शेरेबाजी, वासुगिरी, दुकानातील छोटय़ा चेंजिग रुममध्ये छुप्या कॅमेऱ्यातून तयार होणाऱ्या ‘व्हिडीओ क्लिप’ आदी माध्यमातून महिला व युवतींचे शोषण सुरू आहे.समाज कोठे चालला आहे?  




महिलांवरील अत्याचार वा विनयभंगाच्या घटना देशात रोज कुठे ना कुठे घडत असतात, ही अत्यंत संतापजनक बाब आहे. देशात पोलीस आहेत, सुरक्षा यंत्रणा, कायदे, न्यायालये, अपराध्याला शिक्षा या सर्व गोष्टी असतानाही स्त्रियांवर अत्याचार करू पाहणा-या नराधमांना कायद्याची जराही भीती वाटत नाही वा आपल्या कृत्याची जराही लाज वाटत नाही, ही खरोखर चिंतेची बाब आहे.




महिलांवरील अत्याचाराच्या वाढत्या घटना पाहता घराबाहेर पडलेली स्त्री सुरक्षित नाही, अशीच सार्वत्रिक भावना दिसते. घराबाहेर पडलेल्या नोकरदार महिलेवर किंवा शाळा-महाविद्यालयात जाणा-या मुलीवर कुणाचा कधी हल्ला होईल, तिचे अपहरण होईल, बलात्कार होईल, तिच्यावर अ‍ॅसिड वा उकळते तेल फेकले जाईल, याची शाश्वती उरलेली नाही.



महिलांवरील लैगिंक अत्याचार व हिंसक हल्ले कायद्याच्या परिणामकारक अंमलबजावणीमुळेच थांबविता येऊ शकतील. अपराध्यांना शिक्षा होण्याचे प्रमाण वाढले पाहिजे. त्याचबरोबर समाजामध्ये महिलांबद्दल जो पूर्वापार खोल रुजलेला दूषित दृष्टिकोन आहे तो बदलण्यासाठी सामाजिक मानसिकताही बदलणे गरजेचे आहे. 
गुन्हेगारांना शिक्षा होण्याचे प्रमाणही कमी आहे.हे प्रमाण वाढले पाहिजे यासाठी सार्वत्रिक प्रयत्नाची आवश्यकता आहे.राज्यात महिलांवरील अत्याचारांच्या गुन्ह्यांची तड लागावी, हे गुन्हे कमी व्हावेत यासाठी सरकारने योजलेल्या उपाययोजनांना चांगले यश मिळत आहे.

राज्यामध्ये वाढत्या व्यसनाधीनतेमुळे महिलांवरील अन्याय, अत्याचार वाढत चालले आहेत. शाळेत जाणाऱ्या अल्पवयीन मुलींवर बलात्कार करून पुरावे नष्ट करण्याच्या हेतूने त्यांची हत्या केली जाते.कायद्याने महिलांना हक्क व संरक्षण दिले असले तरी समाजात समानतेची भावना अजून वाढीस लागली नाही. स्त्रिया सर्वच क्षेत्रात पुरूषांच्या बरोबरीने समर्थपणे काम करीत असल्या तरी दारूमुळे महिलांवर होणारे अत्याचार वाढले आहेत.



देशभरात महिलांवरील अत्याचारांच्या घटनांमध्ये वाढ होत असल्याच्या पार्श्‍वभूमीवर "केवळ कडक कायदे करणे पुरेसे नाही.

 महिलांवरील अत्याचाराचा प्रश्न केवळ भारतापुरता मर्यादित नाही.खरे म्हणजे हा महिलांच्या हक्काचा प्रश्न नसून मानवी हक्काचा प्रश्न आहे. जर महिलांना सुरक्षित वाटत नसेल तर संपूर्ण समाजाचीच उलथापालथ होते आणि त्यामुळे पुरुष आणि स्त्रिया दोघांनी उठून अन्याया विरुद्ध झगडून योग्य मार्ग शोधला पाहिजे. माझा ठाम विश्वास आहे की मानवी मूल्यांचे जतन करून महिलावरील अत्याचार रोखण्यासाठी आपण जागतिक स्तरावर एकत्र येऊन आवाज उठवला पाहिजे . 


महिलांवर होणार्‍या अन्याय-अत्याचारांना आळा घालण्यासाठी कठोर कायदे करून त्या कायद्यांची अंमलबजावणी होणे गरजेचे आहे.महिलांवरील अत्याचार रोखण्यासाठी शासन आपल्यापरीने प्रयत्न करत असताना या कामात सर्वसामान्य नागरिकांनी पुढाकार घ्यावा असा प्रयत्न करण्यात येत आहे. सजग व जागरूक नागरिकांनी असे अत्याचार रोखण्याकरिता सहभाग घेतल्यास महिलांमध्ये सुरक्षिततेची भावना निर्माण होईल. सजग नागरिकांना प्रोत्साहित केले तर परिस्थिती सुधारण्यास मदत होईल अशी अपेक्षा आहे. या पध्दतीने महिलांवरील अत्याचारविरूध्द काम करणाऱ्या नागरिकांसाठी निर्भय पुरस्कार देण्याचा निर्णय घेण्यात आला होता.याबद्द्ल कितीजणांना दिला काही कळले नाही कि कोणीही महिलांवरील अत्याचारविरूध्द काम केले नाही.

महिलांवरील अत्याचार रोखण्यासाठी सर्वांनीच पुढे येणे गरजेचे असून, समाजानेसुद्धा आपली मानसिकता बदलण्याची गरज आहे.

अत्याचारच होऊ नये अथवा ते रोखणे महत्वाचे आहे.

by VIVEK TAVATE (noreply@blogger.com) at August 09, 2016 04:07 PM

सुंदर, साजिरा श्रावण आला!

                          सुंदर, साजिरा श्रावण आला !




हासरा नाचरा, जरासा लाजरा, सुंदर साजिरा श्रावण आला
तांबुस कोमल पाऊल टाकीत भिजल्या मातीत श्रावण आला
मेघांत लावीत सोनेरी निशाणे आकाशवाटेने श्रावण आला
लपत, छपत, हिरव्या रानात, केशर शिंपीत श्रावण आला
इंद्रधनुष्याच्या बांधित कमानी संध्येच्या गगनी श्रावण आला
लपे ढगामागे, धावे माळावर, असा खेळकर  श्रावण आला
                                                                              सृष्टीत सुखाची करीत पेरणी आनंदाचा धनी श्रावण आला




 श्रावण म्हणजे निसर्गाची रंगपंचमी. ओल्या मातीतून, गंधातून पुलकित करणाऱ्या या काळात नव्या पानाफुलांच्या आगमनाने श्रावणाच्या बहराला पूर्तता येते.सृष्टीने रानफुलांची कोवळ्या किरणांनी विणलेली सुंदर भरजरी किनार असलेला हिरवा शालू नेसताच श्रावणाच्या आगमनाची चाहूल लागते.  

 श्रावण म्हणजे हिरव्या रंगाचे मुक्त प्रदर्शन. हिरव्या रंगांची विशाल वस्त्रे एकावर एक लपेटून उभे असलेले चराचर डोळ्यांचे पारणे फेडते. ज्येष्ठात सुरू झालेला पावसाळा श्रावणात चांगलाच स्थिरावलेला असतो. या दिवसांत ऊन-पावसाचा लपंडाव चाललेला आढळतो. क्षणात आभाळात काळ्या ढगांची पीछेहाट होऊन सूर्याची किरणे धरणीवर तेजाची बरसात करतात, तर दुसऱ्याच क्षणी गडद निळे ढग, सूर्यकिरणांना मागे सारून घननीळ बरसतो आणि रेशीमधारा रिमझिमतात. जलधारांची बरसात करू लागतात. जलबिंदूंच्या माध्यमातून सूर्याच्या सप्त रंगांचे मनोहारी दर्शन घडविणारा श्रावण.कधी ऊन तर कधी पावसाच्या खेळात हिरवाईने नटलेली सृष्टी ही श्रावण मासाची खासियत.





मृग संपले आणि त्या जोरदार पावसाच्या आगमनाने सारे काही मनासारखे घडून आले. नदी-नाले, ओढे तुडुंब झाले. धरणे भरू लागली.  चांगला पाऊस कोसळू लागला. विहिरींना पाणी आले परिसर हिरवागार होऊन एका नव्या नवलाईने चिंब भिजून गेला. काय विलक्षण सामर्थ्य आहे या निसर्गशक्तीत.. 




 व्रतवैकल्याचा आणि सृष्टीला हिरवागार शालू नेसवलेला सुंदर-साजिरा श्रावण हा आज धरतीवर पाऊल ठेवेल. वसंतऋतूपेक्षा वेगळ्या तऱ्हेच्या पावसाळी फुलांनी हिरव्यागार वृक्षलतांनी नटलेली विलक्षण चिरसुगंधी विविधरंगी फुले हसऱ्या-नाचऱ्या श्रावणाला लाजरा बनवतात.. 


    श्रावणाच्या आगमाने अवघी सृष्टी हिरवीगार झाली आहे. वेगवेगळी फुलेही उमललेही आहे. त्यांवर भिरभिरणारी फुलपाखरे बघतांना मन सुखावते. त्याचे मनमोहक रंग जणू सर्वांवर मोहिनीच करतात. सगळ्या सृष्टीसकट मनामनांची मरगळ धुऊन काढणारा श्रावण सगळ्यांचाच सखा बनतो, तो आपल्या विविध रंगांच्या नर्तनाने सगळ्यांची मनं जिंकतो. 


             चोहीकडे दाटलेली हिरवळ आणि ’क्षणात येते सरसर शिरवे, क्षणात फिरुनी ऊन पडे’ अशा आल्हाददायी वातावरणामुळे खरोखरंच ’श्रावण मासी हर्ष मानसी’ झालेला असतो. श्रावण म्हणजे पावसाच्या सरी, हिरवी दुलई पांघरलेली वसुंधरा, प्रत्येक थेंबानिशी स्वच्छ झालेले सृष्टी, 





निसर्गातील स्थित्यंतरांचे मनमोहक रुप दाखविणारा महिना सारी सृष्टी आनंदोत्सव साजरा करते.




by VIVEK TAVATE (noreply@blogger.com) at August 09, 2016 03:44 PM

कृष्ण उवाच

ती गोड गाणी कशी मी गाऊ?

(अनुवाद)

प्रीतिची वचने कशी बरे मी पाळू?
भोवतालच्या ज्वाळांना कशी मी सांभाळू?
प्रीतिला रोखणारी भिंत कशी मी उखडू?

असतील अगणीत गोड गाणी
वेदनेमधे डुबलेली
असताना तुटलेली तार अंतराची
ती गोड गाणी कशी मी गाऊ?

असताना व्यथेचा भार अंतरात
संभाळीन त्याला सुलभतेने
पण असताना भार जीवनाचा
ती व्यथा कशी मी संभाळू?

श्रीकृष्ण सामंत (सॅन होझे कॅलिफोरनीया)


by shrikrishnasamant at August 09, 2016 02:22 AM

August 08, 2016

माझी गझल मराठी : डॉ. श्रीकृष्ण राऊत

कधी संतापण्यासाठी कधी गोंजारण्यासाठी ; गझल मैत्रीण झालेली मला समजावण्यासाठी. मनाच्या द्वाड घोड्याला सदा ताब्यात ठेवावे, पुढे नसणार बाळा मी तुला सांभाळण्यासाठी. इथे मी दूर एकांती सुखाने झोपलो आहे ; नको येऊ इथे दुनिये मला भंडावण्यासाठी. नको तू 'प्रेमिका ' होऊ, नको तू 'बायको ' होऊ ; जगाला 'नाव ' ठेऊ दे तुला बोलावण्यासाठी. चितेची राख थोडीशी तुझ्या बागेत टाकावी ; फुलांचा जन्म घेइन मी

by Dr.Shrikrishna Raut (noreply@blogger.com) at August 08, 2016 02:20 PM

नभाचा किनारा

कवितेचा लोचा

आमच्या जीउनात कवितेनेच सगळा लोचा केलाय. हे पक्कंच कळलंय. आदिमानवांच्या काळात भाषा अशी असावी : आ.ई (म्हणजे आदि.आई). : झाड (झाडाकडे बोट दाखवून) आ.बा. (आदि.बाळ): दाल आ.ई.: झा................ड.... आ.बा.: झा.....लं, जालं, जाड, झा.......................ड! भाषेचा विकास, हा इथेच थांबायला हवा होता. "त" वरून "ताकभात" ओळखता येण्याइतकी बुद्धी (सुदैवाने/दुर्दैवाने) माणसाला मिळालेली आहेच की. पण नाही.

by विशाखा (noreply@blogger.com) at August 08, 2016 01:34 PM

तुझी आठवण

तुझी आठवण क्षणाक्षणाला  बरसत गेली पानांवरती  पागोळ्यांतून रेषेवरती  शब्द सावळे अविरत झरती  मेघाच्याही मनात तेव्हा  दाटून आला एक हुंदका  सागराच्या मनातल्या  हिंदोळ्यांना आली भरती  कुंद गारवा लेऊन बसले  तरी विसावा नाही क्षणभर  गर्द काजळी आभाळासम  तुझी आठवण माथ्यावरती.

by विशाखा (noreply@blogger.com) at August 08, 2016 12:18 PM

आनंदघन

स्वयंपाकघरातले विज्ञान आणि तंत्रज्ञान - भाग १० - थंडगार

स्वयंपाकघरातले विज्ञान आणि तंत्रज्ञान .... (खास पुरुषांसाठी) मागील भाग ---
 भाग १ - प्रस्तावना
http://anandghan.blogspot.in/2016/05/blog-post.html
 भाग २ - प्रयोजन आणि नियोजन
http://anandghan.blogspot.in/2016/05/blog-post_15.html
 भाग ३ ... पूर्वतयारी
http://anandghan.blogspot.in/2016/05/blog-post_24.html
भाग ४ - चिरणे, किसणे वगैरे
http://anandghan.blogspot.in/2016/06/blog-post.html
भाग ५ - - भाजणे, तळणे, शिजवणे
http://anandghan.blogspot.in/2016/06/blog-post_11.html
भाग ६ - अग्निदिव्य -१
http://anandghan.blogspot.in/2016/06/blog-post_21.html
 भाग ७ - अग्निदिव्य - २
http://anandghan.blogspot.in/2016/07/blog-post.html
भाग ८ - अग्निदिव्य - ३
http://anandghan.blogspot.in/2016/07/blog-post_21.html
भाग ९ - विजेचा उपयोग
http://anandghan.blogspot.in/2016/07/blog-post_26.html

चूल, शेगडी किंवा भट्टीमध्ये आग निर्माण करून त्यावर अन्न शिजवणे म्हणजे स्वयंपाक असे हजारो वर्षांपासून होत आले आहे. पण घरोघरी विजेचा पुरवठा सुरू झाल्यानंतर त्यात क्रांतीकारक बदल झाले. रेफ्रिजरेटर किंवा शीतपेटीची निर्मिती हा त्यातला आणखी एक महत्वाचा बदल मागील शतकामध्ये घडला. माझ्या लहानपणी म्हणजे साठ वर्षांपूर्वी ही थंडगार कपाटे बाजारात आली होती, पण त्या काळात ती खूप महाग असायची. हळू हळू काही लोकांनी कुतूहलापोटी, काहीजणांनी हौसेपोटी आणि काही जणांनी त्यांच्या श्रीमंतीचे प्रदर्शन करण्यासाठी फ्रिज खरेदी करून घरी आणले आणि घराच्या दर्शनी भागात ठेवले. पुढे त्यांची संवय झाली, उपयुक्तता पटली, गरज वाटायला लागली आणि किंमती आवाक्यात आल्या, त्यामुळे रेफ्रिजरेटर हा सर्वसामान्य स्वयंपाकघरांचा महत्वाचा भाग होऊन बसला. त्यातल्या थंडगार वातावरणात कुठलीही डाळ किंवा तांदूळ शिजणे शक्यच नसते, पण आइस्क्रीम, जेली, कस्टर्ड, कुल्फी यासारखे नवे शीत पदार्थ तयार करणे मात्र त्यामुळे शक्य झाले. उन्हाळ्यात थंडगार पाणी पिण्याची तसेच शीतपेये (कोल्ड ड्रिंक्स), फळांचे रस (फ्रूट ज्यूसेस), पन्हे, सरबते वगैरेंची चांगली सोय झाली.

रेफ्रिजरेटरमागील विज्ञान आणि तंत्रज्ञान अर्थातच वेगळ्या प्रकारचे आहे. आतापर्यंत पाहिलेल्या स्वयंपाकाच्या उपकरणांमध्ये ऊष्णता निर्माण केली जात होती, फ्रिजमध्ये याच्या नेमके उलट घडते. म्हणजे त्यात ठेवलेल्या अन्नामधली ऊष्णता शोषून घेतली जाते. हे कसे घडत असेल हे समजून घेण्यासाठी आपण एक ओळखीचे उदाहरण घेऊ.

आजकाल शहरातल्या बहुतेक सगळ्या इमारतींच्या आवारात जमीनीखाली एक पाण्याची टाकी बांधलेली असते. तसेच प्रत्येक इमारतीच्या गच्चीवर आणखी एक पाण्याची टाकी ठेवलेली असते आणि घरातले नळ त्या टाकीला जोडलेले असतात. घरातली पाण्याची तोटी सोडली की गच्चीवरील टाकीमधले पाणी पृथ्वीच्या  गुरुत्वाकर्षणामुळे पाइपमधून खाली येते आणि तोटीमधून आपोआप बाहेर पडते. पण उंच पातळीवरून खाली येणे हा पाण्याचाच गुणधर्म समजला जातो. "आकाशात् पतितम् तोयम् यथा गच्छति सागरम् " (आकाशामधून पडलेले पाणी जसे समुद्राकडे वहात जाते) असे एका पुरातन संस्कृत श्लोकात म्हंटलेले आहे. पाण्याप्रमाणे ऊष्णतासुद्धा नेहमी तिच्या उच्च पातळीवरून खालच्या पातळीकडे म्हणजे जास्त तापमानाकडून कमी तापमानाकडे वाहते. कुठल्याही नदीचा प्रवाह समुद्राकडून पर्वतशिखरांकडे उलट्या दिशेने वाहू शकत नाही, त्याचप्रमाणे ऊष्णतासुद्धा थंड पदार्थाकडून गरम पदार्थाकडे वहात नाही.

जमीनीखाली असलेल्या टाकीमधले पाणी आपोआप इमारतीच्या गच्चीवर असलेल्या टाकीमध्ये जाणे शक्य नसते. त्यासाठी यांत्रिक पंप बसवलेले असतात. या पंपामधले चक्र वेगाने फिरवले की त्यातले पाणी पंपाच्या डिस्चार्ज पोर्टमधून वेगाने बाहेर फेकले जाते आणि त्या गतीमुळे ते पाणी पाइपामधून चढून गच्चीवरील टाकीमध्ये जाऊन पडते. या क्रियेमध्ये पंपात रिकामी झालेली जागा भरून काढण्यासाठी जमीनीखालील टाकीमधले पाणी वर खेचले जाते.
रेफ्रिजरेटरमध्ये एक प्रकारचा ऊष्णतेचा पंप असतो. हा पंप फ्रिजमधील हवा व पदार्थ यांच्यामधील ऊष्णता खेचून घेतो आणि फ्रिजच्या मागील बाजूला असलेल्या नळ्यांच्या जाळीमधून हवेत फेकतो. यामुळे आतले पदार्थ थंड होतात आणि मागील बाजूची हवा गरम होते.

बहुतेक सगळ्या रेफ्रिजरेटरांमध्ये फ्रीझर नावाचा अतिशीत विभाग असतो. फ्रीझ या शब्दाचा अर्थच गोठणे असा आहे. या भागातले तापमान शून्य अंश सेल्सियसच्याही खाली ठेवले जाते. या तापमानाला पाणी गोठून त्याचे बर्फात रूपांतर होते. रेफ्रिजरेटरचा उरलेला भाग त्या मानाने कमी थंड ठेवला जातो कारण त्याात ठेवलेले पदार्थ आपल्याला गोठायला नको असतात. त्या भागातले तापमान शून्य अंशापेक्षा दोन चार अंश जास्त असते. रेफ्रिजरेटरचे यंत्र सुरू झाले की आतला भाग थंड व्हायला लागतो आणि आपण केलेल्या सेटिंगप्रमाणे तो पुरेसा थंड झाला की मशीन (काँप्रेसर) आपोआप बंद होते. फ्रिजचा दरवाजा उघडला की बाहेरील ऊष्ण हवा आत जाते, तसेच आपण गरम पदार्थ आत ठेवतो यामुळे रेफ्रिजरेटरमधले तापमान जरासे वाढले की लगेच त्याचे मशीन सुरू होते आणि आतले तापमान ठरलेल्या पातळीपर्यंत खाली येईस्तोवर ते यंत्र चालत राहते. अशा प्रकारे रेफ्रिजरेटरमधले तापमानाचे स्वयंचलित नियंत्रण (ऑटोमॅटिक कंट्रोल) होत असते.

रेफ्रिजरेटरचा उपयोग करून काही विशिष्ट थंड खाद्यपदार्थ तयार केले जातात किंवा काही खाद्यपदार्थांसाठी लागणारा पिठाचा गोळा तयार केल्यावर तो घट्ट होण्यासाठी थोडा वेळ फ्रिजमध्ये ठेवला जातो असे त्याचे उपयोग असले तरी रेफ्रिजरेटरचा मुख्य उपयोग हा खाद्यपदार्थ टिकवण्यासाठी केला जातो. ते समजून घेण्यासाठी पदार्थ का नासतात हे माहीत असणे आवश्यक आहे. आपल्या घरांमधील हवा आणि पाणी यांमध्ये लक्षावधी प्रकारचे अतिसूक्ष्म जीवजंतु वावरत असतात. दमट आणि उबदार हवेत त्यांची प्रचंड वेगाने वाढ होते. भाज्या, फळे यांचेसारख्या पदार्थांवर ते जंतु (बॅक्टेरिया, फंगस वगैरे) बसले की कुजण्याची रासायनिक क्रिया सुरू होते. त्या जंतूंची जास्त वाढ झाल्यावर ते बुरशीच्या रूपात दिसतात आणि भाज्या, फळे यांची चंव बदलते, त्यांना घाण वास येऊ लागतो.  शिजवलेले अन्न तर त्या जंतूंना फारच आवडते. त्यांचा पराक्रम काही तासांमध्ये दिसू लागतो. रेफ्रिजरेटरच्या थंड तापमानात या जंतूंची वाढ अत्यंत कमी वेगाने होत असल्यामुळे तिथे ठेवलेले अन्न हळू हळू नासत जाते व बराच काळ किंवा काही दिवस सुद्धा टिकते.

फ्रीझरच्या कप्प्यामध्ये ठेवलेल्या अन्नामधील सगळे पाणी गोठून त्याचा बर्फ होत असल्यामुळे तिथे या जंतूंचा टिकाव लागत नाही आणि ते पदार्थ महिनेच्या महिनेसुद्धा टिकू शकतात. पण त्याबरोबर शिजवलेल्या किंवा तळलेल्या अन्नाची सगळी चंवसुद्धा निघून जात असल्यामुळे ते न नासता टिकले तरी फारसे खाण्याजोगे रहात नाहीत. आयस्क्रीम, कुल्फी वगैरे पदार्थ फ्रीझरमध्ये ठेवले नाहीत तर वितळून जातात यामुळे ते मात्र फ्रीझरच्या कप्प्यातच ठेवावे लागतात.


 .  . . . . . . . . . . . .  (क्रमशः)

by Anand Ghare (noreply@blogger.com) at August 08, 2016 10:29 AM

!! करड्या छटांचा मागोवा !!

मागणं

जाई-जुई, केवडा ओला,
गंधाळलेल्या पाकळ्या दोन.
चाखून मकरंद घे अन,
ओळखू बघ येतंय कोण!

हवी हवी, मागते थोडी,
कण्हत किर्र दुपार काळी,
मातीमध्ये रुतलेल्याला,
आभाळाची लागलीये ओढ

देवळापाशी थांब थोडा,
पारावरती थिजून बघ,
गात्रांच्या भरतीखाली,
मृतासाराखा निजून बघ.

खोल खोल, निळी ओळ,
पूर्णविरामाशी उभा सूर्य
उंच उसळून कोसळणा-या 
लाटांची तीक्ष्ण कड 

वारश्यातून गाणं आलंय
सूर इंद्रियांचे जीवघेणे 
अर्थ भाषेला परके,
शब्द-गंधांहाती गेले

उन्हाने झाकून बघ
वाटेवरून परतून चल
चाखून, मापून, स्पर्शून,
ओळखू बघ येतंय कोण!

by Harshada Vinaya (noreply@blogger.com) at August 08, 2016 04:47 AM

.

column मागे column, आणि row खाली row,
 भरत राहायची की excel sheet
नऊ ते पाच
जगण्याला अजून तरी काय लागतंय? 
उगाच मोह करायचे नाहीत
स्वातंत्र्याचे फालतू!


customary असलेलं सगळं जगायचं -
बाकी अधून मधून मात्र, 
असं एकंदरीत उदात्त जगायचं
आकाश कवेत  नाही घेता आलं, 

शिक्षण, नोक-या, लग्न, मुलं-बाळं 
आणि त्यांच्या ठराविक liabilities पण
:घर- गाडी, घर२- गाडी२....घरn-गाडीn
रोज खायचं तीन वेळा- शिजवायचं दोन वेळा- भाज्या आणायच्या आठवड्यातून एकदा.

येऊ द्यायचे humanism चे झटके, 
फार्म मधली हाउसेस घेऊन थोरो व्हायचे. तंतोतंत.
निघताना फिनोप्थेलीनच्या गोळ्या सांडून ठेवायच्या न विसरता, pest control साठी. 
आर्ट गॅल-या, म्युझिक, लिटरेचर तत्सम जागांमध्ये, 
भागवून घ्यायची शाब्दिक खाज.
शब्द खायचे-घोळायचे तोंडात-ओकायचे
शब्द पोटात गेले चुकून 
की सुटतात
विवेकी विचारांचे अपचनी-दुर्गंधी ढेकर 


तर गच्च्यांवर मालकी हक्क सांगून, 
वाटून घ्यायचे आभाळाचे तुकडे. 
आणि पश्चिमेकडच्या कारखान्यांकडे बोट उगारून दाखवून द्यायचा capitalism 
जगण्याला अजून काय लागतंय? 

by Harshada Vinaya (noreply@blogger.com) at August 08, 2016 04:45 AM

मुलगी वेचते फूलं...

मुलगी वेचते फूलं...


मुलगी
अरूणोद्याआधीच उमलवते डोळे,
निघते दाराबाहेर,
चालून बघते वाटा,
ओळखीच्या अन अनोळखी...
प्रत्येक वाटेवर वेचुन घेते एकेक फूल,
आणि खोचुन घेते कंबरेशी.

सूर्य माथ्यावर येईस्तोवर
मूलीने रचलेला असतो बगीचा
कंबरेच्या परिघावर

सगळी फुलं नादावत असतात,
तिच्या प्रत्येक पावलागणिक
जणू झालियेत घुँगरू

रंगीबेरंगी फुलं घेऊन मग मुलगी निघते क्षितिजाकडे
पश्चिमेकडच्या टेकड़ीवर
पाठमोरा बसलेला तो,
ओळखून येत असतो तिला
दुरुनंच
ती चालु लागते त्याच्या दिशेने
सूर्याचा मागोवा घेत

मुलगी बागड़ते वाटेवर
आणि गंधाळते वाटा,
एकूणएक
.
.
टेकड़ीपाशी पोहोचली की मात्र
मुलगी घेते
सगळी फुलं ओंजळीत
लपवते पाठीमागे
साद घालते त्याला
तो वळून पाहीपर्यंत
मुलगी मनातल्या मनात
मांडते गणितं फुलांची...
मांडते त्यांचे क्रम,
त्याच्या आवडीनिवडीला साजेसे
मुलगी वाट बघते
.
.
मुलगी मुलाला पाहुन बावरते
मुलगी ओठ घट्ट दाबून धरते
आणि मुलगी मुलाची स्थिर नजर पाहुन ओशाळते
.
.
मावळत्या सूर्याच्या रंगाकडे बघुन हसत,
मग
शरीरामागच्या अंधारात
मुलगी सांडून देते,
एकेक फूल
ओंजळ रिकामी होइस्तोवर
मुलगी परतते
मुलगी म्हणे नित्य क्रमाने फूलं वेचते
...


हर्षदा विनया

by Harshada Vinaya (noreply@blogger.com) at August 08, 2016 04:41 AM

दुपार

टळटळीत दुपार उघडी गॅलरी लांब पाय, शाॅर्ट शाॅर्टस आभाळात फ्लोटिंग ब्लाॅब ऑफ ऑरेंज
एकटक नजरानजर सरळ चटके डोळयात, चष्म्यातून आरपार हनुवटीला घाम बोटांची हालचाल साचलेल्या धुळीत नक्षीकाम अनबेअरेबल स्लो मोशन एक्झीस्टेंशिअल खड्डा दोन फुट अजून खोल ---पाऊस इंटरस द सिन उघडी गॅलरी बॅगी ग्रे टी-शर्ट नॅचरल सेपिया मोड ऑन नॅचरल नॉस्टॅल्जिया मोड ऑन
कमरेवर हात केस-वारा-भुरभूर ३६० डिग्री शोध- हुरहूर ---टळटळीत दुपार आणि गुळमुळीत पुरुष बोअरडम

- हर्षदा विनया

by Harshada Vinaya (noreply@blogger.com) at August 08, 2016 04:38 AM

संजय सोनवणी (Sanjay Sonawani)

कृतघ्नांच्या सावलीतही राहू नका!


मृत जनावरांची कातडी काढणा-या दलितांना गुजरातेत बेदम मारहाण करण्यात आली. गोरक्षणाचा ठेका घेतलेल्या काहींनी (अगदी भाजपच्या आमदारांनीही) या अमानुष मारहाणीचे समर्थन केले. वेदात गोहत्या करणा-यांना ठार मारायचे निर्देश आहेत असे धडधडीत खोटे विधानही केले गेले. वेदात अशी एकही आज्ञा नाही, उलट गोहत्या करुनच साजरा होणा-या गवालंभ यज्ञाचे रसभरित वर्णन वेदात मिळते. तरीही हा खोटारडेपणा केला गेला. खरे पाहिले तर चर्मोद्योग हा माणसाने शोधलेला आद्य रसायनीप्रक्रिया उद्योग आहे. वेदांचा हवाला देणारे किती पादत्राणांसह किती वस्तू वापरतात हे पाहिले तर थक्क व्हायला होते. मंदिरांतील मृदंग ते ढोल आताआतापर्यंत चमड्यापासुनच बनवले जात होते. ते तेथे चालतात पण ते बनवणारे चालत नाहीत हा असला विकृत दांभिकपणा सध्या फोफावला आहे.

आधी आपण या व्यवसायाचा इतिहास शोधुयात, म्हणजे मानवी समाजावर यांचे किती उपकार आहेत हे लक्षात येणार नाही. महाराष्ट्रात मृत जनावरांची कातडी काढण्याचे काम काही दलित जाती करत. त्यातील ढोर, चर्मकार हे प्रमुख. ढोर हा भारतातील एक अत्यल्पसंख्य समाज आहे. हा समाज प्रामुख्याने महाराष्ट, कर्नाटक व अल्पांश स्वरुपात गुजरातेत आढळतो. अन्यत्र कातडी कमावणा-या समाजांना वेगवेगळी नांवे आहेत. जशी उत्तरेत मोची, चमार वगैरे. ज्या ज्या भागांवर सातवाहनांनी राज्य केले तेथे तेथे माहाराष्ट्री प्राक्रुत भाषेचा प्रभाव असल्याने त्या भागांतील जातींची नांवे ही माहाराष्ट्री प्राकृतावरुन पडलेली आहेत. त्यामुळे येथील जातीनाम वैशिष्ट्येही वेगळी आहेत, हे आपण अन्य जातीनामांवरुनही पाहु शकतो. अन्यत्रच्या जातीनामांवर त्या-त्या प्रदेशातील भाषांचा प्रभाव असला तरी हा समाज मुळचा तसा एकच. चर्मकार समाजही याच समाजातुन विशिष्ट कौशल्यांमुळे वेगळा झाला एवढेच!

नामोत्पत्ती:

"ढोर" हा शब्द मुळात जनावरांसाठीचा नाही व अवमानास्पदही नाही हे माहाराष्ट्री प्राक्रुतावरुन स्पष्ट दिसुन येते. मुळ शब्द "डहर" असा असुन त्याचा अर्थ पाणवठे, डोह, तळी यानजीक व्यवसाय करणारे लोक असा आहे. आणि ढोर समाजाचा पुरातन कातडी कमवायचा व्यवसाय पाहता व त्यासाठी विपुल प्रमाणात पाण्याची असलेली गरज पाहता त्यांचा व्यवसाय हा मुबलक पाणी उपलब्ध असलेल्या ठिकाणीच स्थिरावला असनेही सहज स्वाभाविक आहे. "डह" हा शब्द पुढे "डोह" (पाण्याचा) बनला व डोहरचे कालौघात बदललेले रुप म्हनजे "ढोर" हे होय. (आजही ग्रामीण भागात डोहाला "डव्ह वा ढव" असेच संबोधतात.) गुरे डोहांत अपरिहार्यपणे जातातच म्हणुन जातात म्हणुन गुरे-ढोरे हा शब्द प्रचलित झाला व जणु काही ढोर म्हनजे जनावरे असा चुकीचा अर्थ प्रचलित झाल्याचे स्पष्ट दिसते. यातुनच ढोर समाजाला हा शब्द अवहेलनात्मक अर्थाने वापरला गेल्याचा समज असल्याचे दिसुन येते...पण ते मुळ वास्तव नाही. डोहानिकट (वा जलाशयानिकट) व्यवसाय करणारे ते डोहर तथा ढोर होत. या समाजाचे मानवी इतिहासात अत्यंत मोलाचे स्थान आहे. एकंदरीतच मृत जनावरांच्या चमड्याची सोय करणा-या या समाजाने अठराव्या शतकातील औद्योगिक क्रांतीपर्यंत पुरातन काळापासुन मानवी जीवन, युद्धशास्त्र, प्रवास व एकुणातील अर्थव्यवस्थाही समृद्ध करण्यात मोलाची कामगिरी केली आहे हे पुढे सिद्ध होईलच, पण भारतीय समाजातील वैदिक व्यवस्थेने त्यांच्याबद्दल कृतद्न्य न राहता त्यांनाच अस्पृष्य ठरवत क्रुतघ्नताच व्यक्त केली आहे असे स्पष्ट दिसते.

प्राचीन इतिहास:

भारतात जाती या व्यवसायावरुन पडतात ही परंपरा आपल्याला माहितच आहे. या काही जातींचा व्यवसाय म्हणजे मृत जनावरांच्या कातड्यावर प्रक्रिया करुन ते टिकावु व उपयुक्त बनवणे हा होय. हा व्यवसाय किती पुरातन आहे? मुळात मानवाने हा शोध कसा लावला यासाठी आपल्याला इतिहासात डोकावणे गरजेचे आहे. खरे तर हा जगातील पहिला जैव-रसायनी प्रक्रिया उद्योग होय.

जेंव्हा जवळपास दीड लाख वर्षांपुर्वी मानव हा शिकारी मानव होता, भटका होता, नग्न रहात होता, त्या काळात मानवाला शिकार केलेल्या प्राण्यांच्या कातड्याची उपयुक्तता लक्षात आली. थंडी-पावसापासुन रक्षण करण्यासाठी (लज्जा रक्षणासाठी नव्हे...कारण तो विचार तेंव्हा मानवाला शिवलाही नव्हता.) पांघरण्यासाठी व कृत्रीम निवारे बनवण्यासाठी आपण कातडे वापरु शकतो हे लक्षात आल्यावर मानवाने शिकार केलेल्या प्राण्यांची कातडी जपायला सुरुवात केली. परंतु वातावरणाच्या प्रभावामुळे कातडे फार काळ टिकत नाही हे लक्षात आल्यानंतर माणसाने आपली प्रतिभा कामाला लावुन कातडे टिकावु कसे करता येईल यासाठी शोध सुरु केला. सुरुवातीची हजारो वर्ष प्रथम मानव जनावराचीच चरबी चोळुन कातड्याला मऊ व टिकावु ठेवण्याचा प्रयत्न करत होता. त्या काळी विपुल शिकार उपलब्ध असल्याने तशी कातड्याची कमतरताही नव्हती. शिवाय तत्कालीन मानव सतत शिकारीच्या वा चरावु कुरणांच्या शोधात सतत भटकता असल्याने प्रक्रिया पद्धती शोधणे वा प्रक्रिया करत बसणे यासाठी त्याच्याकडे वेळही नव्हता. पण मनुष्य जसा शेतीचा शोध लागल्यावर स्थिरावु लागला व शिकार कमी झाल्याने कातड्याची मुबलकता कमी झाली तेंव्हा मात्र कातड्यावर प्रक्रिया केली तरच कातडे दीर्घकाळ टिकावू करता येईल हे त्याच्या लक्षात आले.

सरासरी इसवी सनाच्या दहा हजार वर्षांपुर्वी, म्हणजे जेंव्हा या वैदिक धर्माचा उदयही झाला नव्हता, तेंव्हा असंख्य प्रयोग करत त्याने नैसर्गिक वनस्पतीजन्य पदार्थ वापरत अभिनव पद्धती शोधुन काढली...व ती म्हणजे कातडी कमावण्याची कला. भारतात बाभुळ, खैर अशा झाडांच्या साली, चुना, मीठ व अन्य तेलादि रंजक द्रव्ये वापरत कातडी कमावण्याची, रंगवण्याची पद्धत इसवी सनापुर्वी सातेक हजार वर्षांपुर्वीच शोधण्यात आली. ती सर्व प्रचारित होवून ती भारतभर एक-दोन शतकातच देशभर पसरत वापरात आली. (युरोपात मात्र ओक वृक्षाची साल कातडी कमावण्यासाठी वापरली जाई व त्यापासून कमावलेले कातडे तेवढे टिकावुही नसे.) प्र्तत्येक प्रकारच्या जनावराची कातडी कमावण्याची पद्धत वेगळी. त्या सर्व शोधल्या गेल्या.

कातडी कमावणे हे अत्यंत शिस्तबद्ध रासायनिक प्रक्रियांची एक विशिष्ट श्रुंखला असलेले किचकट व कष्टदायी काम आहे. आज या उद्योगात अनेक प्रक्रिया यांत्रिकीकरणाने होत असल्या तरी प्राथमिक प्रक्रिया या मानवी श्रम-सहभागाशिवाय होत नाहीत. प्राचीन काळचा विचार केला तर मग हे काम एके वेळीस रासायनिक प्रक्रिया वेळोवेळी क्रमाने करण्याची, रासायनिक प्रक्रियांसाठी लागणारी नैसर्गिक जैव सामग्री गोळा करण्याची व अंतत: त्याला अंतिम उत्पादनाचे रुप देण्याची कारागिरी करण्यास किती सायास पडत असतील याची आपण कल्पना करुनच थक्क होतो.

आता येथे कोणी प्रश्न विचारु शकतो कि मुळात ही यातायात का? एक तर जनावराचे कातडे सोलुन काढले कि ते वाहुन आपल्या उद्योगस्थळापर्यंत वाहुन नेण्याचा, स्वच्छ करण्याचा...वरकरणी घाण वाटनारा उपद्व्याप...मग एवढ्या रसायनी प्रक्रिया करतांना येणारा उग्र व घाणेरडा वास, चुन्याची-मीठाची प्रक्रिया करतांना हात-पायांवर होणारे परिणाम...हे सारे सहन करत का केला? याचे महत्वाचे कारण म्हणजे मानवी समाजाची कातडी वस्तुंची निर्माण झालेली अपरिहार्य गरज. त्यामुळेच या व्यवसायात पुर्वी प्रचंड सुबत्ताही होती. समाजात हजार वर्षांपुर्वीपर्यंत सन्मानही होता. ऋग्वेदातही चर्मकारांबद्दल आदरार्थीच उल्लेख मिळतात. जवळपास आठव्या शतकापर्यंत हा व्यवसाय करणा-यांच्या श्रेण्या होत्या. भारतीय कमावलेले चर्म व त्यापासून बनलेल्या वस्तू निर्यात होत. देशांतर्गत व्यापारातही त्याचे स्थान मोठे होते. त्यामुळे यांच्या श्रेण्यांना राजदरबारीही मान असे हे आपल्याला काही शिलालेख व ताम्रपटांवरून कळते.

खुद्द गावाच्या वेशीआत हा उद्योग, अगदी समजा प्राथमिक प्रक्रिया डोह वा अन्य जलाशयांजवळ केल्या, तरी उर्वरीत प्रक्रिया वेशीआत कोणी करु देणे शक्य नव्हते, कारण चर्माचा वास प्रक्रिया पुर्ण झाल्याखेरीज जात नाही. त्यामुळे त्यांना आपली वसतीही आपल्या उद्योगस्थानानिकट ठेवणे भाग पडले असे दिसते. परंतु त्याचाच पुढे समाजाने गैरफायदा घेवून या समाजालाही अस्पृश्य ठरवून टाकले गेले. खरे तर या व्यवसायाखेरीज मानवी जीवन सुसह्य होवूच शकत नव्हते. चर्मप्रक्रिया उद्योग तसा जगभर, व तोही प्राचीनच काळापासुन अस्तित्वात असला तरी तिकडे अशी अमानवी वागणुक या उद्योगातील लोकांना दिली गेल्याचे एकही उदाहरण मिळत नाही. परंतू भारतीय समाज हा कृतघ्न असल्याने या व्यवसायींना मात्र अमानुष वागणुन दिली गेली हे येथे विसरता येत नाही.

समाजाला योगदान

या उद्योगाचे मानवी जीवनाला नेमके काय योगदान आहे हे प्रथम आपण पाहुयात, त्याशिवाय हे कार्य करणा-या समाजांचे महत्व समजणार नाही. कातडी कमावल्यामुळे (विविध प्राण्यांची कातडी कमावण्यासाठी वेगवेगळ्या पद्धती वापराव्या लागतात.) पादत्राणे, घॊड्यांचे जीन, लगाम, बैलगाड्यांसाठी बैलांच्या टिकावु व मजबुत वाद्या बनवता आल्या. सैनिकांसाठी शिरस्त्राने, हस्त-बचावक, चामडी चिलखते, ढाली, धनुष्याच्या वादीच्या दो-या बनवता येवू लागल्या व युद्धतंत्रात मोठा बदल झाला. लिखित संदेश पाठवण्यासाठी व अगदी ग्रंथ लेखनासाठीही चामड्याचा वापर होवू शकला. (अशा हजारो चामड्यावर लिहिलेल्या ज्युंच्या धार्मिक लेखनाच्या गुंडाळ्या तेल अमार्ना येथे सापडल्या आहेत.) एके काळी तर चामड्याचे तुकडे हेही चलन म्हणुनही वापरात होते. शेतीसाठीची अनेक अवजारे ते जलस्त्रोतासाठी लागणा-या मोटी चामड्यापासुन बनु लागल्या. त्यामुळे शेती उत्पादन वाढायला मदत झाली. फ्यशनमद्धे आजही कातडी वस्तु प्रचंड मागणीत असतात. अगदी ग्रंथांच्या बांधणीतही कातड्याचा उपयोग अगदी अलीकडेपर्यंत केला जात असे. पाण्याच्या पखाली, तेलाचे, मद्याचे बुधले (ढोर समाजात यातही स्पेश्यलिस्ट असणारी पोटजात आहे व तिला "बुधलेकरी" म्हनतात.) कमावलेल्या चामड्यापासुनच बनत होते. गृहसजावटीतही विविध प्राण्यांच्या चामडी वस्तुंना प्राधान्य मिळाले. अशी असंख्य उदाहरणे देता येतील.

थोडक्यात चर्मोद्योगाने मानवी जीवनाला सुसह्य व उच्चभ्रु बनवण्यात मोलाचा हातभार लावला. एवढेच नाही तर पर्यावरणाचे संतुलन साधायलाही हातभार लावला. पण या चर्म-वस्तुंचा सर्रास उपयोग करणा-यांनी मात्र ज्यांनी मुळात हे बनवले व ज्यांनी (चर्मकारांनी) त्यापासुन आपल्या कलेचे दर्शन घडवत मानवोपयोगी वस्तु बनवल्या, त्यांना मात्र अस्पृष्य ठरवले. मेलेल्या जनावराच्या चामड्याची पादत्राणे वापरतांना, मंदिरांत वा संगीतात रममाण होतांना चर्मवाद्यांचाच प्रामुख्याने वापर करतांना, अश्वारोहन करतांना त्या चामड्याच्या वाद्या हातात धरतांना, चामड्याचे कंबरपट्टे वापरतांना, कातड्याच्याच पखालींतील पाणी पितांना वा चामड्याच्याच बुधल्यांतील तेल खाण्यात वापरतांना कोणालाही शरम वाटली नाही...पण...असो.

तर हा समाज आद्य जैव-रसायनी प्रक्रियेचा शोध लावत मानवी जीवनात अत्यंत मोलाचा हातभार लावणारा, भारतीय अर्थव्यवस्थेलाही पुरातन काळापासुन हातभार लावणारा समाज आहे. उदा. सिंधु संस्कृतीतुन निर्यात होणा-या मालात मीठ व कातडी वस्तुंचे व नंतर मणी-अलंकारांचे फार मोठे प्रमाण होते. ढोर समाजातुनच चर्मकार समाजाची उत्पत्ती झालेली आहे हे महाराष्ट्रीय समाजेतिहासावरुन स्पष्ट दिसुन येते.

महत्वाचे म्हणजे आजही भारत प्रक्रिया केलेली कातडी निर्यात करणारा जगातील तिस-या क्रमांकाचा देश आहे हेही येथे लक्षात घ्यायला हवे. फक्त आता याच मुळ समाजाचा - ज्याने या सर्वच प्रक्रियेचा आद्य शोध लावला त्याचा स्वत:चा वाटा घटलेला आहे...कारण औद्योगिकरण व त्यासाठी लागणा-या या समाजाकडे असलेला भांडवलाचा अभाव.

१८५७ पासुन जसे याही क्षेत्रात औद्योगिकरण आले तसे क्रमश: या समाजाचे महत्व कमी होवू लागले. सामाजिक उतरंडीत तर तत्पुर्वीच झाले होते. गांवोगांवी हिंडुन कातडी विकत घेत चर्मप्रक्रिया करणा-या कारखान्यांना पुरवणा-यांची संख्या वाढली. त्यामुळे या स्थानिक कुटीरौद्योगावर अवकळा यायला लागली. त्यात जन्मजात अस्पृष्यता लादलेली असल्याने स्वातंत्र्योत्तर काळात ही मंडळी भान येवून या व्यवसायापासुन फटकुन रहायला लागली. नवे रोजगार, तेही न मिळाल्यास अगदी शेतमजुरीही करु लागली. मुळात हा समाज पुरेपुर शैव. यांच्यातही मातृसत्ता पद्धती सर्रास आहे. या समाजातच ककय्या या महान वीरशैव संताचा फार मोठा प्रभाव असुन महाराष्ट्रातीलही असंख्य समाजिय स्वत:ला ककय्या म्हणवून घेतात...किंबहुना हीच फार मोठी पोटजात बनलेली आहे.

पण काही लोक व्यवसायातून दूर झाले म्हणून व्यवसाय बंद पडला नाही. शोषित व वंचित समाज याच व्यवसायाला चिकटुन रहात उपजीविका साधतात. यामुळे मृत जनावरांचीही विल्हेवाट लागते. मृत जनावर गाय आहे कि रेडा याला काहे महत्व नसते तर महत्व असते चमड्याला. त्यातून त्यांची रोजीरोटी भागते.

पण आजकाल वैदिक धर्मोन्मादाचे स्वरुप भयावह झाले आहे. गुजरातेतील दलितांनी येथुन पुढे आम्ही मृत जनावरांची विल्हेवाट लावणार नाही हे विराट मोर्चा काधूब्न घोषित केले आहे. अन्यत्रही हे लोन पसरेल. आणि ते पसरावे कारण मानवोपयोगी काम करुनहे सन्मान तर सोडाच पण अमानुष मारहान जेथे केली जाते त्यांनी का म्हणून तो व्यवसाय करावा? परंपरा म्हणून? पुर्वापार चालत आलेले काम आज खुद्द वैदिकही करत नाहीत. मग यांनीच करावे व अवहेलनाही सोसावी हे कोणी सांगितले? खाण्या-पिण्यावर बंधन, वस्त्रे कोनती घालावीत यावर बंधने लादणारे व समाजांना गुलाम बनवणारे हे कोण? आज समाजांना आपल्या आवडीचे व्यवसाय करण्याचेम, खाण्या-पिण्यातील आपापल्या आवडीनिवडी जपायचे स्वातंत्र्य आहे. खरे तर ते अजून व्यापक व्हायला हवे. पण पुन्हा एकदा मध्ययुगेन काळात जायचा चंग ज्यांनी बांधलाय त्यांना तालिबान/इसिस यांविरुद्ध बोलायचा कोणी अधिकार दिला?

असो. जेही पायात प्रथम बाहेर जातांना चपला-जोडे घालतात, ओरिजिनल चामडी वस्तुंचा (जसा अमेरिकन स्त्रीयांना मिंक कोट घालण्यासाठीचा महाभयंकर शौक आहे) हव्यास बाळगतात...ज्यावर आपली सभ्यता व श्रीमंती ठरवतात, त्यांनी लक्षात घ्यावे कि हे सारे उपकार हे महनीय कार्य करणा-या समाजांचे आहेत. जेथे स्वत:ला पवित्र समजणारे ऋषि-मुनी (अगदी आजचे बाबा-बुवाही) सिंह ते मृगाजीनावर (याच व्यावसायिकांनी कमावलेल्या चर्मावर) बसुन जगाला उपदेश करत असत तेही याच समाजाचे ऋणी असले पाहिजेत. ते चर्म मात्र स्पर्श्य होते...आणि ते बनवणारे कलाकार-उद्योजक मात्र अस्पर्श्य, असे कसे बरे? त्यांना अमानुष मारहान करायचा या गोरक्षकांना कोणी अधिकार दिला? भाजपचे आमदार त्याचे जाहीर समर्थन कसे करू शकतात? त्यांच्यावर कारवाई का नाही? या गोरक्षकांनीच पुढे मृत जनावरांच्या विल्हेवाटीचे काम करत चर्म कमावून दाखवावे त्याखेरीज या कामात किती कला व कौशल्य लागते हे समजणार नाही.

दलितांनी मात्र आता हे काम मुळीच हाती घेऊ नये. कृतघ्न समाजांना हेच खरे उत्तर आहे.

-संजय सोनवणी

 (साहित्य चपराकच्या आगष्ट १६ च्या अंकात हा लेख प्रसिद्ध झाला आहे.)

by Sanjay Sonawani (noreply@blogger.com) at August 08, 2016 03:01 AM

August 07, 2016

मी मराठी

मैत्र दिन

मी कोण सांग ना तुझंच मन तुला देणारा... ती सर पुन्हा मागते का तो हळवा थेंब ओघळणारा... - सुरज उतेकर मैत्र दिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा !

[[ This is a content summary only. Visit my website for full links, other content, and more! ]]

by VIDYA PALKAR (noreply@blogger.com) at August 07, 2016 05:48 AM