निवांत समय

March 27, 2017

संजय सोनवणी (Sanjay Sonawani)

जातजाणीवा आणि आपले शिक्षण


Image result for casteism in indian education


आज भारतात सर्वात मोठी समस्या असेल तर ती म्हणजे जातीयवाद. आधुनिक भारतात शिक्षणाचा प्रसार जसजसा होईल तसतशी जातीयता संपेल अशी आशा आपल्या समाजधुरीणांना होती. प्रत्यक्षात स्वातंत्र्यपूर्व काळातही जेवढा जातीयवाद नसेल तेवढा स्वातंत्र्योत्तर काळात वाढला. १९९१ नंतर जागतिकीकरण आले. सारे विश्व एक खेडे बनले. संगणकक्रांतीने आज तर जगाचे दरवाजे कधी नव्हे एवढे खुले झाले. यामुळे तरी भारतियांची विचारपद्धती व्यापक, वैश्विक बनायला हवी होती. पण प्रत्यक्षात उलटेच झाले. जातजाणीवांचा आता होत असलेला उद्रेक कोणाही विचारी माणसाला अस्वस्र्थ करेन एवढा झाला आहे. प्रत्येक जातीच्या तर आहेतच पण पोटजातींच्याही संघटना आहेत,. प्रत्येक जातीच्या अस्मिता टोकदार होत चालल्या आहेत व प्रसंगी त्या हिंसक पातळीवरही जात आहेत. 

या वाढत्या जातीयवादाची अनेक कारणे आहेत. सामाजिक विचारवंत त्याबद्दल बोलतही असतात. जातीयता नको असे म्हणणारे विचारवंत आणि साहित्यिकही प्रत्यक्षात मात्र जातजाणीवा अत्यंत हुशारीने जपतांना दिसतात. जाती उच्चाटण करण्यासाठी ज्या चळवळी होतात त्यंच्या कार्यक्रमांत वक्त्यांची जात जाहीरपणे सांगण्यात येते. माझी जात शोधून काढण्यासाठी गेली दहा वर्ष एवढा आटापिटा झालाय कि आता हसू यायचेही थांबलेय. बरे हे लोक सामान्य नाहीत! मोठमोठे समाजवादी, आंबेडकरवादी, शिवशाहीवादी वगैरे विचारवंत यात सामील आहेत. जातीयवादाचा हा उद्रेक पाहिला कि आपण जगाशी स्पर्धा करण्यापेक्षा आपापसात तिरस्कार करत एकमेकांना संपवण्याच्या मार्गावर आलो आहोत कि काय हा प्रश्न पडतो.

पण खोलात विचार केला तर जातजाणीवांची सुरुवात आधी घरात सुरू होते. शाळेत मुलगा जायला लागल्यावर तरी ती संपवायचा प्रयत्न होईल अशी अपेक्षा आपण आपल्या शिक्षण पद्धतीकडून व शिक्षकांकडून करू शकतो. पण प्रत्यक्षात शालेय वयातच जात जाणीवाच नव्हे तर लिंगभेदात्मक जाणीवा विकसित करण्यात आपली शिक्षणपद्धती व शिक्षक हातभारच लावताहेत असे विदारक चित्र आहे.

समीर मोहिते या धडाडीच्या तरुणाने टाटा समाज विज्ञान संस्थेमार्फत तिनेक वर्षांपुर्वी कोकणातील दोन गांवातील सातवी व नववीत शिकणा-या विद्यार्थ्यांचे एक सर्वांगीण सर्वेक्षण केले. त्यातील निरिक्षणे काळजीत टाकणारी आहेत. त्याला आढळलेल्या (व काही मी स्वत: अनुभवलेल्या) काही बाबी येथे नमूद करणे गरजेचे आहे.

विद्यार्थी आपले मित्र शक्यतो आपल्या जातीतीलच निवडतो. शिक्षक आवडता कि नावडता हे तो आपल्या जातीचा आहे कि नाही यावरून ठरते. तथाकथित पुरोगामी म्हणवणारे शिक्षक विद्यार्थ्यांना लहाण वयातच ब्राह्मणद्वेषाची पायाभरणी करतात. आपल्या क्रिकेट टीमचा कप्तान शक्यतो आपल्याच जातीचा असावा, नसला तर तो किमान समकक्ष जातीचा असावा असा विद्यार्थ्यांचा आग्रह असतो. शिक्षकही स्टाफरुममध्ये आपापल्या जातीचे कोंडाळे करतात. शिक्षक दलित असेल तर त्याच्याकडे पाहण्याचा दृष्टीकोण हीनभावनेचाच असतो. ही झाली जातीबाबतची निरिक्षणे. लिंगभेदाच्या जाणीवाही अशाच आहेत. मोहितेंच्या निष्कर्षानुसार, मुलींनी घरकामाकडे जास्त लक्ष द्यावे असे बव्हंशी मुलांना वाटते. मुलगे मात्र त्यात नाखूश असतात कारण त्यांच्या दृष्टीने ते बायकांचे काम आहे.  

त्यापेक्षा भयानक बाब म्हणजे कोकणात (अन्यत्र तरी मी पाहिले नाही) मुख्य फलकावर शिक्षकांच्या नांवापुढे त्यांची जात लिहिली जाते. अन्यत्र लिहिली जात नसेल कदाचित, पण जात शोधण्यात आपले लोक किती वस्ताद असतात हे आपल्याला माहितच आहे.  शहरी शाळांमध्ये, अगदी खाजगी इंटरन्यशनल स्कुल्सचीही अवस्था याबाबतीत वेगळी नाही. जातीभेद व उच्चनीचतेच्या जाणीवा प्रत्यक्ष-अप्रत्यक्षपणे विकसित होतच राहतात.

अभ्यासक्रमात जे धडे व कविता असतात तेही जातिनिहाय (समभाव दाखवण्यासाठी) निवडले जातात. म्हणजे ज्ञानेश्वरांचा अभंग हवा तर मग चोखा मेळ्याचाही हवा. धडेसुद्धा जाणीवपुर्वक विविध जातींच्या लेखकांचे निवदले जातात. मग ते शिक्षणासाठी उपयुक्त असोत कि नसोत. कारण आपल्या अभासक्रम ठरवणा-या समित्यांचेही सदस्य जातनिहाय निवडले जातात. अनेक जाती आपापल्या महापुरुषांवरचे धडे क्रमिक पुस्तकात घालावेत यासाठी आग्रही असतात, प्रसंगी आक्रमकही होतात. त्यात पुन्हा कोणाच्या भावना दुखावणारा मजकूर येईल याचाही नेम नसतो. नशीब गणितात आणि विज्ञानात आम्हा लोकांचे तसे काही स्थानच नसल्याने "मग याच जातीचे शोध का? आमच्या जातीच्या शास्त्रज्ञाकडे का दुर्लक्ष केले?" असे वाद नाहित. आमचातून असे वैज्ञानिक व गणिती निर्माण होण्याची शक्यताच नसल्याने किमन या स्तरावर तरी वाद जाणार नाहीत हे आम्ही आमचे नशीब मानावे काय?

शालेय जीवनातच जातजाणीवा विकसित झाल्यावर, जतिनिहाय राग-लोभ निर्माण झाल्यानंतर तो विद्यार्थी तथाकथित उच्च-शिक्षित झाल्यावर कसा जातजाणीवांतून बाहेर पडनार? कारण सारा समाजच जेंव्हा जातीय होत जातो तेंव्हा अपवाद असलेल्यांची घुसमट व कुचंबना स्वाभाविकच आहे.  

मानवी मेंदू हा विचार करण्यासाठी, नवनवीन संकल्पना शोधण्यासाठी आणि पुर्ण सामर्थ्याने अभिव्यक्ती करण्यासाठी असतो. तेवढी नैसर्गिक शक्ती ही प्रत्येक व्यक्तीत असतेच. प्रश्न असतो तिच्या विकसनासाठी योग्य मार्ग देण्याचा. दिशा देण्याचा. त्यात आम्ही क्रमश: कमी पडत गेल्याने आज साक्षरांची मोठी फौज निर्माण झालीय खरी. पण सुशिक्षितांच्या अभावामुळे असहिष्णुता जोमाने फोफावत चालली आहे. एखाद्या जातीय संघटनांची खोट्या इतिहासाने भरलेली व म्हणुनच उथळ विचारांची चार पुस्तके वाचून "क्रांतीकारक" बनण्याची स्वप्ने पाहणारी तरुणांची पिढी बनते ती यामुळेच. भडक भाषा, विशिष्ट जातीसमुहाला सातत्याने शिवीगाळ केल्याने समाज बदलत नसतो याचे भान तथाकथित विचारवंतांनी व म्हणुण त्यांच्या अनुयायांनीही गमावले असेल तर याचा अर्थ हाच निघतो कि आमची तरुण पिढी घडवण्यात आमची शिक्षण व्यवस्था व जातजाणीवांनी भारावलेले अडानी शिक्षक अपयशी ठरणारच हे वेगळे सांगायची गरज नाही.

जाती जायच्या असतील तर आधी आपल्या शिक्षणपद्धतील व म्हणूनच शिक्षकांना जाती-धर्म निरपेक्ष बनावे लागेल. राजकारणाचा शिक्षणातील हस्तक्षेप एकदाचा संपुष्टात आणावा लागेल. राजकीय पक्षांच्या विचारप्रणाल्या त्यंच्याजवळ. पण सत्तापालट झाला कि नवे सरकार स्वानुकूल बदल अभ्यासक्रमात का करते? विद्यार्थी काय त्यांचे गुलाम आहेत काय? त्यांना "आपल्या" विचाराचे बनवण्याचा अट्टाहास का? त्यांना स्वतंत्र बुद्धीने विचार करून भविष्यात ठरवू द्या की कोणती विचारसरणी त्यांना पसंत आहे ते!  या उठवळ राजकारणाला शिक्षणपद्धतीतून समग्र हद्दपार करणे आज अत्यंत आवश्यक झाले आहे. आणि यात पुढाकार घावा लागेल तो शिक्षकांना आणि पालकांना. मुल शाळेत घातले, फी भरली कि आपली जबाबदारी संपली असे वाटणारे पालक मुलाचे पहिले शत्रू असतात. आणि दुसरा त्याचाच शिक्षक. शिक्षकाला "गुरुजी" असे आदराने म्हणायची एके काळी पद्धत होती. आता शिक्षकांनाही बहुदा स्वत:ची योग्यता समजल्याने गाडे भाडोत्री "सर" वर आले आहे. ही शिक्षकांची अधोगती आहे. ही नसती तर त्यांनी नैतिकतेने सत्ताधा-यांच्या विरोधात त्यांच्या हस्तक्षेपाबद्दल आवाज उठवला असता. पण तसे होत नाही. ग्रामीण भागातले अनेक शिक्षक शिक्षणेतर खाजगी कामांत गुंतणे पसंत करतात. स्वलाभासाठी संघटनांची दडपणे वापरतात. पण भावे पिढीच्या कल्यानासाठी आपल्याला काय बदल व्हावेत यावर साधी चर्चाही करत नाहीत, मग दबाव आणणे तर दुरचे बाब झाली. पालकांनाही यासाठी आपण तरी पुढाकार घेतला पाहिजे, कारण आपल्याच मुलाच्या भवितव्याचा प्रश्न आहे असे वाटत नाही एवढे ते बेजबाबदार आहेत. मुलाचे फी भरली, वह्या-पुस्तके घेतली, क्लासेस लावले, त्याच्या हौशी-मौजी केल्या म्हणजे आपण कर्तव्यदक्ष पालक या गचाळ भावनेतून बाहेर पडले पाहिजे.

आपल्याला देशाचे भवितव्य घडवायचे कि नाही या प्रश्नाचा निकाल एकदाचा लावून टाकला पाहिजे.

(Published in Indradhanu Supplement, Dainik Sanchar, 26 March 2017)

by Sanjay Sonawani (noreply@blogger.com) at March 27, 2017 04:38 AM

सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिका : सूर्यकांती

March 26, 2017

सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिका : सूर्यकांती

राफा

TransLiteral - Recently Updated Pages

पेशवाईच्या उत्तरार्धाचा पोवाडा

इतिहासाचे साधन म्हणून पोवाड्यांचे महत्व विशेष आहे. पोवाडे हे गीत-नाट्यरूप असल्यामुळे त्यात मनोरंजन व प्रचार यांचा मेळ घातला जातो.

March 26, 2017 10:01 AM

भक्तीपर श्लोक

संकीर्ण वाड्मय साहित्य.

March 26, 2017 09:56 AM

तुका विप्रकृत कांहीं कविता

संकीर्ण वाड्मय साहित्य.

March 26, 2017 09:56 AM

सूर्यकांत डोळसे यांच्या वात्रटिका : सूर्यकांती

March 25, 2017

Holy Cow! Vegan Recipes

Orange Almond Breakfast Loaf

This whole wheat Orange Almond Breakfast Loaf with a sticky orange marmalade glaze is the perfect breakfast for a lazy weekend. Make it the previous night, or make it days in advance and freeze, and...

[[ This is a content summary only. Visit my website for full links, other content, and more! ]]

by Vaishali at March 25, 2017 01:00 PM

March 24, 2017

PRAHAAR | ONLINE MARATHI NEWS » मनोरंजन

स्मृती पुरस्कारांनी जागवल्या दादांच्या आठवणी

Dada_kondke2

मराठी चित्रपटसृष्टीचा मागोवा घेतला तर प्रत्येक दिग्दर्शकाने, निर्मात्याने अशी काही कामगिरी केली आहे की ज्याची समाजाने, चित्रसृष्टीने दखल घ्यावी. त्यामुळे प्रत्येक कलाकार, दिग्दर्शक, तंत्रज्ञ एका ठरावीक कामासाठी ओळखला जातो. यात शाहीर दादा कोंडके यांचेसुद्धा नाव घ्यावे लागेल. कामगार भागात जन्म घेतलेल्या या मुलाने आपले कार्यक्षेत्र परळ, नायगाव पुरते मर्यादित न ठेवता भारतातही आपली मोहोर उमटवलेली आहे. ज्याचा बोलबाला जगात जिथे जिथे म्हणून भारतीय प्रेक्षक विखुरलेला आहे तिथे दादाच्या नावाची चर्चा झालेली आहे.

Dada_kondke2दादाचे कार्यक्षेत्र फक्त वादक, अभिनेता, गीतकार, शाहीर, निर्माता, दिग्दर्शक एवढयापुरते मर्यादित न राहता जिथे सामाजिक बांधिलकीचा प्रश्न येतो तिथे दादाने आपला प्रभाव दाखवलेला आहे. या त्यांच्या योगदानासाठी जनता कला पथक जशी महत्त्वाची राहिलेली आहे तशी राष्ट्र सेवादल संस्थेचे नावसुद्धा त्यांच्या कारकीर्दीशी जोडलेले आहे.

लोकनाटयाची अचूक नाडी त्यांना इथेच सापडली. प्रेक्षकांना सामावून घ्यायचे म्हणजे कोणती विनोदी पद्धत हाताळली पाहिजे याची जाणीव करून देणा-या या काळाने त्यांना ‘विच्छा माझी पुरी करा’ हे लोकनाटय़ करण्यास भाग पाडले आणि यातून मिळालेल्या लोकप्रियतेच्या बळावर सोंगाडया रूपेरी पडद्यावर झळकला. मग मात्र दादाची अभिनयातली दादागिरी जी सुरू झाली ती नोंद घेणारी ठरली. त्यांच्या बॉलिवुडमध्ये जाण्याने अनेकांचे धाबे दणाणले होते. उतरत्या वयातसुद्धा पडद्यावर नायक रंगवणे हा विषय तसा नवीन नाही. प्लास्टिक सर्जरी, चेह-यावरील सुरकुत्या घालवण्यासाठी थापलेला मेकअप आणि रंगीबेरंगी कपडे, व्यक्तिमत्त्व खुलवण्यासाठी केसांचा टोप अशी बरीच आवरणे वय झालेल्या नायकांनी धारण केलेली आहेत. दादाने मात्र वाढत्या वयात स्वत:ला काही बदलले नाही.

सोंगाडयापासून तर ते अखेपर्यंत त्यांची हाफचड्डी कायम त्यांच्या सोबत होती. महत्त्वाचं म्हणजे त्यांच्या हजरजबाबी बावळट व्यक्तिमत्त्वाला प्रेक्षकांनी स्वीकारले होते. आजची एकंदरीत माणसांची जीवनशैली लक्षात घेतली तर लोकप्रिय असलेल्या अभिनेत्याचा स्मरण जागर एक वर्ष फारफार तर दोन वर्ष प्रेक्षकांमध्ये टिकतो पण दादा नावाची जादू मात्र आजही प्रेक्षकांमध्ये शाबूत आहे. द्विअर्थी विनोद म्हणून अनेक वाहिन्यांनी त्यांचे चित्रपट नाकारले होते. पण आता त्यांच्या नावाने ‘रिअ‍ॅलिटी शोचे आयोजन करून इतकेच काय तर पुरस्कार सोहळयात त्यांची गाणी वाजलीच पाहिजेत, असा आग्रह आयोजक करायला लागलेले आहेत.

भारतमाता या चित्रपटगृहात नवे चित्रपट झळकत नाहीत तेव्हा इथल्या मालकाने दादांचे चित्रपट एकामागोमाग लावून प्रेक्षकांना आकर्षित केलेले आहे. आजही ते करतात. लीलाबाई मोरे या दादांच्या ज्येष्ठ भगिनी. हयातीत असताना त्यांनी दादांच्या नावाने पुरस्कार देणे सुरू केले. त्यासाठी विशेष कार्यक्रमाचे आयोजन केले जात होते. एका पुरस्कारापुरता मर्यादित असलेला हा पुरस्कार सोहळा यंदाच्या वर्षापासून पाच पुरस्कार देऊन साजरा केला जाणार आहे. शाहिर दादा कोंडके स्मृती गौरव पुरस्कार असे त्याचे नाव असणार आहे.

कामाक्षी फिल्म डिस्ट्रिब्युटर यांच्या वतीने पद्माकर मोरे, माणिकताई मोरे हे काम पाहत होते. आता संतोष परब याने आपल्या महाराष्ट्र सांस्कृतिक अभियान, न्यास प्रकाशितने यासाठी पुढाकार घेतलेला आहे. क्षितीज थिएटर आणि नमन नटवरा या मुंबईच्या संस्थेने त्याला सहकार्य करण्याची तयारी दर्शवलेली आहे. कामाक्षी फिल्म आणि इतर संस्थांनी एकत्र येऊन नुकताच दादा कोंडके स्मृती गौरव पुरस्कार सोहळा मुंबईत आयोजित केला होता. अभिनेता, निर्माता, दिग्दर्शक, गीतकार, शाहीर अशा पाच क्षेत्रात दादांनी भरीव काम केले होते. अशा क्षेत्रात ज्यांनी नोंद घ्यावी असे योगदान दिलेले आहे त्यांना हा पुरस्कार दिला जावा त्यासाठी पुरस्कार निवड समितीची स्थापना करण्यात आली होती.

विवेक देशपांडे, डॉ. जीवबा केळुसकर, रजनीश राणे, सचिन परब यांचा यात समावेश होता. दिग्दर्शक महेश कोठारे, गीतकार प्रवीण दवणे, अभिनेता भरत जाधव, शाहीर मधू खामकर, निर्माती उज्ज्वला गावडे यांना हा पुरस्कार देण्यात आला. पुरस्कर्त्यांनी दादांच्या आठवणी जागवल्या. ज्यांनी हा पुरस्कार सुचवला त्यांनाच पुरस्कर्त्यांची ओळख करून देण्याचे सुचवले होते. लोककलेतले अनेक कलाकार, राजकीय नेते, सामाजिक कार्यकत्रे यावेळी उपस्थित होते. कार्यक्रम यशस्वी करण्यासाठी राजू शेरवाडे, डॉ. सुनील हळूरकर, राजेश खाडे, प्रमोद पाटील, सायली परब, कोमल दळवी यांनी पुढाकार घेतला. यानिमित्ताने दादांच्या संगीतमय कारकीर्दीचा सोंगाडया या कार्यक्रमातून मागोवा घेतला. संतोष परब यांच्या संकल्पना, दिग्दर्शन, लेखनातला हा कार्यक्रम होता.

by नंदिनी पाटील at March 24, 2017 11:00 PM

आनंदघन

सिंहगड (आणि मी) - भाग २

या लेखाचा पहिला भाग लिहिल्यानंतर ३-४ महिने मी पुढील भाग लिहू शकलो नव्हतो याबदद्ल क्षमा असावी.
------------------------------------------------------------------



मी नोकरीत असतांना माझे देशांतर्गत तसेच परदेशातही बरेच भ्रमण झाले आणि जागोजागी असलेले नवे जुने किल्ले मी नेहमी आवर्जून पहात असे. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या आयुष्यामधील महत्वाच्या घटनांचे साक्षीदार असलेले प्रतापगड आणि पन्हाळ्याचे किल्ले पाहिलेच, दक्षिणेकडील विजापूर, श्रीरंगपट्टण वगैरे ठिकाणची तटबंदी पाहिली, ग्वाल्हेरचा ऐतिहासिक किल्ला, राजस्थानमधील चित्तोडगढ व जयपूरचे अभेद्य किल्ले आणि दिल्ली, आग्रा, फत्तेपूर सीकरी इथले मुगल थाटाचे बादशाही किल्लेसुद्धा पहायला मिळाले. इग्लंडच्या राणीचे सध्याचे निवासस्थान असलेला बकिंगहॅम पॅलेस नुसता बाहेरून पाहिला तर लंडन आणि एडिंबरोचे प्रख्यात किल्ले, यॉर्कचा ऐतिहासिक किल्ला वगैरेंचे सविस्तर दर्शन घडले. रोमला तर इतिहासपूर्व काळापासून सध्याच्या व्हॅटिकनपर्यंत अनेक प्रेक्षणीय स्थळे आणि जुन्या किल्ल्यांचे अवशेष पहायला मिळतात. स्पॅनिश लोकांनी फ्लॉरिडामध्ये बांधलेला पुरातनकालीन किल्लासुद्धा पाहून घेतला. पण इतके सगळे किल्ले पाहून झाले असले तरी आपला सिहगड पहायचे मात्र राहूनच गेले.

मध्यंतरी अशीच अनेक वर्षे गेल्यानंतर माझ्या मुलाने पुण्यात नोकरी धरली आणि आमची तिथे मुक्काम ठोकून रहायची चांगली व्यवस्था झाली. आता मात्र मला सिंहगड पहायचा म्हणजे पहायचाच होता. पुण्यातल्या कोणीही जरी मला यापूर्वी सिंहगड दाखवायला नेलेले नसले तरी आमच्याकडे आलेल्या जवळच्या पाहुण्यांना घेऊन आम्ही सिंहगडावर स्वारी करायचे ठरवले. तोपर्यंत परिस्थितीत बराच बदल झाला होता आणि अनेक सुखसोयीही झाल्या होत्या. आता आम्हाला सार्वजनिक बसची व्यवस्था पहाण्याची गरज नव्हती. आम्ही पाचसहा जण एका मोठ्या मोटारगाडीत बसून मोहिमेवर निघालो. माझ्या तीन चार वर्षांच्या नाती, ईशा आणि इरासुद्धा आमच्याबरोबर होत्या. पुण्यात यायच्या आधी दोन अडीच वर्षे त्या इंग्लंडमध्ये रहात होत्या. तिथल्या टीव्हीवरची कार्टून्स आणि कॉमिक्स पाहून किल्ला म्हणजे कॅसलबद्दल त्यांच्या मनात एक वेगळेच चित्र तयार झालेले होते. आपल्याला आता चित्रातला कॅसल प्रत्यक्ष पहायला मिळणार या कल्पनेनेच त्या हरखून गेल्या.

सिंहगडाच्या डोंगराच्या पायथ्याशी गेल्यास आधी बराचसा चढ चढून जावा लागत असल्यामुळे पूर्वीच्या काळी ती एक कठीण मोहीम वाटत असे. तेवढे कष्ट वाचवण्यासाठी समोरच्या डोंगरावर वळणावळणाने चढत जाणारा रस्ता बांधून त्या मार्गे थेट पुणे दरवाजा गाठायची व्यवस्था करण्यात आलेली असल्यामुळे आम्ही तो सोपा मार्ग स्वीकारला. खाण्यापिण्याचे भरपूर पदार्थ बरोबर घेऊन आम्ही निघालो आणि पुणे दरवाजाखाली असलेल्या मोकळ्या जागेत मोटार उभी करून खाली उतरलो. लगेच आजूबाजूच्या खाद्यपेयांच्या दुकानदारांनी गराडा घातलाच. गडावरून परत येतांना त्यांच्या ठेल्यांना भेट देण्याचे आश्वासन देऊन आम्ही गडाच्या पाय-या चढायला सुरुवात केली. किल्ल्यात गेल्यावर खूप काही पहाण्यासारख्या जागा असतील असे आमच्यातल्या इतर जणांना वाटत होते. दिवानेआम किंवा दिवानेखास यासारख्या शानदार नसल्या तरी राजवाडा म्हणून शोभून दिसतील इतपत चांगल्या इमारती किंवा त्यांचे अवशेष त्या किल्ल्यावर शिल्लक असतील, त्यात कलाकुसर केलेले खांब आणि सुंदर कमानी वगैरे असतील असी त्यांची कल्पना होती. माझ्या आतापर्यंतच्या अनुभवावरून मला वास्तवाची थोडी फार कल्पना होती, पण उगाच कोणाच्या उत्साहावर पाणी ओतू नये म्हणून मी त्यावर गप्प राहिलो.

महाराष्ट्रातले बहुतेक किल्ले चांगले मजबूत बांधले गेले होते, शत्रूला सहजासहजी चढून येता येऊ नये याचा विचार करून त्यासाठी केलेली जागांची निवड अचूक होती. असे असले तरी ते किल्ले स्थापत्य किंवा शिल्पसौंदर्यासाठी फारसे प्रसिध्द नव्हते. लढायांच्या धामधुमीत त्यासाठी कुणाला निवांत वेळही मिळाला नव्हता आणि त्या काळात तेवढी आर्थिक सुबत्ताही नव्हती. सिंहगड हा लष्करी दृष्ट्या महत्वाचा किल्ला असला तरी तिथे कुठल्याही राजाची राजधानी नव्हती. संरक्षण हाच मुख्य मुद्दा असल्यामुळे सगळे लक्ष बुरुज, माच्या, तटबंदी वगैरेवर केंद्रित केले गेले असावे. तिथल्या इमारती सैन्यांच्या गरजेनुसार एकाद्या बरॅकप्रमाणे साध्यासुध्या बनवलेल्या असणार आणि तीनशेहे वर्षांच्या काळाच्या ओघात त्या चांगल्या अवस्थेत शिल्लक राहिल्या असण्याची शक्यता कमीच होती. माझ्या दृष्टीने सिंहगडाला मोठे ऐतिहासिक महत्व होते आणि तिथून दिसणारे आसपासच्या परिसराचे विहंगम दृष्य मला पहायचे होते, शिवाय माझ्या लहानपणापासून मनात घर करून बसलेली इच्छा मला पूर्ण करायची होती..

थोड्या पाय-या चढून आणि पुणे दरवाजा पार करून किल्ल्यात प्रवेश केल्यानंतर आतमध्ये पुन्हा अनेक पाय-या चढत चढत वर जायचे असणार हे तर सिंहगडाकडे बाहेरून पहातांनाच समजले होते. गडावरच्या प्रदेशाचा विस्तार पहिला टप्पा चढून गेल्यानंतर दिसायला लागला. तिथल्या निरनिराळ्या स्थळांच्या जागा दाखवणारा नकाशाही होता. पण त्या जागा इतस्ततः विखुरलेल्या असल्यमुळे आम्ही नरवीर तानाजी महाराजांच्या समाधीपर्यंत जाणारा मुख्य मार्ग धरला आणि वाटेत दिसतील तेवढी स्थळे आधी पहायचे ठरवले. निरनिराळ्या ठिकाणी लावलेले फलक पहात पहात आणि त्यांचेवर दिलेली माहिती वाचत आम्ही हळूहळू पुढे सरकू लागलो.

या किल्ल्याचे पूर्वीचे नाव कोंढाणा असे होते. शिवाजी महाराजांच्याही दोन शतके आधीच्या काळापासून त्याचे अस्तित्व असल्याचे दाखले इतिहासात मिळतात. तुघलखांपासून निजामशाही, आदिलशाही वगैरे राजवटींनी त्यावर कब्जा केला होता. या काळात त्यांनी आपापल्या परीने त्याच्या बांधकामात भर टाकली असणारच. इसवी सन १६४७ साली शिवाजी महाराजांनी हा किल्ला जिंकून आपल्या ताब्यात घेतला आणि दोन वर्षांतच शहाजी महाराजांच्या सुटकेसाठी तो आदिलशहांना परत केला. त्याला आणखी काही वर्षांनंतर ताब्यात घेतल्यानंतरसुद्धा त्यांना पुरंदरच्या तहानुसार तो मोंगलांना द्यावा लागला होता. १६७२ साली नरवीर तानाजी आणि त्यांच्या मावळ्यांनी पराक्रम करून तो पुन्हा जिंकून स्वराज्यात सामील करून घेतला. औरंगजेबाने दक्षिणेत येऊन महाराष्ट्रात ठाण मांडून बसल्यानंतर या किल्ल्यावर मराठे आणि मोंगल यांची निशाणे आलटून पालटून फडकू लागली. १७०० साली राजाराम महाराजांनी या किल्ल्यावर असतांना प्राण सोडले. पेशवाईमध्ये या किल्ल्याची निगा व्यवस्थितपणे राखली जात होती. पण त्या काळात पुण्यावर कोणाचे आक्रमणच झाले नसल्याने लढाईची वेळही आली नाही. पेशवाईच्या अखेरीस इंग्रजांना मात्र तो जिंकून घेण्यासाठी तीन महिने वेढा घालून रहावे लागले.

पुणे दरवाजामधून प्रवेश केल्यानंतर लगेचच बाजूला असलेल्या भग्न इमारतीमध्ये एका काळी तोफेच्या दारूचे कोठार होते. किल्लावरील बुरुजांवर ठेवलेल्या तोफांमध्ये ती दारू ठासून भरून त्यांचेमधून शत्रूसैन्यावर तोफगोळ्यांचा मारा केला जात असे. आजूबाजूला कुठे घोड्यांचा पागा, कुठे गुरांचे गोठे किंवा आणखी काही पूर्वीच्या काळात असल्याची माहिती दिली होती. मधून मधून लहान लहान देवळे आणि पाण्याच्या टाक्या होत्या, त्यातल्या काही भरलेल्या तर काही रिकाम्या होत्या. देवटाकी ही गडावरली पाण्याची मुख्य टाकी होती आणि अजूनही तिथले पाणी पिण्यासाठी दिले जाते. एका बंगल्याला टिळक बंगला असे नाव आहे. अर्थातच हा बंगला मराठेशाहीमधला नसून नंतर बांधला गेला असणार. लोकमान्य टिळक सिंहगडावर येऊन तिथे रहात असत. याच ठिकाणी त्यांची महात्मा गांधींशी भेट झाली असे सांगितले जाते. लोकमान्यांनी तर रोज दंडबैठका आदि व्यायाम करून त्यांची शरीरसंपदा चांगली कमावली होती म्हणतात. ते पुण्यापासून सिंहगडापर्यंत चालत येऊन वरपर्यंत जाऊन त्या बंगल्यात रहात असले तर काही नवल नाही. गांधीजींना मात्र त्यााठी प्रयास करावे लागले असतील.



सिंहगडाच्या जवळ जवळ माथ्यावर नरवीर तानाजी महाराजांचे स्मारक बांधलेले आहे. त्यांचे देहावसान होऊन सुमारे अडीचशे वर्षांनंतर १९३८ साली त्या स्मारकाचा चौथरा बांधला होता असे तिथे ठेवलेल्या शिलांवर कोरले आहे आणि त्यानंतर काही वर्षांनी त्यावर सध्याचा पुतळा बसवला त्याची वेगळी नोंद आहे. या लहानशा स्मारकाच्या आजूबाजूला आणखी विस्तार करण्याचे कार्य बहुधा लवकरच होणार आहे असे दिसते. आठ वर्षांपूर्वी ती लहानशी पण सुबक अशी घुमटीच होती, पण माझ्या मते आकारापेक्षा मनातल्या भावनांना जास्त महत्व होते. नरवीर तानाजी मालुस-यांच्या स्मारकशिलेवर डोके टेकवून, त्यांच्या प्रतिमेला प्रणाम करून आम्ही त्यांच्या स्मृतीला श्रध्दांजली वाहिली आणि सिंहगड चढून आल्याचे सार्थक झाले.  

. .  . . . . . . . . . . . .  . . (क्रमशः)

by Anand Ghare (noreply@blogger.com) at March 24, 2017 02:26 PM

सिंहगड (आणि मी) - भाग ३


लहानग्या ईशा, इरा आणि साठी उलटलेला मी यांच्या संथ चालीने आम्ही सगळेचजण अगदी सुरुवातीपासूनच एक एक पायरी करत हळूहळू गडावर चढून जात होतो. घरून आणलेला शेवचिवडा आणि वाटेत मिळणारी बोरे, पेरू वगैरेंचे एकेक घास तोंडात टाकत आणि घोट घोट पाणी किंवा शीतपेय (कोल्ड्रिक) पीत आमचे सावकाश मार्गक्रमण चालले होते. वाटेत लागणारी झाडे, त्यावरची पाने, फुले, फुलपाखरे वगैरे पहात त्यांचे रसग्रहण करून एकमेकांना ती दाखवणे, कुणी तरी त्यांची माहिती किंवा त्यासंबंधीचा एकादा किस्सा सांगणे वगैरे चालले होते. ग्रामीण भागातून आलेल्यांना झाडांची माहिती सांगण्याचा निर्विवाद अधिकार बजावायचा होता, तर शहरी मंडळी टवाळी करण्यात तरबेज होती. मध्येच एकादा माकडांचा कळप रस्त्यातच आडवा येऊन त्याच्या माकडचेष्टांनी आमची करमणूक करून जात असे. त्यात एक दोन लेकुरवाळ्या वानरींच्या पिल्लांनी त्यांच्या आयांना करकचून मिठी मारलेली असे तर दोन तीन उनाड नर उगाचच इकडे तिकडे उड्या मारतांना दिसत असत. त्यातल्या एकाद्याने कुणा मुलाच्या हातातले किंवा पिशवीतले खाऊचे पॅकेट लंपास केले तर त्या मुलाचेच माकड व्हायला वेळ लागत नसे.

आम्ही सगळेजण असे चरत चरत वाट चालत असलो तरी सुध्दा गडाच्या माथ्यावरील नरवीर तानाजी मालुसरे यांच्या स्मारकापर्यंत पोचेस्तोवर सगळ्यांना चांगल्या भुका लागल्या होत्या आणि माथ्यावर ऊनही तापले होते. जवळच्या एका डेरेदार झाडाखाली जागा पाहून आम्ही चादरी अंथरल्या आणि त्यावर आपले हात पाय ऐसपैस पसरले. हळूहळू जेवणाचे डबे आणि शिदो-या उघडून त्या फस्त केल्या. त्यानंतर अंगात थोडी सुस्ती आल्याने उठवत नव्हते. थोडा वेळ बसून गप्पाटप्पा, नकला, गाणी वगैरेचे कार्यक्रम झाले. मग निरनिराळ्या बाजूला पसरलेल्या इतर डोंगरांचे, त्यावरील एक दोन किल्ल्यांचे आणि खाली सगळीकडे पसरलेल्या विस्तीर्ण भूप्रदेशाचे निरीक्षण करता करता त्यात एकादी ओळखीची जागा दिसते का हे पाहून किंवा तसे ठोकून देणे झाले.

सिंहगडावर आणखीही काही पहाण्याजोगी ठिकाणे आहेत. जसा पुण्याच्या बाजूने येण्यासाठी एक दरवाजा आहे तसाच किंवा त्यापेक्षाही काकणभर देखणा असा दुसरा कल्याण दरवाजा आहे. आपल्या ओळखीचे मुंबईकडचे कल्याण स्टेशन इथे कुठे आले असा विचारही मनात आला, पण या दरवाज्याने खाली गेल्यावर तिथेही एक कल्याण नावाचे गाव आहे असे समजले. तानाजी आणि त्याचे मावळे ज्या कड्यावरून रात्रीच्या अंधारात गड चढून आले होते तो सरळसोट कडा पाहूनसुध्दा आपल्याला भीती वाटते. कंबरेला दोर बांधून तो कडा चढून जाणारे गिर्यारोहक आताही तिथे येतात, फक्त त्यांना वर जाऊन जिवाच्या कराराने लढाई करून ती जिंकायची नसते.  तो अद्वितीय पराक्रम इतिहासात फक्त एकदाच घडला. याशिवाय राजाराम महाराजांचे स्मारक आहे, प्रसिध्द झुंजार बुरुज आहे. मोंगल किल्लेदार उदेभान याने जिथे प्राण सोडले त्या जागेवर एक फरशी बसवलेली आहे. ती पाहता असे दिसते की तानाजी मालुसरे आणि उदेभान यांनी एकमेकांवर जबर वार करून दोघेही प्राणांतिक जखमांनी घायाळ झाल्यानंतर अनेक पावले चालत गेले होते. या दोघांचेच द्वंद्वयुध्द चाललेले असतांना इतर मावळे रजपूत सैनिकांशी झुंजत होते. सिंहगडावरचा इतका मोठा विस्तार आणि त्यावरील वरसखल जमीन, झाडेझुडुपे वगैरे पाहता रात्रीच्या अंधारात ही लढाई कशी झाली असेल याची कल्पना करणे कठीण वाटते.

या सगळ्या जागा एका ओळीत नाहीत. अनेक ठिकाणी अनेक वाटांनी चढउतार करून तिथे पोचावे लागते. जेवणखाण करून झाल्यानंतर उन्हात असे आडवे तिडवे, इकडे तिकडे जाऊन सिंहगड किल्ल्यावरील इतर स्थाने पहाण्याचा कोणाचा उत्साह कमी झाला होता, कोणाला तेवढे जास्तीचे त्राण उरले नव्हते किंवा त्या गोष्टीचे फार महत्व वाटत नव्हते. कारणे काहीही असोत, अशा वेळी त्यातून किमान कार्यक्रमच ठरवला जातो. त्याप्रमाणे उरलेल्या इतर जागा पुढच्या ट्रिपमध्ये पहायचे ठरवून आम्ही परतीचा सगळ मार्ग धरला.

सिंहगडाची तटबंदी आणि मुख्य दरवाजा, तिथल्या ओबडधोबड दगडी पाय-या वगैरेंमुळे लहानग्या ईशाइरासुध्दा प्रभावित झाल्या होत्या आणि आपल्या चिमुकल्या पावलांनी त्या चढायला त्यांनी उत्साहाने सुरुवात केली होती. काटक इराने मोठ्या जिद्दीने आपले आरोहण चालू ठेवले आणि सर्वांच्या पुढे राहून शिखर गाठण्यात पहिला नंबर मिळवला, तसेच सर्वांच्याकडून खूप कौतुक करून घेतले. नाजुक ईशा मात्र लवकरच दमली आणि किल्ल्यावर गेल्यानंतर चारी बाजूला दिसत असलेले दृष्य पाहून ती बुचकळ्यात पडली. परीकथांमध्ये दाखवतात तसे सुंदर महाल असतील, त्यात सिन्ड्रेला किंवा स्नोव्हाइटसारख्या सुंदर राजकन्या, त्यांना भेटलेले देखणे राजकुमार, राजा, राणी वगैरे रहात असतील, कदाचित एकादी दिव्य परी किंवा दुष्ट चेटकीण किंवा अंधाराने भरलेली तळघरे वगैरे पहायला मिळतील असे तिचे स्वप्नरंजन होते. "ते सगळे कुठे आहे? अजून खूप दूर आहे का?" असे तिने विचारले सुध्दा. मग "अगं त्या सगळ्या खूप पूर्वीच्या काळातल्या गोष्टी आहेत, कुणीतरी जादूची कांडी फिरवली आणि त्यांना अदृष्य करून टाकले." असे सांगून तिची समजूत घातली. आता आपण इथे फक्त पिकनिक करायला आलो आहोत असे सांगितल्यावर तिचाही मूड बदलला आणि ती आमच्या मौजमजेत सामील झाली, पण तिचे पाय दुखायला लागले असल्यामुळे तिला अधून मधून उचलून कडेवर किंवा खांद्यावर घेणे आवश्यक होते आणि त्यासाठी सगळेजण आनंदाने तयार होते.

जिन्याच्या पाय-या चढण्यापेक्षा त्या उतरणे सोपे असते. त्यात दमछाक होत नाही, मांड्या आणि पोट-यांवर जोर द्यावा लागत नाही असे वाटले तरी त्या क्रियेत आपला जास्त तोल सांभाळावा लागतो आणि दर पावलाला पायाला एक प्रकारचा दणका बसत असल्याने घोट्याचा भाग जास्त दुखू शकतो. यातल्या कशाचाच विचार न करता आम्ही रमत गमत गडाखाली उतरलो तोपर्यंत सर्वांच्या मनात पुन्हा खादाडीची इच्छा निर्माण झाली होती. तिथले एक क्षुधाशांतीगृह त्यातल्या त्यांत जरा चांगले वाटले तिथे जाऊन आम्ही निरनिराळ्या प्रकारची गरमागरम भजी मागवली. ती इतकी स्वादिष्ट वाटली की पुन्हा पुन्हा मागवून सगळ्यांनी पोटभर खाऊन घेतली. "भजी खावीत तर ती सिंहगडावरच !" असा एक वाक्प्रचारही आमच्यापुरता रूढ केला.  निदान त्यासाठी तरी पुन्हा सिंहगडाला भेट देण्याचा संकल्प करून आम्ही सिंहगडाचा तात्पुरता निरोप घेतला आणि घराकडे परतीच्या मार्गाला लागलो.

 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (समाप्त)  

by Anand Ghare (noreply@blogger.com) at March 24, 2017 02:20 PM

काय वाटेल ते……..

म्हातारा नवरा अन, कुंकवाला आधार.

काही वर्षापुर्वी आमच्या नागपूर ऑफिस ला कामानिमित्य जाणे झाले. तसं पाहिलं तर नागपूर ऑफिस लहानसे होते. इन मिन १६ लोकं होते काम करणारे, आणि एक १७वी चंदा नावाची मुलगी. ती रोज सकाळी येऊन झाडणे, टेबल स्वच्छ करणे डस्टबिन्स स्वच्छ करणे … Continue reading

by महेंद्र at March 24, 2017 10:04 AM

(अनिल अवचट)

पुढे जाण्यासाठी मागे वळून पाहताना 15 Jan 2017

१५ जानेवारीला पुण्यात, बालगंधर्वला डॉ. आनंद नाडकर्णी, डॉ. अनिल अवचट आणि डॉ. अभय बंग या तिघांची एकत्र मुलाखत विवेक सावंत ह्यांनी घेतली. त्या तिघांशीही मो़कळ्या गप्पा झाल्या आणि त्याच्या कामांमागील प्रेरणांची उलगडा झाला. आनंद नाडकर्णी यांनी अवचटांची कामाची introvert पद्धत आणि अभय बंगांची कामाची extrovert पद्धत फार छान उलगडून सांगितली. अभय बंगांचे हे विचार फार महत्वाचे, दिशादर्शक वाटतात  – आपल्या गरजा कमी ठेवल्या की आपल्याला मनासारखे काम करायचे स्वातंत्र्य मिळते. पैशासाठी ऊर फुटेस्तोवर काम […]

by Manish Hatwalne at March 24, 2017 06:03 AM

काय वाटेल ते……..

इनोसन्स

मला खरंच कौतुक वाटतं भारतीय लोकांचे. पुर्वी नव्हते पण जेंव्हापासुन फेसबुक , व्हॉट्स अप सारखे सोशल प्लॅटफॉर्मस आले, तेंव्हापासुन भारतीय लोकं किती इनोसंट आहेत ह्याची खात्री पटली. आता, भारतीय लोकं इनोसंट आहेत ही गोष्ट तुम्हाला पटणार नाही, लगेच भारतीय लोकं … Continue reading

by महेंद्र at March 24, 2017 04:18 AM

PRAHAAR | ONLINE MARATHI NEWS » आनंदमंत्र

गुढीपाडव्याचे रंगढंग

girgaon

गुढीपाडवा म्हटलं की आपल्या डोळ्यांसमोरं चित्रं उभं राहतं ते घरातल्या गुढीचं आणि ठिकठिकाणी आयोजित केल्या जाणा-या शोभायात्रेचं! या शोभायात्रेमुळे तो संपूर्ण परिसर संस्कृतीने भारलेला दिसतो. सगळीकडेच चैतन्याचं, मांगल्याचं, आनंदाचं आणि उत्साहाचं वातारण या गुढीपाडव्याच्या दिवशी असतं असं म्हटलं तरी ते वावगं ठरणार नाही.

girgaonसाडेतीन मुहूर्तापैकी एक मानला जाणारा सण म्हणजे गुढीपाडवा. या पाडव्याचं महत्त्व केवळ ज्येष्ठांमध्येच न राहता आता तरुणांमध्येही याची क्रेझ पाहायला मिळतेय. मुंबई, ठाणे, डोंबिवली आदी परिसरातून निघणा-या प्रभात फे-यांमध्येही तरुणांचीच जास्त चलती असते. या प्रभात फे-यांमार्फत होणा-या विविध कार्यक्रमातही मुख्य आकर्षणात तरुणाईच असते. ढोल-ताशांचा गजर असो वा पथनाटय़ असो. यात लहान मुलं-मुली, तरुण-तरुणी मोठय़ा संख्येने सहभागी होताना दिसतात.

प्रभात फे-यांची ही तयारी किमान महिनाभर आधीपासून सुरू होते असं म्हटलं तरी चालेल. खरं म्हणजे एक-दोन महिने आधीपासून तयारी सुरू होते. सामाजिक, शैक्षणिक अशा कोणत्याही एका विषयावर फलक तयार केले जातात. कोणी पेहराव काय करायचा यावर भर देतो. तर कोणी पहिल्यांदाच या प्रभात फे-यांमध्ये सहभागी होत असतं.

सकाळी लवकर उठून घरात गुढी उभारून सकाळी आठच्या सुमारास एका ठरलेल्या ठिकाणी सगळी मंडळी जमायला लागतात. कडक इस्त्री केलेले पांढरे सदरे आणि नऊवारी साडय़ा नेसून, नटून थटून येणा-या महिला, चित्ररथात सहभागी होणारी वेशभूषाधारी लहान-मोठी मंडळी अशी सगळी गर्दी जमा व्हायला लागते. कोणाची हातात झेंडा घेण्याची लगबग सुरू असते तर कोणाच्या हातातले लेझीम खणखणत असते.

कोणी फलक लावण्याच्या लगबगीत तर कोणी चौकांचौकांमध्ये संस्कार भारतीच्या भल्या मोठय़ा रांगोळ्या काढण्यात मग्न झालेले असतात. कोणी या फेरीत सहभागी झालेल्यांच्या खाण्या-पिण्याची सोय बघण्यात मग्न असतं. असा सगळा माहोल तयार झालेला असतो.
सध्या या शोभायात्रेमध्ये तरुण मुलं-मुली मोठय़ा संख्येने सहभागी होताना दिसतायेत. कौतुक म्हणजे या फॅशनच्या नव्या आणि जुन्या पद्धतींचा मेळ घालून ही तरुणाई त्यांचा ट्रेडिशनल डे साजरा करत असते.

रोज पाश्चिमात्य कपडय़ांमध्ये दिसणारे चेहरे अचानक पारंपरिक वेशात दिसतात तेव्हा आश्चर्यच वाटतं. पण त्या पेहरावासाठी त्यांनी फार मेहनत घेतलेली असते. मुलींच्या बाबतीत म्हणाल तर गुढीपाडव्याच्या प्रभात फेरीला बहुतेक मुली नऊवारी नेसतात. आता नऊवारीमध्येही अनेक ट्रेंड आले आहेत. शिवाय नऊवारी आयती शिवूनही मिळत असते. ती नेसण्याची कटकट नसते. त्यामुळे मुलींना आजकाल ट्रेडिशनल ड्रेससाठी नऊवारीची पसंती दर्शविलेली दिसते.

अगदी शिवलेली नसली तरीही काही जणी आजीची, शेजारच्या आजींची साडी आणून नेसतात. साडी नेसली म्हणजे झालं असं नाही. त्याचा साजश्रृंगारही तसाच लागतो. अंबाडा, चिंचपेटी, नथ, वेल, कुडय़ा अशा पारंपरिक दागिन्यांनी मढलेल्या, ठसठशीत चंद्रकोर लावून या मुली सज्ज असतात. कोल्हापुरी साज, पुतळी हार, बोर माळा, बेलपान वजट्रिक, सूर्यहार, ठुशी, मनचली, जवमानी हार हे दागिने तरुणाईंना आकर्षित करतात. त्यासोबत बाजूबंद, कमरपट्टा, पैंजण, झुपकेदार बांगडय़ा, नथ, झुमके, बुटी असा साजश्रंगारही खूप ट्रेंडी आहे.

अगदी फेटाही बांधायला मागेपुढे पाहात नाहीत बरं का. त्यांचे हे अशा पेहरावातले सेल्फी तुम्ही पाहिले असतीलच. मुलींच्या बरोबरीने मुलंही दिसतात. मुलंदेखील पारंपरिक वेशात येतात. पाडव्याच्या दिवशी मुलं पांढ-या रंगाचा सदरा आणि त्यावर ओढणी किंवा तत्सम काहीही घालतात. मुलांनी रुद्राक्ष माळा घातल्या तरी छान लुक येईल. माथ्यावर चंद्रकोर किंवा टिळा, त्यावर काही मराठमोळ्या दागिन्यांचा साजही करता येईल. आणि सगळ्यात महत्त्वाचं म्हणजे त्यावर मराठमोळा फेटा बांधल्यावर पारंपरिक लुक आपोआपच येईल. वेलफिटेड बॉडी असेल तर कुर्ताच्या बाह्या फोल्ड करून त्यानंतर टेम्पररी टॅटूही काढला जातो.

त्यातही अनेक ढोल-ताशे पथक यावेळेस असतात. अशा पथकांमध्ये साधारण सफेद रंगाचा शर्ट परिधान केलेला असतो मात्र काही पथक गुढीपाडव्याच्या सणाला खास नऊवारी साडी हा ड्रेस कोड दिसतो. त्यामुळे नऊवारी साडी आणि गळ्यात भलामोठा ढोल हे कॉम्बिनेशन फार भारी वाटतं. तसंच दागिन्यांच्याही बाबतीत.

आजकाल जुन्या प्रकारचे दागिने घेत त्याला मॉर्डन टच दिलेला पाहायला मिळतो. काहींना नऊवारी किंवा साडीचा कंटाळा येतो त्या मुलींनी स्लिट कुर्ता, जॅकेट कुर्ता, टय़ुनिक, प्लाझो, अनारकली असा वेश परिधान केला आणि त्यावर मॅचिंग असे दागिने घातले तरी पारंपरिक लुक येऊ शकतो. हे चित्र केवळ एकाच ठिकाणचं नसून ज्या ज्या ठिकाणी या शोभायात्रा निघतात त्या त्या ठिकाणी तुम्हाला हेच चित्र पाहायला मिळतं.
आणि सगळ्यात महत्त्वाचं म्हणजे या सगळ्या लगबगीबरोबरच ही शोभायात्रेची शोभा पाहायला बघ्यांचीही तितकीच उत्साहाने गर्दी झालेली असते.

आपल्याला ही यात्रा व्यवस्थित दिसावी म्हणून कोणी गच्चीवर तर कोणी नातेवाइकांकडे तर कोणी दुकानाच्या पाय-यांवर आपली जागा आधीच हेरून ठेवलेले असतात. घरचं सगळं आवरून हा मोठा सण सगळ्यांबरोबर साजरा करण्यासाठी आणि या सोहळ्याचा आपणही एक भाग व्हावा म्हणून ही मंडळीदेखील नटून-थटून शोभायात्रा बघायला सज्ज झालेली असते. केवळ या मांगल्यमय वातावरणाचा भाग होण्यासाठी प्रत्येकाची जणू एक धडपड सुरू असते. म्हणूनच संपूर्ण वातावरण भारावून जातं.

राष्ट्रीय एकात्मतेची गुढी

मिरारोड येथील शोभा यात्रेत संकल्प ढोल ताशा पथकाद्वारे राष्ट्रीय एकात्मतेचा संदेश देणार आहे. हिंदू मुसलमान अशी सारी मंडळी शोभा यात्रेत सहभागी होनार आहे. यात मल्लखांब, बारकरी, फुगडी, रांगोळी, वासुदेव, १२० ढोल, गं्रथदिंडी, दांडपट्टा, शस्त्रकला प्रदर्शन आदी सादर करणार आहे.

साधारणपणे ५०० ते ६०० तरुण आणि तरुणी या शोभायात्रेत सहभागी होणार आहेत. अस्मिता ग्रुप अंतर्गत हे सादरीकरण होणार असून संकल्प. ढोलताशा आणि मरतड मल्हार वाद्यपथक ही तीन पथकं सहभागी होणार आहेत,ोशी माहिती संकल्प ढोलताशा पथकाचे अध्यक्ष प्रशांत घाडी यांनी सांगितलं.

by अदिती पराडकर, स्नेहा कोलते at March 24, 2017 12:30 AM

March 23, 2017

PRAHAAR | ONLINE MARATHI NEWS » श्रध्दा-संस्कृती

गुढी कशी उभारावी !!

gudipadwa

मराठी नववर्षाची सुरुवात करणारा.. चैत्र शुक्लपक्ष प्रतिपदेला साजरा होणारा गुढीपाडवा अवघ्या काही दिवसांवर आलाय. गुढीपाडवा का साजरा केला जातो. त्यामागचा इतिहास, गुढी का उभारली जाते? की गुढीपाडव्याला कडुलिंबच का खाल्लं जातं याविषयी आजकालचे तरुण अनभिज्ञच असतात. या गुढीपाडव्याला सातवाहन कालापासूनचा इतिहास आहे. इतकंच नाही तर कित्येक संतांनी या पाडव्यावर अभंगही लिहिले आहेत.

gudipadwaगुढीपाडव्याचा इतिहास

शालिवाहन हे शक सातवाहन राजांशी संबंधित आहे. सातवाहनांची राजधानी तत्कालीन प्रतिष्ठान आणि आताचे पैठण ही होती. या सातवाहन राजांनी दीर्घकाळ महाराष्ट्र व शेजारील प्रदेशावर राज्य केले. इसवी सनाच्या पहिल्या शतकात शकांनी पश्चिम भारतावर आक्रमण करून सातवाहनांची या प्रदेशावरची सत्ता उखडून टाकली होती, त्यामुळे महाराष्ट्र व शेजारील प्रदेशावरील सातवाहनांचे वर्चस्व संपले आणि त्यांना दक्षिणेत जावे लागले. याच सातवाहन घराण्यातील गौतमीपुत्र सातकर्णी हा तेवीसावा राजा अतिशय पराक्रमी होता. त्याच्या पित्याचे नाव शिवस्वाती व आईचे नाव गौतमी बलश्री असे होते.

सातवाहन राजांमध्ये मातृसत्ताक पद्धत होती. त्यामुळे राजे आपल्या नावापुढे आईचे नाव लावत असत. गौतमी ही सातकर्णीची आई होती. म्हणूनच त्याचे नाव गौतमीपुत्र सातकर्णी असे होते. नाशिकजवळ गोवर्धन येथे सातकर्णी व शकांमध्ये तुंबळ लढाई झाली. (इसवी सन ७८) यात शकांचा राजा नहपान हा मृत्युमुखी पडला. सातकर्णी विजयी झाला. त्याने या प्रदेशात पुन्हा एकदा सातवाहनांचे वर्चस्व प्रस्थापित केले. याच विजयाचे प्रतीक म्हणून गुढया उभारल्या जाऊन हा दिवस साजरा करण्याची पद्धत पडली.

हिंदू परंपरेनुसार चैत्र महिना हा नव्या वर्षाचा प्रारंभ मानला जातो. या महिन्याची पहिली तिथी चैत्र शुद्ध प्रतिपदा ही वर्षप्रतिपदा मानली जाते. ‘प्रतिपदा’ या संस्कृत शब्दाचा अपभ्रंश होऊन प्राकृत भाषेत ‘पाडवा’ हा शब्द रूढ झाला. वसंतऋतूचे आगमन आणि नव्या नव्या वर्षाचा प्रारंभ म्हणून ‘चैत्री पाडवा’ साजरा होतो. याच दिवशी सातकर्णी विजयी झाला आणि त्याच्या विजयानिमित्त गुढया, तोरणे उभारण्याची परंपरा रुजल्याने या सणाला ‘गुढीपाडवा’ असे संबोधले जात असावे.

मुसलमानाच्या आक्रमणामुळे महाराष्ट्रात अनागोंदी माजली होती, जिथे खायचे आणि जगायचे वांदे तिथे कुठले सण साजरे करणार? काळाच्या ओघात आपल्या रूढी, रितीरिवाज विसरले गेल्याची शक्यता नाकारता येत नाही, शिवकाळात फक्त होळी आणि विजयादशमी हे दोनच मुख्य सण साजरे करण्यात येत असल्याचे दिसते. विजयादशमी पण जेव्हा स्वराज्याला थोडी स्थिरता आली तेव्हाच साजरी करायला लागले होते.

गुढी उभारतानाचा इतिहास सातवहन हे कुंभार कुळाचे म्हणून एक गाडगे काठीला अडकवून ते उभे करून विजय साजरा केला, मग आता आपणच ठरवा इतिहास कसा अभ्यासायचा ते.

काळानुसार झालेला बदल

पूर्वी गुढीवर तांब्या किंवा कलश नव्हे तर ‘गडू’ (गडवा) नाटवाचे जाड पितळाचे पात्र ठेवले जात असे. त्याची जागा स्टेनलेस स्टीलच्या पात्रांनी घेतलेली आहे. त्याकाळी व्यक्तिगत आनंदाच्या प्रसंगीही लोक आपल्या घरावर ती वार्ता घोषित करण्यासाठी गुढी उभारत असत. वस्त्र आणि डहाळ्या काठीच्या टोकावर लावल्यावर आधार आणि शोभा वाढवणे एवढाच हेतू त्यामागे आहे.

गुढीपाडवा म्हणजेच वर्ष प्रतिपदा !

तिथी : युगादी तिथी, चैत्र शुद्ध प्रतिपदा
वर्षारंभ : चैत्र शुद्ध प्रतिपदाच का ?

याचा प्रथम उद्गाता ‘वेद’ आहे. वेद हे अतीप्राचीन वाङ्य आहे, याबद्दल दुमत नाही. ‘द्वादशमास: संवत्सर: ।’ असे वेदात म्हटले आहे. वेदांनी सांगितले, म्हणून ते जगाने मान्य केले. वर्षारंभाचा प्रारंभदिवस ‘चैत्र शुद्ध प्रतिपदा’ हा आहे. आता सर्व जण साजरा करत असलेल्या १ जानेवारीला वर्षारंभ का, याला शास्त्रीय आधार नाही. याउलट चैत्र शुद्ध प्रतिपदेस वर्षारंभ करण्यास अर्थात गुढीपाडवा साजरा करण्यास नसíगक, ऐतिहासिक आणि आध्यात्मिक कारणे आहेत.

अ. गुढीपाडवा : नैसर्गिक महत्त्व -
वसंत ऋतूच्या प्रारंभाचा दिवस. ज्योतिषशास्त्रानुसार पाडव्याच्या आसपासच सूर्य वसंत संपातावर येतो (संपात बिंदू म्हणजे क्रांतीवृत्त आणि विषुववृत्त ही दोन वर्तुळे ज्या बिंदूत परस्परांस छेदतात तो बिंदू होय.) आणि वसंत ऋतू चालू होतो. सर्व ऋतूंत ‘कुसुमाकरी वसंत ऋतू ही माझी विभूती आहे’, असे भगवंतांनी श्रीमद्भगवद्गीतात (१०: ३५) म्हटले आहे. या वेळी हवामान समशीतोष्ण आणि उत्साहवर्धक असते. शिशिर ऋतूत झाडांची पाने गळून गेलेली असतात, तर पाडव्याच्या सुमारास झाडांना नवी पालवी येत असते. वृक्षवल्ली टवटवीत दिसतात.

आ. गुढीपाडवा : ऐतिहासिक महत्त्व वालीवधाचा आणि राम अयोध्येला परतल्याचा दिवस !
रामाने वालीचा वध या दिवशी केला. दुष्ट प्रवृत्तीच्या राक्षसांचा आणि रावणाचा वध करून भगवान रामचंद्र अयोध्येला परत आले तो हा दिवस. याच दिवशी राम अयोध्येला परत आले. रावणवधानंतर अयोध्येला परतणा-या रामाच्या विजयाचे आणि आनंदाचे प्रतीक म्हणून घरोघरी गुढी (ब्रह्मध्वज) उभारली जाते. विजयाचे प्रतीक हे उंच असते, म्हणून गुढी उंच उभी केली जाते.

शालिवाहन शक चालू झाल्याचा दिवस !

शकांनी हुणांचा पराभव करून विजय मिळविला तोही हाच दिवस अर्थात् गुढीपाडवा. या दिवसापासूनच शालिवाहन शक सुरू झाले; कारण या दिवशी शालिवाहनाने शत्रूवर विजय मिळविला.

कडुलिंबच का?

सगळ्यात जास्त औषधी वनस्पती म्हणून कडुलिंब घराजवळ त्याकाळी वाढवले जात असत तसेच कडुलिंब हा असा कधीही खाल्ला जात नसे म्हणून त्या सणाला त्याचे महत्त्वाचे वाढले गेले व प्रसाद म्हणून खाल्ला गेला. साखरेच्या गाठीचा शोध अलीकडला आहे. त्याकाळी असे काहीही नव्हते.

दक्षिण भारतात गुढी उभारण्याचे कारण

गुढी उभारणे म्हणजेच आनंद साजरा करण्याचे प्रतीक.. शालिवाहनाने परकीय हुनाना युद्धात हेरून दक्षिण भारतात श्रेष्ठ असे राज्य स्थापन केले. शालिवाहनाची राजधानी ही भारतातील उत्तर काशी म्हणून व महाराष्ट्रातील पैठण म्हणून ओळखले जाणारे शहर होते. महाराष्ट्रात शालिवाहन शकेचे नाव वर्ष साजरे करतात तर उत्तर भारतात विक्रम संवत्सर / शकेनुसार नव वर्ष साजरे केले जाते.

महाराष्ट्र व दक्षिण भारतात शालिवाहन शकाचा प्रथम दिवस होता, तो गुढी उभारून साजरा केला जात असे. परंतु नंतरच्या काळात उत्तर भारतात परकीयांच्या व जिहादी प्रवृत्तीच्या होणा-या आक्रमणामुळे गुढी उभारणे बंद झाले..

महाराष्ट्रात हिंदवी स्वराज्य स्थापनेनंतर परत धर्मिक कार्ये वाढीस गेली. यालाच काही बिनडोक प्रवृतीचे लोक शंभूराजे बलिदान हे ब्राह्मणांनी आनंदोत्सव म्हणून साजरा करायला रयतेला सांगितलं व सर्व रयतेन हे स्वीकारलं, हे मोठ्या खुबीने सांगतात.

चैत्र शुक्लपक्ष प्रतिपदा या दिवसाचे महत्त्व काय आहे..

हा दिवस सृष्टी रचनेचा पहिला दिवस मानला जातो, याच दिवशी ब्रम्हाजीने १ अब्ज ९७ करोड ३९ लक्ष ४० हजार ११० वर्षे अगोदर सूर्योदयापासून जगाची रचना प्रारंभ केली होती..

प्रभू श्रीराम यांचा राज्याभिषेक ह्याच दिवशी झाला होता..

युगाब्ध संवत्सर / शकेचा प्रथम दिवस- ५११७ वर्षे अगोदर ह्याच दिवशी युधिष्ठिराचा राज्याभिषेक झाला होता.

विक्रम संवत्सर / शकेचा प्रथम दिवस- २०७२ वर्षे अगोदर ह्याच दिवशी विक्रमराजाने राज्य स्थापन केले होते.

शालिवाहन शकेचा प्रथम दिवस १९३७ वर्षे अगोदर ह्याच दिवशी शालिवाहन राजाने दक्षिण भारतात राज्य स्थापन केले होते.

नवरात्र स्थापना- शक्ती व भक्तीचे नऊ दिवस !! म्हणजेच नवरात्र स्थापनेचा पहिला दिवस !! रामनवमीच्या अगोदर नऊ दिवस हा उत्सव मानला जातो..

by प्रतिनिधी at March 23, 2017 11:33 PM

Holy Cow! Vegan Recipes

15-Minute Shredded Brussels Sprouts Stir-Fry

This 15-Minute Shredded Brussels Sprouts Stir-Fry is made savory and delicious by a few simple spices, herbs, and a smidgen of chickpea flour. You will be back for seconds, and more. Pin this recipe...

[[ This is a content summary only. Visit my website for full links, other content, and more! ]]

by Vaishali at March 23, 2017 01:00 PM

द भालेराव

ज्येष्ठ ऋषी : गोविंद तळवलकर
गोविंद तळवलकर अण्णांना ( आमचे वडील कै अनंत भालेराव ह्यांना ) भेटायला बऱ्याचदा आमच्याकडे येत असत. अनंतरावांचे बरेच अग्रलेख ते महाराष्ट्र टाईम्स मध्ये पुनःमुद्रित करीत असत.
बऱ्याचदा अनंतरावांच्या भोवती असलेल्या गराड्याला टाळून ते दोघेच तासन तास बोलत असत. अशावेळी त्यांच्या गंभीर चेहऱ्यावरून काही तरी गहन विषय वा राजकारणावर खलबत चालले आहे असे ताडता येई.
तेच गोविंदराव मग साहित्यिकांच्या मैफिलीत आले की हास्यविनोदात रमत असत.
अण्णांचा अंगरक्षक असलेला प्रदीप चिटगोपकर हा अण्णांच्या बऱ्याच मित्रांना टोपण नाव ठेवीत असे. त्याने तळवलकर, व शिरवाडकर ह्यांचे टोपण नाव ठेवलेले होते: ज्येष्ठ ऋषी. हे अतिशय मार्मिक नाव ह्यासाठी होते की त्यांची ज्ञानोपासना एखाद्या ऋषीसारखीच होती. शिवाय तो मुंबईहून निघाला की तळवलकरांसाठी  व औरंगाबादी जाताना नाशिकला शिरवाडकरांसाठी  न चुकता Old Monk घेवून जात असे.

---------------  

by the Bhalerao (noreply@blogger.com) at March 23, 2017 08:55 AM

डीडीच्या दुनियेत

हा मोठेपणा कोणाचा? उदार कोण?

महाराष्ट्रातील एखादा पत्रकार/ब्रँडेड विचारक जातो, तेव्हा तेव्हा बाळासाहेब ठाकरे यांच्याशी त्यांची वैयक्तिक मैत्री होती. पण बाळासाहेबांवर कठोर टीका करताना ते कधीही कचरले नाही, असे आवर्जून सांगितले जाते. म्हणजे बाळासाहेब ठाकरेंवर […]

by देविदास देशपांडे at March 23, 2017 08:07 AM

Truth Only

ही माझी शिवसेना आहे का ?


जिल्हा परिषदेच्या अध्यक्ष आणि उपाध्यक्ष पदासाठी नुकत्याच निवडणुका झाल्या. या निवडणुकांमध्ये सर्वच पक्षांनी सोयीचं राजकारण केलं. जे एकमेकांना पाण्यात पाहात होते, ती नेते मंडळी सत्तेसाठी एकत्र आली. सर्व महाराष्ट्रात हेच चित्र होतं. यामुळे सर्वच पक्षांचे सच्चे कार्यकर्ते (जर उरले असतील तर) नाराज झाले असतील.
मी आता कार्यकर्ता नसलो तरी शिवसेनेचा चाहता नक्कीच आहे. जॉब आणि करिअरसाठी (म्हणजे पोटापाण्यासाठी) संभाजीनगर सोडून आता 14 वर्ष होत आली. पण संभाजीनगरमधल्या शिवसेनेसाठी माझा अजूनही सॉफ्ट कॉर्नर आहे. संभाजीनगर जिल्हा परिषदेच्या अध्यक्षपदी शिवसेनेच्या देवयानी डोणगावकर निवडून आल्या. मात्र यामुळे माझ्यातल्या शिवसैनिकाला वेदना झाला. कारण देवयानी डोणगावकर या गंगापूर तालुक्यातले मूळचे काँग्रेस नेते कृष्णा डोणगावकर यांच्या पत्नी. माझं मूळ गावही गंगापूर तालुक्यात असल्यामुळे हा ब्लॉग प्रपंच.
कृष्णा डोणगावकर यांनी काही महिन्यांपूर्वी शिवसेनेत प्रवेश केला. 1990 पूर्वी डोणगावकर घराण्याची गंगापूर तालुक्यावर हुकूमत होती. पण शिवसेनेनं या घराण्याची राजकीय धुळधाण केली. 1990च्या विधानसभा निवडणुकीत गंगापूर तालुक्यात शिवसैनिक सायकलवरून प्रचार करत होते. गंगापूरहून शिवसैनिक सायकलवर खुलताबादपर्यंत जावून प्रचार करायचे. शिवसेनेचे नवखे उमेदवार कैलास पाटलांनी अशोक पाटील डोणगावकरांचा पराभव केला. तो पराभव काँग्रेसचा नव्हे तर डोणगावकर घराण्य़ाचा होता. शिवसैनिक असल्यामुळे ज्यांचे ऊस कारखान्यात नेले नाही त्यांचा तो विजय होता. सिंचनाच्या सोयी नसल्यामुळे कायम दुष्काळ पाहणा-या जनतेचा तो विजय होता. मात्र कैलास पाटील यांनी छगन भुजबळांसोबत काँग्रेसमध्ये प्रवेश करून माती खाल्ली होती. त्यानंतर कैलास पाटील यांच्या अंगावर काही विजयाचा गुलाल पडला नाही. 1990 नंतर गंगापूर तालुक्यानं झेडपी, पंचायत समिती निवडणुकीत शिवसेनेला साथ दिली. सामान्य घरातल्या शिवसैनिकांनी बलाढ्य काँग्रेसी नेत्यांशी लढा देऊन त्यांना घरी बसवलं होतं. तीच काँग्रेसी मंडळी आता शिवसेनेत आली आहेत. म्हणजे ज्यांना शिवसैनिकांनी संपवलं त्यांचं पुनर्वसन शिवसेनेच्या नेत्यांनी केलं, असं म्हणण्याची आता वेळ आली आहे.
राहायला संभाजीनगरला असलो तरी गंगापूर तालुक्यातल्या आमच्या सोलेगाव या मूळगावी लहाणपणी जायचोच. आता प्रमाण थोडं कमी झालं आहे. मात्र लहाणपणी गावाला गेल्यावर माझे काका अंकुश तात्या यांच्याशी राजकीय भांडण व्हायचच. हे मी तुम्हाला 1990च्या काळातलं म्हणजेच 27 वर्षांपूर्वीचं सांगत आहे. काकांना सगळेच तात्या म्हणतात. तात्या आता ह.भ.प.ही झाले आहेत. तर असे हे आमचे तात्या हार्डकोअर काँग्रेसी. मी काकांना जेव्हापासून पाहतोय, तेव्हापासून ते एकतर सरपंच किंवा ग्राम पंचायत सदस्य. पण तात्या, मला असं वाटतं मी लहाणपणी उगीचच तुमच्याशी भांडत होतो. तुम्ही ज्या काँग्रेसचा झेंडा खांद्यावर घेतला ती मंडळी आता शिवसेनेत आली आहेत. आणि ज्या काँग्रेसींची मला घृणा वाटायची ते शिवसेनेच्या नेत्यांच्या गळ्यात गळे घालत आहेत. तात्या आता, राजकारण जाऊ द्या चुलीत. आपण आपली नाती जपूया. तशी ती जपलेली पण आहेतच. पण राजकारणाशी आपल्या सारख्या सामान्यांचं नातं नाही, हे आता कळून चुकलं.


by santosh gore (noreply@blogger.com) at March 23, 2017 03:52 AM

March 22, 2017

संजय सोनवणी (Sanjay Sonawani)

Only Hindus can do it!


Image result for shiva the destroyer symbols


The debacle of present political scenario is because the so-called seculars and progressives have failed to understand up to what RSS is and which religious doctrine they are representing under name of “Hindutva.” Most of the seculars hate the very idea of the religion. They hate being called Hindu and most of the time they spent on criticizing Hinduism. In fact, secularism is not at all about denying the religion, but they have created their own so-called intellectual cocoon that has blinded them towards the stark realities that country is facing. 

BJP is winning almost everywhere. It is being portrayed as a victory of the Hinduism. To some extent, it may sound true. There are many other factors too that together have subdued the opponents, leaving them in the myriad of utter confusion.  

Besides all fundamental economic and social issues, religion too is an important factor in human life. Whether you like it or not, whether you are a secular or not, the society is always governed by the underlying religious sentiment than the materialistic surroundings. Misunderstanding, misconceptions and illusions possessed by the people is far more dangerous and presently Hindus are going through this phase.

RSS knew this. RSS always wanted a theocratic governance system. They have openly preached that. They knew very well what religion they are representing and what doctrine they want to popularize to enchant the people. The honeymoon period after the independence enjoyed values preached by Mahatma Gandhi and socialist pattern of Nehru, though both were rival thoughts. RSS tirelessly was making its way towards the goal by deliberate misinterpretation of the religion which was not understood by the so-called seculars of any time. The word “Hindutva” was coined by RSS and its allied wings with very thoughtful cunningness. They gave priorities to their Vedic principles while constructing their political and social philosophy. 

It is assumed that 85% of Indian population is Hindu. Still so, Hindu is only religion which has no clear definition. RSS never have attempted to define the religion it is preaching about. They have used some real and mostly imaginary threat of other religions, especially Islam to increase their strength. They have been rewriting the history and spreading it, even if it is full of the lies.  It all has been attacked by the seculars, but they never attempted to come out with true history. A very word “Hindu” has become as an abuse to them. But they have not tried at all to fathom the gravity of the issue. 

RSS never represented Hindus, though it is a common understanding. Let us have a look at what they are being targeted for:

1.      RSS applauds four-fold system first propagated in Rig Veda and all later Vedic scriptures.
2.      RSS believe Vedas are the main source of Hinduism.
3.      RSS believes that all the modern knowledge originates from Vedas.
4.      RSS believes in the Vedic Gurukula system.
5.      RSS highly glorifies the Vedic age. 
6.   RSS believes in the dictatorial theocratic state.
7.   RSS believes Sarasvati river flowed through India and that Vedic Aryans, who composed Vedas, were indigenous Aryans.
8.   RSS believes the fourfold Varna system is an ideal and scientific social order.
9.   Bringing Sanskrit and Vedic science in the curriculum has always been a top priority of RSS.  

There are many other points they propagate, but main focus always is on the Vedas and Vedic supremacy! Where does Hindu thought fit into this? 

It will become very clear that the Hinduism RSS is preaching is not at all Hindu, but it speaks all about Vedic religion and its superiority to dominate the non-Vedic masses. It indirectly shows that whatever was good in Indian society it was because Vedic people and others have no contribution in cultural developments whatsoever. Very few have understood that the Vedic religion is an independent religion having its own system and rituals. The Smritis too were written to regularize Vedic religion and was not binding on the Hindus. Most of the gods Hindus worship has no place in Vedicism, nor RSS ever speaks about them. 

All those, who have not been part of Vedic customs, rituals and all those who never had access to the Vedas are Hindu or Agamic to be specific. This distinction was very clear in India till medieval era. Those were Britishers who coined both the religions together under the single umbrella of “Hindu”. Those were Britishers those wrote Hindu laws based on Vedic codes though they were never meant for the Agamic or Hindu’s. There is not a single instance in the history that the Hindus anytime followed the Vedic codes.  The Vedic code prohibits Shudras from accumulating wealth, forget a chance of ever becoming a King. But we have hundreds of the proofs that so-called Shudras ruled India for millenniums, from the time when Vedic religion was yet to emerge. The confusion was created by the British rulers because of their ignorance about Hindu society. They assumed Smritis were ancient Hindu laws, where Brahmin was considered a supreme. They too constructed Indian history, recklessly using Vedic sources, those were full of manipulations, interpolations and mostly unhistorical. 

RSS never tried to explore Hindu Agam shastras, rather avoided it deliberately, only because Hindus would awaken and separate if known what rich inheritance they owned.  Rather they tried to prove whatever good was in India that had Vedic origin. They deliberately tried to paint all Hindu great personalities in Vedic paint by sheer distortion. Even they misused archeology to create the false picture of the ancient civilization. People blindly believed it. The over glorification of Vedas came always to their help. They are even trying to claim authorship of the Indus civilization. They are committing cultural crimes one after other and are getting scot free because there hardly is any Hindu scholarship and if it is, is defamed or silently killed.

Damage it done was that the Hindu people never came across their honest history. They always saw their history through Vedic glasses. Thus Vedic history indirectly became their history because the proper distinction was never made. This history was not anywhere depicting their achievements, their contributions and their independent culture. This way they put the Hindus on inferior status when it was not the fact!  

RSS, since its inception, have tried to misuse this ignorance to their benefit. Under title of “Hindutva” they, being most religious, gather under its umbrella. Hindu is an only community on the earth which has no independent knowledge of their religion. Though the distinction in real life too is very clear and obvious between their religion and Vedic religion, what misguides them is the term “Hindutva” deliberately used by the RSS.

But the fact is, RSS represents Vedic religion and strives for its supremacy by Vedicizing non-Vedics. While doing so they care very much that they are kept under the toe of Vedic supremacy. 

Seculars and Progressives in India too did not analyze the religious history of India. Mostly, they too heavily depended on the Vedic sources, no matter how false and misleading they were. They never understood what actual threat RSS is posing. Religious Hindu never could understand the RSS is misusing them by distorting Hindu religious history.

RSS should not be feared because it will impose Hindu theocratic state! It should be feared by all the Hindus (minus Vedics) that they are being made the slaves of the Vedicism. It is essential for the Hindus to understand what exactly is their religion. Seculars of India too should understand the distinction in both the religions. Unless done so, they will never be able to combat the onslaught of dictatorial Vedicsim that is the foundation of RSS. 

Hindus too should understand that what all the time it is being talked is Vedic religion and its superiority. Hindus are still inferior in their eyes, mere a pawn to be used to achieve their goals.

Hindus should stop at once being a pawn for any other religion!

Under the circumstances, seculars and all Hindus should relook at the religious history of India. They should understand their roots are in the Indus time civilization and they were founders of such a glorious era. Vedics are determined to stake the claim on it, thus depriving Hindus of their past. 

 The elements of the Vedicism are dangerous. Only Hindus can save India from the Vedic threat! Forming an independent organization to counter the onslaught of the Vedic doctrine under the disguise of "Hindutva" is an immediate necessity. RSS never ever was a Hindu organization. It always used Hindus to their benefit. Only Hindus can stop this by denying Vedic elements in their religion. 

To take initiative in this regards, we are forming "Adim Hindu Parishad" to spread message of true Hinduism and awaken the people about Vedic eoncroachment in their religion.

Come. let is unite!

by Sanjay Sonawani (noreply@blogger.com) at March 22, 2017 12:29 PM

डीडीच्या दुनियेत

माझिया मना जरा सांग ना

सिनेमाच्या गंमती

         लग्न व्हायच्या आधी आणि मुले होईपर्यंत आयुष्यात बऱ्याच मारामाऱ्या केल्या. एखादी ट्रिप किंवा ट्रेक किंवा मुव्ही पाहायला जाताना, पुढे काय होईल किंवा उद्या ऑफिस आहे तर मग आज नको असे फालतू विचार मनात कणभरही आले नाहीत. हे असले प्रकार सुरु झाले ही मुलं झाल्यावर. आता अचानक कुठेही बाहेर पडायला, रात्री उठून कुठेतरी लॉँग ट्रिपला, ड्राईव्हला वगैरे जाता येत नाही. एक दिवस जरी कुठे जायचं म्हटलं तरी लढाईला चालल्यासारखे सर्व सामान घेऊन जावे लागते आणि कितीही घेतले तरी जे नाहीये तेच बरोबर हवे असते.
         सर्वात जास्त फरक पडला तो म्हणजे आमच्या टीव्ही बघण्याला आणि उठून लगेच एखादा सिनेमा बघायला जाण्याला. गेल्या ७-वर्षात हाताच्या बोटावर मोजण्याइतके चित्रपट थिएटर मध्ये जाऊन पाहिले त्यातले हिंदी तर अजून कमी. मुलांसोबत हिंदी चित्रपट पाहणे म्हणजे अतिशय त्रासाचं काम आहे एकतर त्यांना बरोबर शु-शी लागते, कंटाळा येतो, भीती वाटते, रडू येते. मागे 'प्रेम रतन धन पायो' बघायला जाऊन आलो तर मुलगा डोक्याला हात लावून बसला होता पुढचा अर्धा तास. तेव्हा तर ४ च वर्षाचा होता. :) असो. तर मुद्दा असा की एकूण बाहेर मुव्ही बघायला जाणे बंदच झाले आहे. 
        पण मला 'बद्रीनाथ की दुल्हनिया' बघायला जायची खूप इच्छा होत होती. पहिला आठवडा 'राहू दे' म्हणून सोडून दिला पण मागच्या शुक्रवारी मात्र राहवले नाही अजून एक आठवडा थांबले तर इथे थिएटर मधून तो सिनेमा गेलेला असतो.संध्याकाळी ७.१० झाले होते. म्हटले काहीही करून जायचेच. ८.१५ चा शो होता आणि पोचायला ४५ मिनिटे लागणार होती. तिथेही सीट्सना नंबर देत नाहीत. हाजीर तो वजीर. त्यामुळे लवकर पोहोचणं आवश्यक होतं. अजून जेवणही झालं नव्हतं.. एकदा जायचं म्हटल्यावर, पटकन ऑनलाईन तिकीट बुक केले. सकाळचा पास्ता गरम करून दोन डब्यांत भरला, एकेक संत्रं आणि पाणी घेतलं. कपडे बदलून १० मिनिटांत निघालो. मुलांना गाडीतच पास्ता आणि संत्रे खायला दिले. थिएटरला पोचलो ८.१० पर्यंत. आम्ही जेवण केलेलं नव्हतंच. पॉपकॉर्न आणि कोल्ड्रींक घेऊन आत गेलो आणि ५-१० मिनिटांत पिक्चर सुरु झाला. गर्दी कमी होती त्यामुळे सीटही चांगले मिळाले. पिक्चरही आवडला त्यामुळे एकूणच सर्व नीट झाले म्हणायचे. 
       आता यात काही खूप महान कार्य केले नाहीये पण मला वाटतं की या अशा अनेक छोट्या का होईना प्रत्येकाचा वेगवेगळ्या सिनेमाच्या आठवणी असतात. एकदा भारतात असताना मुलं लवकर झोपली म्हणून अचानक कुठला तरी सिनेमा पाहायला गेलो. दोन लागले होते, त्यातला 'खूबसूरत' पाहून परतलो. असे क्षण कमीच पण अविस्मरणीय असतात. म्हणजे कुणी पैसे नसताना उधार घेऊन पाहायला गेल्याची गोष्ट, कुणी एका गाण्यासाठी १० वेळा पाहायला गेल्याची तर हं आपके सारख्या सिनेमाला आख्खी फॅमिली घेऊन गेल्याची असो. तिकीट मिळालं नाही तर ब्लॅकने पाचपट दार देऊन पाहिल्याची आठवण. अगदी लास्ट मिनिट दोन टोकांनी धावत-पळत येऊन पिक्चर पहिल्याच्या आठवणी तर कुणाची आत जाऊन झोपल्याची आठवण. फर्स्ट दे फर्स्ट शो पाहायचाच म्हणून हट्ट करून अगदी पहिल्या रांगेतून पाहिल्याचंही ऐकलंय. अशा अनेक. 
        सिनेमा असा पाहणं यात खास काय असतं माहित नाही, पण ते लक्षात मात्र राहतं. तुमच्याही अशा काही गमती असतील तर जरूर सांगा. :) 

विद्या भुतकर.


by Vidya Bhutkar (noreply@blogger.com) at March 22, 2017 02:47 AM

March 21, 2017

दुनियादारीसे हटके...

Testing



आपल्या आयुष्यात अश्या बऱ्याच घटना किंवा गोष्टी घडत असतात, आगळ्या-वेगळ्या व्यक्ती भेटत असतात की ज्याची नोंद आपले मन जाणता-अजाणता घेत असते... प्रत्येकाचे एक विश्व असते की जिथे जगाला विसरून, प्रवाहाच्या विरुद्ध काहीतरी वेगळे केलेले असते... आणि या विश्वात थोडा वेळ का होईना दुनियादारीचा विसर पडतो... अशाच काही घटना, मला भेटलेल्या आगळ्या-वेगळ्या व्यक्ती आणि त्यांच्या कथा, काही अनुभव अ माझ्या काही कविता लोकांपर्यंत पोहचविण्यासाठी हा ब्लोग “दुनियादारीसे हटके...

आपल्या आयुष्यात अश्या बऱ्याच घटना किंवा गोष्टी घडत असतात, आगळ्या-वेगळ्या व्यक्ती भेटत असतात की ज्याची नोंद आपले मन जाणता-अजाणता घेत असते... प्रत्येकाचे एक विश्व असते की जिथे जगाला विसरून, प्रवाहाच्या विरुद्ध काहीतरी वेगळे केलेले असते... आणि या विश्वात थोडा वेळ का होईना दुनियादारीचा विसर पडतो... अशाच काही घटना, मला भेटलेल्या आगळ्या-वेगळ्या व्यक्ती आणि त्यांच्या कथा, काही अनुभव अ माझ्या काही कविता लोकांपर्यंत पोहचविण्यासाठी हा ब्लोग “दुनियादारीसे हटके...

by ज्योती साळुंखे (noreply@blogger.com) at March 21, 2017 05:31 PM

Holy Cow! Vegan Recipes

Chesapeake Chowder, veganized, and a giveaway

This vegan Chesapeake Chowder is creamy and delicious, and packed with protein and fiber from healthy white beans and tempeh. Old Bay seasoning and dashi stock add the flavor of the ocean without the...

[[ This is a content summary only. Visit my website for full links, other content, and more! ]]

by Vaishali at March 21, 2017 01:00 PM

मला काय वाटते !

कोरिया

कोरियाला जायची तयारी कशी करायची ? प्रथम मार्च महिन्यातले सर्वसाधारण तापमान कांय असते ते पाहिले. एकूण शुन्याच्य़ा जवळपास असणार असे समजले. मी आजवरच्या आयुष्यात कधी वातावरणातला बर्फ न अनुभवल्यामुळे मला हे जरा वेगळेच वाटले.

सेऊल विमानतळाच्या बाहेर पडताना प्रथम एक गोष्ट जाणवली. ती म्हणजे प्रवाशांना घरी घेऊन जाण्यासाठी आलेल्या यजमानांसाठी केलेली बसायची सोया. आपल्याकडे लोक नांव लिहिलेल्या पाट्या घेऊन उभे असतात. त्यांच्यासाठी आपल्याकडे काहीच सोय नसते. विमाने उशिरा येतात. ताटकळत बसावे लागते. तेथे भरपूर बाके शिवाय स्वस्त खाद्यपदार्थ विकणारी दुकाने आहेत. म्हणजे ड्राइवर लोकांना देखील परवडतील अशी. एकूण सेऊल मध्ये कॉफीची दुकाने लक्षणीय संख्येत आहेत. आपल्या कडे जशी ATM तशी तेथे स्टारबकची दुकाने.

काही कंपन्यांना भेट देण्य़ासाठी जाणार होतो तरी हातात थोडा वेळ होता त्याचा सदुपयोग कसा करायचा हे पण बघायचे होते. एव्हढ्या थंडीत बाहेर भटकायचे का हा पण थोडा विचार करायला नको का? सेऊल  विमानतळाच्या बाहेर आलो आणि असा काही गारठून गेलो कि काही विचारू नका. बरोबर आणलेले गरम कपडे अजूनही बॅगेतच होते. गाडीत बसेपर्यंत पाच सहा मिनिटे डोळ्यातून नाकातून पाणी काढून गेली.

कोरिया देश तेथल्या खाद्यपदार्थांसाठीदेखीलबदनाम. त्यामुळे थोडा अन्नसाठा बरोबर ठेवला होताच. पण त्याची फार काळजी करायला लागली नाही. राहात होतो तेथे जवळच 'बनारस ' नावाची एक भारतीय खानावळ सापडली. मग पुढले तीन दिवस 'खाईके नान बनारसवाला' गात दिवस काढले. कां कोण जाणे परदेशात रोटी मिळणे कठीण. नान मिळतात. दुपारच्या जेवणाला उकडलेली कणसे आणि भाजलेले बटाटे मिळत होते. तेथला स्वयंपाकी दिल्लीचा होता. बहुधा तोच मालक होता. काम करणारी मुले मुली रोज वेगळी असायची. ती मात्र कोरियन असत. पहिल्याच दिवशी स्वयंपाकाचे कवतुक  करून पुढच्य दोन दिवसाला चान्गले चुगले मिळेल याची सोय करून घेतली. हे एक तंत्र मी नेहमी वापरतो. जर एखाद्या ठिकाणी आपल्याला तीन चार दिवस जेवायचे असेल तर पहिल्या दिवशीच फिडबॅक फॉर्म मागवून चान्गला अभिप्राय लिहून द्यायचा. मग पुढले सर्व दिवस बेस्ट सर्व्हिस मिळते कि नाही ते बघा.

कोरियानंतर जपानला गेलो. तेथे मात्र सर्व भारतीय हॉटेलवाले नेपाळी, बांगलादेशी किंवा श्रीलंकेचे.

कोरियाचे काय वर्णन करावे या देशातली चाळीस टक्के जनता सेऊल या एका शहरात वास्तव्याला आहे. सर्वत्र  समृध्दीच्या पाऊलखुणा. सध्या समृद्धीच्या खुणा उलट्या झाल्या आहेत. जितके फाटके कपडे तितके महाग. अशा गुढग्यावर मांड्यांवर फाटलेल्या जीन घालून हिंडणारी तरुण पिढी सगळीकडे दिसते. थंडी कशी वाजत नाही देव जाणे.

३५ वर्षे जपानी अधिपत्याखाली असलेल्या देशाने गुलामगिरीत असताना जपानी लोकांच्या अनेक चान्गल्या सवयी उचललेल्या दिसतात. जसे आपल्या लोकांनी देखील इंग्रजाच्या काही चान्गल्या गोष्टी उचलल्या तसेच. हल्ली अमेरिकनांच्या वाईट गोष्टी कां बरे उचलतो देव जाणे.

सेउल शहर बघायला हॉप ऑन हॉप ऑफ बस हा एक चान्गला पर्याय आहे असे हॉटेलात समजले. पण ती बस पकडायला लोकलने अर्धा तास प्रवास करून एका ठिकाणी पोहोचायचे होते. मेट्रो लोकल किती छान असतात हे मेट्रोचा प्रवास केलेल्यालाच माहिती. अजूनही मुंबईत राहून मेट्रोने प्रवास केलेले अनेक जण भेटतात. त्यांना मेट्रोचा प्रवास आणि लोकलचा प्रवास यातला फरक समजला नसतो. असो.

मी बिनधास्त जवळच्या मेट्रो स्टेशनवर जाऊन गाडी पकडली बस स्थानकावर जाऊन पोहोचलो. पुढची बस निघायला अजून पंधरा मिनिटे होती. चालक हजार होता. पण वेळ असल्यामुळे बसच्या आत उभे राहून काच साफ करत होता.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              क्रमश:                  

by बहिर्जी नाईक (noreply@blogger.com) at March 21, 2017 12:09 PM

कोरिया २

बस साफ करण्यात चालकाला काही कमीपणा वाटत नाही. एव्हढेच कांय पुढे जपानच्या बुलेट ट्रेनमध्ये तिकीट तपासनीसाला स्वच्छ्तागृहात सांडलेले पाणी जमिनीवर बसून पुसताना देखील पाहिले. आपल्याकडे बुलेट ट्रेन येतील पण अशा वृत्तीने काम करणारे मिळतील कां?

सेउल सिटी टूर बसचे पैसे वसूल झाले. बसचे वेळापत्रक प्रत्येक थांब्यावर लावले होते. त्याप्रमाणे बरोबर वेळेला बस हजर होत असे. पुढच्या बसची वेळ बघायची व आपला स्थळदर्शनाचा कार्यक्रम पार पाडायचा.

मी तीन ठिकाणी उतरून पुन्हा बस पकडली. एकदाही दोन मिनिटापेक्षा जास्त थांबायला लागले नाही.

सेउल टॉवरचा रस्ता नागमोडी वळणाचा आहे. तेथे वेगमर्यादा ताशी २० किमी आहे. जर बसचा वेग जास्त असेल तर रस्त्यावर समोर लावलेल्या इलेक्ट्रॉनिक पाट्या आपला वेग किती आहे ते दर्शवतात. वेग ताशी वीस किमीपेक्षा जास्त असल्यास दिव्याची उघडझाप वेगाने करून चालकाला इशारा दिला जातो. तंत्रज्ञानाचा वापर वेळोवेळी अनुभवास येतो.

मेट्रोने प्रवास करायचा तर तिकीट नावाचा प्रकार नाहीप्रवासाच्या आधी मशिनमधून एक प्लास्टिक कार्ड मिळते. त्यात प्रवास भाडे व कार्डाचे भाडे  या दोन्हीची किंमत असते. प्रवास संपल्यावर एका मशीनमध्ये ते पुन्हा परत केले कि ५०० वोन कार्डाचे भाडे परत मिळते.

सर्व समाज शिस्तबद्ध . जरा चौकशी केली तर समजले कि तमाम पुरुषवर्गाला दोन वर्षे सैन्यात भरती व्हायला लागते. त्यातून तयार झालेले सर्वजण मग ती शिस्त पुढे पाळतात. सर्व प्रमुख रस्त्यांवर राष्ट्रध्वज वर्षभर फडफडत असतात.

कोरियन भाषा ५०० वर्षांपूर्वीच सुबोध करण्यात आली. त्यामुळे कदाचित शिक्षणाचा प्रसार उत्तम झाला. पण सध्या शिक्षणाचा पण खेळखंडोबा झाला आहे. शिक्षणाला अतिरेकी महत्व दिले गेल्यामुळे शालेय मुलांच्या आत्महत्येचे प्रमाण वाढले आहे. मग सरकारने खाजगी शिकवण्यांवर बंधने आणली आहेत. रात्री दहानंतर कोणी शिकवणीला जाताना आढळला तर त्याच्यावर कारवाई करण्यात येते. एकूण शिक्षणाचे प्रमाण उत्तम असल्यामुळे देशात संशोधनावर काम करणारी अनेक माणसे आहेत.

कोरिया देशाची संशोधन कार्यातील तुलना ते लोक इस्राईल बरोबर करतात. सरकारी खात्यांमध्ये देखील संशोधकांची गणना लक्षणीय आहे.

या देशातील सॅमसंग कंपनी नवनवी उत्पादने आणण्यात अग्रेसर आहे. त्याच प्रमाणे अनेक क्षेत्रात हा देश जपानला मागे टाकून पुढे गेला आहे. मी एक सॅमसंगचे उत्पादन पाहिले. त्या स्क्रीनसमोर जर तुम्ही व्यवस्थित हसला तरच तुमचा फोटो काढला जातो. म्हणजे समोरच्या व्यक्तीचा चेहरा मानसिक स्थिती समजून घेण्याची कुवत यंत्रात आली आहे.

मी गेलो तेव्हाच आधीच्या राष्ट्रप्रमुख बाईंना कोर्टासमोर उभे केले होते. आपल्या अम्मा - शशिकला सारखी केस. सखीच्या मुलाचे फाजील लाड केले गेलेले जनतेला पटले नाही. त्या देशातल्या सर्वोत्कृष्ट महाविषयालायात त्याला सरळ प्रवेश दिला गेला. शिक्षण क्षेत्रात ढवळाढवळ केल्याबद्दल राष्ट्रप्रमुखाची  हकालपट्टी झाली. ऐकावे ते नवलच. मॅनेजमेंट कोटा पद्धत त्यांना माहीतच नाही.

रस्ता दुरुस्तीचे काम सुरु असेल तर कामाच्या जागी सुरुवातीला आपल्या देशात एक मनुष्य लाल बावटा हलवत उभा राहिलेला असतो. तेथे हे काम एका मानवी प्रतिकृतीवर सोपवलेले दिसते. त्याचा हात वर खाली हलत असतो. हालचालीला वीज पुरवण्यासाठी त्याच्या हेल्मेटवर सोलर पॅनेल बसवलेलेगणपतीत हलणारे देखावे करतो तर हे आपल्याला कां जमू नये?

प्रत्येक वेळा टोल नाका आला कि टेन्शन यायचे. चालक ताशी ६० किमीच्या वेगाने गेटमधुन बस नेत असे.   बसपासून गेट अगदी २ मिटर अंतर आल्यावर झपाट्याने उघडायचे

रस्ता ओलांडायच्या वेळी हिरव्या दिव्याच्या बाजूला एक प्रकाशणारी हिरवी पट्टी लावलेली असते. म्हणजे राहिलेले सेकंद दाखवायच्या ऐवजी त्या प्रकाशलेल्या हिरव्या पट्टीवरून देखील अंदाज बांधता येतो कि अजून किती वेळ सिग्नल हिरवा राहणार आहेही सोय बहुधा लहान मुलांसाठी असावी ज्यांना आकड्यांचा अंदाज अजून आलेला नसतो.

विकासाची सुरुवात कशी झाली तर म्हणे चांगले रस्ते बांधले. प्रत्येक बाजूला चार चार लेन असलेले रस्ते आज देखील कमीच पडायला लागलेत. एका कंपनीत जाताना सकाळच्या वेळेला रस्त्यावर वाहतूक जास्त होती. मला वाटले कि आपल्याला पोहोचायला उशीर होणार.


त्यांच्याकडे बसला जाण्यासाठी डाव्या बाजूला वेगळा रस्ता आहे. विशेष गोष्ट अशी कि या मार्गिकेतून आमची बस सहज ताशी ८० किमी वेगाने जात होती, त्या वेळेला बाकी रस्त्यावरच्या गाड्या अगदी मुंगीच्या गतीने पुढे सरकत होत्या.

by बहिर्जी नाईक (noreply@blogger.com) at March 21, 2017 12:09 PM

कथापौर्णिमा

लिरिकवाला गाना- चन्ना मेरेया

’प्रेमभंग’ हा किती दु:खी करणारा शब्द आहे ना! इंग्रजीत तर त्याला “heartbreak” असा शब्द आहे! तुटलेलं, भंगलेलं हृदय…कोणाचा तरी प्रेमभंग झालेला आहे, s/he is heartbroken असं ऐकलं की ’आईग्गं, च्च्च” असे शब्द आपोआप उमटतात, माहित नसलेल्या व्यक्तीबद्दलही सहानुभूति वाटायला लागते, ती किती दु:खी असेल, तिला किती एकटेपणा वाटत असेल याची कल्पना येऊन आपणही दोन उसासे सोडतो. प्रेम ही जितकी प्राचीन भावना, तितकेच

by poonam (noreply@blogger.com) at March 21, 2017 06:18 AM

PRAHAAR | ONLINE MARATHI NEWS » विज्ञान तंत्रज्ञान

रेडमीचा नवा स्मार्टफोन भारतात दाखल

redmi 4 a

भारतीय मोबाईलच्या विश्वात श्योमी मोबाईल कंपनीने आपला नवा स्मार्टफोन ‘रेडमी ४ ए’ दाखल केला आहे.  

redmi 4 a

नवी दिल्ली- भारतीय मोबाईलच्या विश्वात श्योमी मोबाईल कंपनीने आपला नवा स्मार्टफोन दाखल केला आहे.  ‘रेडमी ४ ए’ असे या स्मार्टफोनचे नाव असून याची किंमत अवघी पाच हजार ९९९ रुपये आहे. २ जीबी रॅमचा असलेला भारतातील हा सर्वात स्वस्त स्मार्टफोन आहे.

‘रेडमी ४ ए’ हा स्मार्टफोन ऑनलाईन शॉपिंगसाईट अॅमेझॉनवर उपलब्ध करण्यात आला असून येत्या गुरूवारपासून (२३ मार्च) विक्रीसाठी उपलब्ध करण्यात आला आहे.

बिंजींग येथे आयोजित केलेल्या एका कार्यक्रमामध्ये हा स्मार्टफोन लाँच करण्यात आला आहे. याबरोबरच रेडमी ४ ए प्राईम हा स्मार्टफोनदेखील लाँच झाला आहे.

काय आहेत रेडमी ४ ए या स्मार्टफोनचे फिचर्स?

» ५ इंच डिस्प्ले

» १.४ गिगाहर्टझ क्वाडकोर स्नॅपड्रॅगन ४२५ प्रोसेसर

»  अॅन्ड्रोईड ६.० मार्शमॅलो

» दोन जीबी रॅम

» १६ जीबी मेमरी, १२८ जीबीपर्यंत वाढवण्याची सुविधा

» १०८०X१९२० पिक्सल स्क्रिन रेझ्योल्यूशन

» १३ मेगापिक्सेल रेअर कॅमेरा

» पाच मेगापिक्सेल फ्रंट कॅमेरा

» ३१२० एमएएच बॅटरी

» किंमत – पाच हजार ९९९ रुपये.

by प्रहार वेब टीम at March 21, 2017 05:30 AM

झाले मोकळे आकाश

महुआ महुआ महका महका ...

काल अचानक या झाडाने मोहात पाडलं ...


    नेहेमीची टेकडी, नेहेमीचीच पायवाट. तरीही तिथे नवं काहीतरी सापडत राहतं! आजुबाजूला बहर संपलेले भुंडे ग्लिरिसिडिया (गिरिपुष्प) आणि वाळलेलं गवत. याही झाडाखाली वाळालेल्या पानांचा खच, झाडावर एकही पान नाही. फक्त कळ्या. खाली झुकलेल्या या कळ्या कसल्या असतील म्हणून मी बघत होते, तर कुणीतरी खुडून तिथेच टाकलेल्या काही डहाळ्या दिसल्या.



दोन्ही डहाळ्यांवर एकेक फुललेलं फूल, बाकी अस्फुट कळ्या. फुलाचा वास बघितला, आणि उडालेच! हे मोहाचं फूल होतं.

मग अजून शोधल्यावर खाली पडलेल्या पानांमध्ये दडलेली अजून काही फुलं सापडली.  


अर्थातच हे फूल चाखून बघितलं. फुलात मध नाही, फुलालाच गुळमट गोड चव होती. (माऊला नाही आवडलं!) दोन फुलं खाल्ल्यावर दिवसभर मला आपल्या अंगाला मोहाच्या फुलांचा वास येतोय हे जाणवत होतं. :) (दिवसभर प्रचंड झोप पण येत होती - पण ती परवा रात्री नीट न झोपल्यामुळे असावी मोहाच्या फुलांमुळे नाही असं मी ठरवलंय. याची खात्री करायला आज परत दोन मोहाची फुलं खाल्लीत त्यामुळे परत एकदा महुआ महुआ महका महका :D)

***

काही झाडं संस्कृतीमध्ये अगदी खोल रुजलेली असतात, लोकांच्या जगण्याचा फार मोठा भाग त्यांनी व्यापलेला असतो. मोहाचं झाड अशा झाडांपैकी एक. मध्य भारतातल्या आदिवासी जीवनात मोहाचं खूप  मोठं स्थान आहे. मोहाची फुलं ते गोळा करतात, खातात, वाळवून त्या पिठाच्या भाकरी करतात, मोहाची दारू बनवतात. कविताताईंनी मोहाच्या पदार्थांविषयी - अगदी पुरणपोळीविषयीसुद्धा लिहिलं होतं त्यांच्या ‘घुमक्कडी’मध्ये. त्या पोस्टमध्येच पहिल्यांदा मोहाच्या फुलांचा फोटो बघितला त्यामुळे काल हे झाड ओळखता आलं. (मला तोवर उगाचच मोहाची फुलं लाल रंगाची असतील असं वाटत होतं.) यापूर्वी मोहाचं झाड पाहिलं होतं ते थंडीच्या दिवसत. तेंव्हा मोहाच्या बहराच्या काळ नसतो, त्यामुळे फुलं बघायला, चाखायला मिळाली नव्हती. सह्याद्रीमध्ये मोहाची झाडं फारशी नाहीत असा माझा समज. त्यामुळे पुण्यातल्या (माझ्या!) टेकडीवर मोहाचं झाड! खूशच झाले मी एकदम. अर्थात रानात या फुलांच्या स्वागताची जशी राजेशाही तयारी होते – झाडाखालची जमीन स्वच्छ करून, तिथे पंचा अंथरून त्यावर आदिवासी फुलं गोळा करतात – ते भाग्य पुण्यातल्या मोहाच्या झाडाला कसं लाभणार? शहरातल्या लोकांना हा मोह ओळखीचा नाही, त्यांना वेगळ्या मोहांच्या मागे धावायचं असतं!



by Gouri (noreply@blogger.com) at March 21, 2017 05:04 AM

भरतपूर

भटकंतीमध्ये मला अगदी पहायचंच होतं असं ठिकाण म्हणजे भरतपूर. भरतपूरमध्ये २ आकर्षणं होती माझ्यासाठी – केवलादेव घाना पक्षी अभयारण्य, आणि जाट राजा सुरजमल याचा लोहागड किल्ला.

सतराव्या शतकाची अखेर – अठराव्या शतकाची सुरुवात हा उत्तर भारतात धामधुमीचा काळ होता. मराठे, मुघल, राजपूत या महत्त्वाच्या सत्ता होत्या. त्यांच्यामध्ये सत्तेसाठी रस्सीखेच चालू होती. जाट हा शेतकरी समाज. अठराव्या शतकाच्या सुरुवातीला बदनसिंग जाट यानी जाटांना एकत्र आणून आपल्या भूमीच्या रक्षणासाठी त्यांच्या हातात शस्त्र दिलं. सुरजमल हा बदनसिंहाचा मुलगा आणि वारस. हा अतिशय कुशल योद्धा, रणनीतीचा जाणकार आणि मुत्सुद्दी. त्याने जाट सैन्याला शिस्त लावली, भरतपूर वसवलं, लोहागड, कुम्हेर हे किल्ले बांधले. त्याच्या राजवटीमध्ये जाट सत्ता उत्तर भारतातली नाव घेण्याएवढी महत्त्वाची सत्ता बनली. त्यानी बांधलेला भरतपूरचा किल्ला “लोहागड” हा खरोखरच अभेद्य होता. (१८०५ मध्ये इंग्रजांनी या किल्ल्यावर हल्ला करून ६ आठवड्यांहून जास्त काळ वेढा दिला, पण ते हा किल्ला जिंकू शकले नाहीत.)

दिल्लीतला मुघल बादशाह या काळात दरबार्‍यांच्या हातातलं खेळणं बनलेला होता. मल्हारराव होळकर दिल्लीला पोहोचून दिल्लीच्या सरदारांमधला संघर्ष संपवण्यापूर्वी सुरजमलनेही तिथे शिष्टाई केली होती. मुघल सरदारांनी सुरजमलविरुद्ध मराठ्यांकडे मदत मागितली. मरठ्यांनी १७५४ मध्ये सुरजमलच्या कुम्हेरगड किल्ल्याला वेढा घातला, पण तो जिंकू शकले नाहीत. १७५७ मध्ये पानिपतावर अब्दालीशी सामना करायला जातांनाही मराठ्यांची आणि सुरजमलची कुरबूर झाली, दुखावला गेलेला सुरजमल मराठ्यांना सामील झाला नाही. पण, तो अब्दालीलाही जाऊन मिळाला नाही. उलट युद्धानंतर नि:शस्त्र, अनवाणी, अन्नपाण्याविना परतणार्‍या पराभूत मराठी सैन्याला या राजाने पदरमोड करून आधार दिला. 

लोहागड किल्ला इंग्रजांना जिंकता आला नाही, पण आपल्या बेपर्वाईने आज त्याला हरवलं आहे. आता किल्ल्यात बघण्यासारखं फारसं काही उरलेलं नाही. किल्ला, त्याच्या आतला भाग आज भरतपूर गावाचे भाग आहेत. किल्ल्याच्या आत शाळा, दुकानं, ऑफिसं, रस्ते सगळं काही आहे. त्यामुळे किल्ला म्हणून बघायला फारसं काही मिळणार नाहीये हे आधीच माहित होतं, पण सुरजमल राजाला नमस्कार करायला किल्ल्याचा दरवाजा तरी मला बघायचाच होता. बराच वेळ "आता थोडं राहिलं, इथेच आहे!" असं ऐकत गावातल्या न संपणार्‍या अरुंद, पुढचं काहीच दिसू नये अशा वळतवळत जाणार्‍या गल्लीने चालत होतो. ती मधेमधे एवढी अरुंद वाटत होती, की पुढे गाडी जाईल का, वळवायला तरी जागा मिळेल का अशी शंका वाटत होती, त्यामुळे गाडी मागेच ठेवलेली. एकदाची ही संपली आणि किल्ल्याचा दरवाजा बघायला मिळाला. एव्हाना आमचा वेळही संपत आला होता, आणि “फक्त दरवाजा आणि तट” बघणार म्हणून मी आश्वासन दिलेलं असल्याने सोबतचे घाई करायला लागले होते. तेंव्हा आत पडझड म्हणजे नक्की काय आहे हे नीट न बघताच जड मनाने लोहागडाचा निरोप घेतला. :(





भरतपूरचं पक्षी अभयारण्य तसं खूप मोठं नाही. केवलादेव शिवमंदिराच्या जवळपासचा हा खोलगट भाग. सुरजमल राजाने अजान बांध बांधल्यावर इथे पाणथळ भाग निर्माण झाला. भरतपूरच्या संस्थानिकांनी पक्ष्यांच्या शिकारीसाठी राखलेलं हे जंगल होतं. आता याला नॅशनल पार्कचा दर्जा आहे. युरोप, रशिया, चीन आणि दक्षिण भारतातून येणारे स्थलांतरित पक्षी आणि इथले पक्षी असे मिळून इथे ३००च्या वर जातीचे पक्षी बघायला मिळतात. पक्षीनिरीक्षणासाठी सर्वोत्तम जागांपैकी हे एक मानलं जातं. आम्ही गेलो होतो ते पक्ष्यांचा अभ्यास करण्यासाठी नाही, तर माऊला पक्षी दाखवायला. (सोबत दुर्बिण होती, मोठा कॅमेरा अर्थातच नव्हता. तसंही माऊ आणि कॅमेरा हे कॉम्बीनेशन अवघडच असतं.) त्यामुळे दोन – तीन तास भटकंती करायच्या विचाराने गेलो होतो. इथल्या तळ्यामध्ये बोटीतून जाऊनही पक्षी बघता येतात, पण ते सगळे पक्षी काठावरूनही दिसले.

‘पिलू’ची गोड फळं. पोपट खात होते, आम्हीही चाखली!

Painted Stork, purple moorhen, Coot, Glazed Ibis, Egret

Painted Stork (चित्रबलाक) घरटे. इथे भरपूर घरटी होती, पिल्लांचा उडण्याचा सराव चालला होता.
पार्कमध्ये सायकलरिक्शा घेऊन जाता येतं, सायकली भाड्याने मिळतात, चालत हिंडता येतं, किंवा विजेवरच्या रिक्शाने जाता येतं. विजेच्या रिक्शा भरभर जातात, फार बघायला मिळात नाही. सायकल किंवा सायकलरिक्षाचा वेग पक्षी बघायला एकदम बरोबर होतो. वेडा राघू, पोपट, सातभाई, मोर, अशा नेहेमीच्याच भिडूंनी सुरुवात झाली, पण पुढे बरंच काही बघायला मिळालं. गरूड, घुबड, हुप्पू, चित्रबलाक (painted stork), Coot, Black Cormorant, Snake Bird,  Glazed Ibis, Spoonbill, Purple moorhen, Pelican, Flamingo, Herons, Common Kingfisher ही आठवणारी नावं. खेरीज कोल्हे, चितळं, नीलगायी भरपूर. इथली हरणं एकदम सुस्त झालीत, कारण त्यांना पळायला लावणारे मोठे मांसाहारी प्राणी नाहीतच. सद्ध्या इथे एक बिबट्या आलाय त्यामुळे जरा तरी फरक पडलाय. पार्कमध्येच राहणार्‍या गायी पण भरपूर आहेत.

एकूणात, आग्रा – फतेहपूर सिक्रीला न जाता थेट इथेच दोन दिवस घालवले असते तर जास्त मजा आली असती. पण भरतपूर आमच्या भटकंतीमधलं शेवटचं नाव होतं. यानंतर दिल्लीला जाऊन पुण्याची गाडी पकडणं एवढाच वेळ होता. माऊ मोठी झाल्यावर पुन्हा भरतपूरला निवांत जाणार मी!

by Gouri (noreply@blogger.com) at March 21, 2017 05:01 AM

खजुराहो

मध्य प्रदेशमधे तशी थोडीफार भटकंती केलीय, पण खजुराहो बघायचं राहिलं होतं नेहेमीच. या वेळी खजुराहो बघायचंच असं ठरवलं होतं. त्या प्रमाणे एक संध्याकाळ आणि पुढचा संपूर्ण दिवस खजुराहोसाठी राखीव होता ट्रीपचा. पण भारतीय रेलच्या कृपेने आमची गाडी संध्याकाळऐवजी रात्री खजुराहोला पोहोचली, आणि हाताशी एकच दिवस उरला. खजुराहो हे दहा – बारा हजार लोकवस्तीचं बुंदेलखंडातलं गाव. भरपूर पाणी आहे, चांगली शेती आहे, पण सगळी अर्थव्यवस्था पर्यटनावर. आमचा ड्रायव्हर म्हणजे माऊशी स्पर्धा करू शकेल इतका बोलका होता. त्याच्या भाषेत सांगायचं, तर गावात ‘लपके’ भरलेले आहेत. म्हणजे पर्यटकांना चिकटणारे. स्वतःची भरपूर शेती असतांना देवळाबाहेर भीक मागतील (विदेशी पर्यटकांकडून डॉलरमध्ये भीक मिळते!), त्यांना बाईकवरून ट्रिपलसीट हिंडवतील, त्यांच्या पुढे पुढे करतील. त्यांच्याशी लग्न जमवायचा प्रयत्न करतील. कुठल्याही मार्गाने पर्यटकांकडून पैसा मिळवून त्यावर जगणारा तो लपका!

पर्यटक प्रामुख्याने विदेशी – राजस्थान, आग्रा किंवा वाराणसी याबरोबर खजुराहोला येणारे. देशी पर्यटक म्हणजे थोडीफार नवं लग्न झालेली जोडपी, नाहीतर फक्त पुरुष. लहान मुलं सोबत असणारे, कौटुंबिक सहली फारशा नाहीत. माऊला सोबत घेऊन तिथे जातांना मनात थोडी शंका होती. कारण खजुराहोच्या मंदिरांची “तसली” प्रसिद्धी. खरं तर खजुराहो इतकीच मैथुनशिल्पं कोणार्कच्या सूर्यमंदिरावर किंवा कर्नाटकात बेलूरच्या मंदिरावरसुद्धा आहेत. पण तिथे कोणी कामशास्त्राची शिल्पं बघायला म्हणून जात नाही, तिथले गाईडही मुद्दाम या शिल्पांविषयी सविस्तर बोलत नाहीत. इथेसुद्धा एकूण शिल्पांच्या फार तर १०% शिल्पं ही मैथुनशिल्पं असतील. इतक्या शिल्पांच्या गर्दीमध्ये गाईडने मुद्दाम दाखवल्याशिवाय त्यातली बहुसंख्य आपल्या लक्षातही येणार नाहीत. पण कामशास्त्रात वर्णन केलेल्या अनेक स्थिती, अगदी bestialityचं सुद्धा चित्रीकरण इथे आहे. समाजजीवनाच्या विविध अंगांचं चित्रीकरण या मंदिरांवर आहे – त्यात लढाया आहेत, राजाचे दरबार आहेत, खेळ आहेत, तशाच कामलीलाही. ही मंदिरं बांधणारा समाज आजच्यासारखा ढोंगी झालेला नव्हता असं वाटलं हे बघून. (सुदैवाने माऊला मन रमवायला तिथे भरपूर दुसर्‍या गोष्टी मिळाल्या. ती कंटाळलीही नाही आणि तिला सोबत घेऊन आपण पॉर्न बघतोय असंही कुठे वाटलं नाही.)







ही मंदिरं बांधली गेली इसवी सन ९०० ते १२०० या काळामध्ये. तेंव्हा इथे चंदेल राजपूत राजवट होती. मंदिरं नागर पद्धतीची, मोठ्या, उंच जोत्यावर बांधलेली आणि अतिशय प्रमाणबद्ध. Interlocking पद्धतीने, कुठल्याही binding material शिवाय चिर्‍यावर चिरा रचून बांधलेली. गुलाबी – पिवळ्या सॅंडस्टोनमधली. हा दगड इथे सापडत नाही, ४० – ५० किमी अंतरावरच्या पन्ना गावाजवळ मिळतो. तिथून सगळे दगड वाहून आणलेले. देवळं आतून बाहेरून शिल्पांनी नटलेली. सगळीच शिल्पं अतिशय आखीवरेखीव, जिवंत वाटणारी.   एक एक मंदिर बांधायला १५ -२० वर्षं सहज लागली असतील. अशी २० – ३० मंदिरं तरी इथे शाबूत आहेत. अजून एक मोठं मंदिर सापडलं आहे, त्याचं restoration चालू आहे. वास्तूविशारद, शिल्पकार, इंजिनियर आणि मजूर यांच्या किती पिढ्या इथे राबल्या असतील, आणि चंदेल राजांनी केवढा पैसा इथे ओतला असेल!

दुल्हादेव मंदिर

पार्श्वनाथ मंदिर
जवारी मंदिर


लक्ष्मण मंदिर

चित्रगुप्त मंदिर आणि उजवीकडे फुललेला पांढरा कांचन!

यात सगळ्यात मोठं, उंच आणि प्रमाणबद्ध मंदिर म्हणजे कंदारिया महादेवाचं विद्याधर चंदेलाच्या काळात बांधलेलं मंदिर. विद्याधर चंदेलाच्या राजवटीत (अकराव्या शतकाचा सुरुवातीचा काळ.) गझनीच्या महमूदाची भारतावरची आक्रमणं चालू होती, त्यात तो चंदेलांवर दोन वेळा चालून गेला. पहिली स्वारी अनिर्णित राहिली, महमूद गझनीला परतला, आणि पुन्हा चालून आला. कालिंजरच्या किल्ल्याला त्याने वेढा घातला. किल्ला ताब्यात घेण्यात त्याला अपयश आलं, विद्याधर चंदेलाबरोबर त्याने तह केला. या विजयाच्या (!) स्मृतीप्रित्यर्थ विद्याधर चंदेलाने हे भव्य मंदिर बांधलं. (विद्याधर चंदेल त्या काळातला सामर्थ्यवान राजा होता. मंदिर बांधण्यापेक्षा महमूदाच्या पुन्हा पुन्हा होणार्‍या स्वार्‍यांपासून रक्षणासाठी काही केलं असतं तर! पण जाऊ दे. कितीही आक्रमणं झाली तरी आपण त्यातून काही शिकलो नाही. हा आपल्या इतिहासाचा फार दुःखद कालखंड आहे.:( हे संपायला थेट सतरावं शतक उजाडावं लागलं! ) हे मंदिर ३० मीटरपेक्षा जास्त उंच आहे. त्याच्या इंचाइंचावर सुंदर शिल्पं आहेत. पण प्रत्येक शिल्प बघतांना, खरं तर इथलं प्रत्येक मंदिर बघताना मला गझनीचा महमूद आठवलाच आठवला. चंदेल राजांनी खरोखर अप्रतिम शिल्पं उभी केली आहेत इथे. पण सह्याद्रीमधले कुठलीच कलाकुसर नसलेले रांगडे सुंदर किल्ले बघतांना जे समाधान मिळतं, त्याची तुलना यांच्याशी होऊच शकत नाही!

कंदारिया महादेव मंदिर











खजुराहो फेस्टीव्हल संपल्याच्या दुसर्‍या दिवशी आम्ही तिथे पोहोचलो, त्यामुळे फारशी गर्दी नव्हती तिथे. खजुराहोची मंदिरं बघायला एक दिवस पुरेसा आहे एवढा घरचा अभ्यास जाण्यापूर्वी केलेला होता. पण खजुराहोच्या जवळपास बघण्यासारख्या खूप गोष्टी आहेत हे माहित नव्हतं.  जवळ कालिंजरचा (तोच तो - गझनीच्या महमूदाला जिंकता न आलेला.) प्रसिद्ध किल्ला, ओर्छा, अजयगड, पन्नाच्या हिर्‍याच्या खाणींची सफर, केन (कर्णावती) नदीवरचा धबधबा (पांडव फॉल्स) हे सगळं इथून बघता येतं. (पन्ना राष्ट्रीय उद्यानालाही भेट देता येते, पण पन्नापेक्षा सरस जंगलं मध्य भारतात आहेत. पन्नामध्ये आता वाघ शिल्लक नाहीत. कान्हा / बांधवगड / रणथंबोरला आहेत, पण ही जंगलं इथून तशी लांब आहेत.)

देवळं बघण्यापूर्वी जवळ १५ - २० किमीवर “क्रॉकोडाईल सफारी” आहे तिथे गेलो होतो. केन (कर्णावती) नदीमध्ये मगरी आहेत, आणि घडियाल पण सोडल्या आहेत. पण टेकडीवरून खाली नदीच्या पात्रात मगरी बघण्यात काही फारशी मजा आली नाही. (म्हणजे आपल्याला नदीपात्रात पडलेलं फळकूट वाटतं, तीच मोठी मगर आहे म्हणून गाईडने सांगायचं, आपण खूश व्हायचं असा प्रकार! ) जातांना वाटेतल्या जंगलात चितळं, नीलगायी, कोल्हे, लाल आणि काळ्या तोंडाची माकडं, कोल्हे, गिधाडं हे मात्र भरपूर बघायला मिळाले. पुढे जाऊन केन नदीवर पाच एक किमी लांबीची मोठी घळ आहे. तिथेच पात्रात ज्वालामुखीमुळे झालेलं मोठं विवर आहे. त्याच्या आजूबाजूला पाच रंगांचे कातळ दिसतात. पावसाळ्यात इथे मस्त धबधबा असतो. आता धबधबा नव्हता, पण नदीचं पात्र आणि बाजूचे कातळ (आमच्या ड्रायव्हरच्या भाषेत ‘मिनी ग्रॅंड कॅनयन!’) फार सुंदर दिसतात.

इथे पावसाळ्यात धबधबा असतो
ज्वालामुखीचं विवर

घळीतून वाहणारी केन नदी
एकूण, इथे परत येतांना अजून जास्त वेळ घेऊन यायचं असं ठरवलं निघतांना!

by Gouri (noreply@blogger.com) at March 21, 2017 04:47 AM

माझिया मना जरा सांग ना

स्वप्ना आणि सत्या- भाग ७

दोघेही एका हॉटेलमध्ये समोरासमोर बसलेले.
ती: मघाशी त्या दोघांना पाहिलंस?
तो(घास खाता खाता): कोण?
ती: तेच रे टेबलच्या एका बाजूला बसले होते?
तो: ओह.. मला नाही आवडत हे असलं.
ती: आता त्यात काय?
तो: समोरासमोर बसायचं, हे काय एका बाजूला बसायचं?
ती: मग प्रेमात असतं.
तो: आपण नव्हतो का कधी प्रेमात?
ती: असं काय अरे? किती क्यूट दिसत होते दोघं.
तो: क्यूट?
ती: मग काय? आपण पण होतो की असेच.
तो: हां पण हा असला फालतूपणा कधी केला आपण पब्लिकमध्ये?
ती: विसरलास? असा टेबलाखालून धरलेला हात?
तो(हसून): ते होय? आता ते लग्नाआधी होतं.
ती: मग आता लग्न झाल्यावर?
तो: आता काय? कधीही धरता येईल.
ती: मग का नाही धरत?
तो: हे काय नवीन?
ती: लग्न झालं म्हणजे या साध्या गोष्टी संपल्या?
तो: मी कुठे असं म्हणतोय? पण तू माझी बायको आहेस ते दाखवायची काय गरज आहे?
ती: पण मी म्हणते दाखवलं तर काय बिघडलं?
तो: माझं प्रेम आहे हे तुला दाखवायला ते चार चौघात कशाला सांगितलं पाहिजे? घरीही सांगता येतं !
ती:  पण समजा बाहेर हात धरला तर असं काय पाप लागतं? बायकोच आहे ना?
तो: तुझं ना? काहीही असतं? चार लोकांत हे असं वागणं शोभतं का?
ती: बरोबर. तुला माहितेय लग्नाआधी मीच नको म्हणायचे, कारण तेव्हा तू हक्काचा नव्हतास.पण हक्काच्या माणसाकडून हक्काचा हात मिळणं वेगळंच असतं. जाऊ दे तुला नाही कळणार.
तो: आणि या उलट 'आपलं माणूस आहे' हा स्टॅम्प लावायची गरज मला वाटत नाही. ते ज्याला कळायचं त्याला माहित असलं म्हणजे झालं. जाऊ दे तुला नाही कळणार.

दोघेही मुकाट्याने ताटात बघून जेवत राहिले. आज पुन्हा एकदा स्वप्नं आणि सत्याचं भांडण झालं होतं.


विद्या भुतकर.

by Vidya Bhutkar (noreply@blogger.com) at March 21, 2017 02:37 AM

March 19, 2017

दुनियादारीसे हटके...

मी... (२४ जुलै २०११)

निळ्या निळ्या समुद्राची
निळसर गहराई मी...
बेफानपणे वाहणारा
बंधरहित वारा मी...
चम् चम् चमकणारा
शीतल चन्द्रमाँ मी...
स्वत:भोवती गिरकी घेत
फिरणारी धरती मी...
क्षितिजाच्या पलिकडे उडणारे
एक स्वच्छंदी पाखरू मी...

by ज्योती साळुंखे (noreply@blogger.com) at March 19, 2017 03:51 PM

Holy Cow! Vegan Recipes

Tofu Tikka Masala

An appetizing plate of Tofu Tikka Masala is all I really need for the perfect Sunday night dinner. The tofu is baked and then simmered in a spicy, tangy sauce of tomatoes and onions. Serve with brown...

[[ This is a content summary only. Visit my website for full links, other content, and more! ]]

by Vaishali at March 19, 2017 01:00 PM

डीडीच्या दुनियेत

फुकट घाला जेऊ, तर बापल्योक येऊ

विधिमंडळाचे अधिवेशन आले की नेहमी येतो तसा शेतकऱ्यांच्या हालअपेष्टांचा बहुतेकांना कळवळा आला आहे. आज, आता, ताबडतोब शेतकऱ्यांची कर्जमाफी झाली पाहिजे, असा धोशा बहुतेकांनी लावला आहे. आज शेतकऱ्यांच्या कर्जमाफीवरून विधानसभेत गोंधळ […]

by देविदास देशपांडे at March 19, 2017 09:03 AM

my first blog आणि नवीन लेखन

खादी... एक विचार अनेक आचार साप्ताहिक विवेक 16-Mar-2017


खादी... एक विचार अनेक आचार

साप्ताहिक विवेक  मराठी  16-Mar-2017
, भारतीय व युरोपीय वस्त्रोद्योग, भारताची कृषी व वस्त्र संस्कृती, उद्योगक्रांती येण्याआधीच्या युरोपातील लोकर-आधारित वस्त्रसंस्कृती, अमेरिकेत गुलामांच्या घामातून साकारलेला कापूस-आधारित वस्त्रोद्योग, भारताची विकेंद्रित अर्थव्यवस्था व त्यातून ग्राम-स्वावलंबनावर आधारलेली संस्कृती या सर्वांविषयी टप्प्याटप्प्याने विचारमंथन सुरू झाले. या नवीन दृष्टीमुळे आचरणांत खादी आणली गेली. बिहारच्या प्रचंड उन्हाळयात सुती साडया, हँडलूम साडया आणि खादीचे सलवार कुर्ते पसंत पडू लागले आणि इतर कपडे तेवढे भावेनात.
मी खादी-भक्त आहे. त्याच्या अनेक कारणांपैकी सर्वात महत्त्वाचे कारण हे की खादीचा स्पर्श आपल्या अंगाला सुखकारक असतो आणि सिंथेटिक कापडासारखा अपायकारक तर मुळीच नसतो. तसे पाहिले, तर मिलमधील सुती कापडदेखील अंगाला अपायकारक नसते. पण त्याचा खादीच्या स्पर्शाइतका सुखद स्पर्श नसतो - खादीसारखा समशीतोष्ण म्हणजे थंडीत ऊब देणारा व उष्म्यात थंडावा देणारा असा नसतो.
म्हणूनच जेव्हा पंतप्रधान मोदी यांनी खादीबद्दल बोलायला सुरुवात केली, तेव्हा मला सुखद आश्चर्य वाटले. तसे पाहिले तर कित्येक दशकांचे काँग्रेसचे सरकार जाऊन भाजपाचे सरकार केंद्रात आणि राज्यात आले असले, तरी नवीन विचारसरणीत खादी ही काही मोठी प्राथमिकता वाटत नसेल. मोदींखेरीज इतर कोणीही खादीबद्दल बोललेलेदेखील नाही. पण मोदींच्या उल्लेखामुळे कदाचित हा विषय पुढे जाईल. याच कारणासाठी खादीच्या कॅलेंडरवर मोदी झळकावेत याचाही मला आनंद झाला होता.
मला खादीबद्दल आकर्षण निर्माण झाले ते किशोरवयात वाचलेल्या एका कादंबरीमुळे. भारतीय स्वातंत्र्यालढयाच्या पार्श्वभूमीवर तसेच बिहारमधील सामाजिक स्थिती दाखवणारी ही कादंबरी. नायक क़्रांतिवादी, तर त्याची आई गांधीवादी. अल्पशिक्षित असूनही खादीच्या कामाला वाहून घेतलेली. एक दिवस तापाने फणफणत असतानाही ती आपले गाठोडे बांधून निघते, तेव्हा पोलिसांचा डोळा चुकवून चारच दिवसांसाठी घरी आलेला नायक तिला थांबवायचा प्रयत्न करतो - एक दिवस नाही गेलीस तर काय होईल?
आई उत्तर देते, ''अरे, माझे वार ठरलेले आहेत. एका गावाला आठवडयातून एकदाच जाणे होते. आता मी ज्या गावाला जाणार, तिथल्या बायका वाट बघत असतील. मी जाऊन त्यांना आठवडाभर लागणारे पेळू देणार, त्यांनी मागल्या आठवडयात कातलेले सूत वजन करून, तपासणी करून घेणार, त्यावर त्यांची मजुरी देणार, तेव्हा कुठे त्यांच्या घरांत चूल पेटेल. आज गेले नाही, तर पुढचे आठ-दहा दिवस त्यांची पोरंबाळं उपाशी राहतील!''
माझ्या बालपणी बिहारमधील जी आर्थिक विपन्नता मी पाहिली आहे, त्याचे प्रतिबिंब या संभाषणात होते, पण उपायही इथेच दिसत होता. तेव्हापासून खादी, भारतीय व युरोपीय वस्त्रोद्योग, भारताची कृषी व वस्त्र संस्कृती, उद्योगक्रांती येण्याआधीच्या युरोपातील लोकर-आधारित वस्त्रसंस्कृती, अमेरिकेत गुलामांच्या घामातून साकारलेला कापूस-आधारित वस्त्रोद्योग, भारताची विकेंद्रित अर्थव्यवस्था व त्यातून ग्राम-स्वावलंबनावर आधारलेली संस्कृती या सर्वांविषयी टप्प्याटप्प्याने विचारमंथन सुरू झाले. या नवीन दृष्टीमुळे आचरणांत खादी आणली गेली. बिहारच्या प्रचंड उन्हाळयात सुती साडया, हँडलूम साडया आणि खादीचे सलवार कुर्ते पसंत पडू लागले आणि इतर कपडे तेवढे भावेनात. हा फरक कायमस्वरूपी झाला.
पुढे 1984-88 या काळात व माझी सरकारी पोस्ट म्हणजे सांगली-जिल्हाधिकारी व पश्चिम महाराष्ट्र विकास महामंडळाची कार्यकारी निर्देशक असताना आम्ही देवदासींसाठी आर्थिक पुनर्वसन प्रकल्प राबवायला घेतला. त्यात त्यांना कौशल्य प्रशिक्षण आणि पुढे उद्योजक म्हणून काम करण्याच्या सोयी करून देणे हे स्वरूप होते. एका गटाला आम्ही रेशीम उद्योगाचे प्रशिक्षण दिले. त्यामधे रीलिंग म्हणजे कोषातून धागा काढणे, त्याला डबलिंग व टि्वस्टिंग या प्रक्रियेतून मजबूती आणणे, आडव्या बीम भरणे आणि प्रत्यक्ष रेशीम वस्त्र विणणे एवढया प्रकारांचे प्रशिक्षण होते. त्यानिमित्त मी देशभर फिरले आणि रेशीम उद्योगासोबतच सूत-उद्योगाचाही अभ्यास केला. व्याप्ती पाहू गेल्यास भारतात सूत-उद्योगाची व्यप्ती ही रेशीम उद्योगापेक्षा लाख पटींनी जास्त आहे. पण त्या तुलनेत खादीचा वाटा अत्यल्प असा आहे.
या माझ्या अभ्यासाच्या काळात दोन अफलातून गोष्टी झाल्या. आम्ही सुट्टीवर आसाममध्ये फिरायला गेलो, तेव्हा तेथील रेशीम उद्योगही पाहिला. आसाममध्ये सोमसाल या जंगलात वाढणाऱ्या वृक्षांवर वेगळया जातीचे रेशीम किडे पोसले जातात. त्यांना मोगा असे नाव आहे. त्यापासून धागा तयार करून मोगा सिल्कची वस्त्रे तसेच सुती वस्त्रे विणण्यासाठी घरोघरी छोटे हातमाग आहेत. नवीन मूल जन्माला आले की त्याला आयुष्यभर पुरेल एवढे कापड विणण्याचा संकल्प सोडला जातो. मूल मोठे होत जाते, कौशल्य शिकत जाते, तसे त्याचाही सहभाग या कामात वाढत जातो.   
त्यातील एक महत्त्वाचे काम होते शाळेत येता-जाता टकळीवर सूत काढून देणे. चड्डीच्या एका खिशात गडूमध्ये ठेवलेली टकळी आणि शर्टाच्या वरच्या खिशात पेळू. मित्रांसमवेत गप्पा करत सूतकताई करत ही मुले जायची. मला खूप आश्चर्य वाटले. असे चालता चालता टकळीवर सूत कातायला आपणही शिकायचेच, असे ठरले.
साधारण याच सुमारास, सत्तरी उलटून गेलेल्या माझ्या वडिलांनी धरणगाव (खानदेश) ते पंढरपूर अशा पायी वारीत सामील होण्याचे ठरवले. त्यांनी मनात घेतले की परावृत्त करणे अशक्यच. पण मी पंढरपूरला तुम्हाला घेण्यास येते असे त्यांना ठासून सांगितले.
वारी संपल्यावर, आपला अनुभव कसा होता ते त्यांनी खूप उत्साहाने ऐकवले. सुमारे 8-10 लाख लोक ठिकठिकाणच्या गावांमधून पायी चालत सुमारे 15-20 दिवसांचा प्रवास करून पंढरीला येतात. साधी, देवभोळी, कष्टकरी माणसे. हरिनामाचा जप चालू असतो. मग आम्ही बोलत बसलो - यांना चालता चालता टकळी वापरायला शिकवली, तर?
मग कित्येक वर्षे लोटली आणि एक दिवस ती भन्नाट कल्पना अखिल भारतीय वारकरी संप्रदायाचे अध्यक्ष प्रकाश बोधले महाराजांना आवडली. एक दिवस त्यांच्या हरिनाम सप्ताहाच्या उत्सवात त्यानी मला आवर्जून परभणीला बोलावले. तिथे कीर्तन ऐकायला आलेल्या स्त्रियांसमोर आम्ही दोघांनी ही कल्पना मांडली. त्यांचे सचिव शेडगे यांनी परभणी येथेच खादी बोर्डातून निवृत्त झालेले ज्ञानेश्वर मुंडे यांना शोधून आणले व त्यांनीही या कामासाठी सूत्रधार म्हणून काम पाहायचे कबूल केले. त्यांनी टकळीवर सूतकताई शिकवणाऱ्या दादाराव शिंदे गुरुजींनाही या कामात ओढले. शिंदे गुरुजींनी टकळीसोबत पेटीचरख्याची कल्पनाही मांडली. हा पेटीचरखा पेटीसारखा उघड-मीट करता येतो. बंद केल्यावर खादी कर्ुत्याच्या खिशात मावेल एवढा आकार असतो. ते सर्व पाहून मी मुंबईला परत आले.
मग विचारचक्र सुरू झाले. मुंढेंनी चालवलेल्या बालभवन सार्वजनिक वाचनालयाच्या एका खोलीत सुमारे 20 स्त्रिया प्रशिक्षणाला बसू शकतील. पण त्यांना टकळी, पेटी-चरखे, पेळू इत्यादी लागेल. शिवाय चालत जाताना टकळीवर सूतकताईचे काय? हे सर्व काही आपण स्वत: शिकून न घेता इतरांना भरीला घालणे योग्य आहे का? वगैरे वगैरे!
सुदैवाने पक्के गांधीवादी व खादीभक्त आणि मुंबई उच्च न्यायालयाचे निवृत्त न्यायमूर्ती आदरणीय चंद्रशेखर धर्माधिकारी यांची ओळख होती. त्यांच्याकडे हा विषय मांडला. ते अगदी भारावून गेले आणि उत्साहातही आले. लगेच त्यांनी मुंबई, वर्धा व परभणीला मुंढे यांना फोन लावले. मुंबईच्या खादी ग्रामोद्योग केंद्रातील एक कार्यकर्ता मला टकळी व पेटीचरख्यावर सूत कातायला शिकवेल, ही व्यवस्था झाली. मुंढेंबरोबर पूर्ण चर्चा करून त्यांची जबाबदारी, अडचणी इत्यादी बाबी ठरल्या. वर्ध्याला सेवाग्राममध्ये फोन करून 20 पेटीचरखे परभणीला पाठवायची सोय झाली. पुढे मला टकळी येऊ लागल्यावर स्वत:कडील एक छोटा गडू भेट म्हणून दिला. मी त्यामध्ये टकळीला स्थिरावून कारने, बसने किंवा रेल्वेने प्रवास करताना सूत काढू लागले. चालता चालता सूतकताईचा सरावदेखील करून झाला. मुंढे व शिंदे यांना त्यांच्या कामापोटी बारा हजार रुपये धर्माधिकारी यांनी आपणहून पाठवले. शिवाय खादी उद्योगातील कोणत्याही अडचणी आल्या तर त्यांचा फोन फिरेल हा आधारही मिळाला.
अशा रितीने परभणी येथे 15 महिला टकळीचे व पेटीचरख्याचे प्रशिक्षण घेऊ लागल्या. एव्हाना आषाढी एकादशी जवळ येऊ लागली होती. या प्रशिक्षणात तयार झालेले सूत पंढरपुरी श्री विठ्ठलाला अर्पण करायचे अशी एक भावनिक योजना होती. शिकाऊ महिलांनी बरेच सूत कातून झाले होते. मुंढेंनी कल्पना मांडली की सुताऐवजी वस्त्र तयार करून ते विठ्ठलाला अर्पण करावे. तसे केल्याने आषाढी एकादशीचा मुहूर्त गाठता आला नसता. मग कार्तिकी एकादशीचा मुहूर्त ठरला. मात्र त्या आधी पंढरपूरच्या वारीत बोधले महाराजांच्या दिंडीसोबत मीदेखील पुणे-सासवड असा प्रवास केला. सासवड मुक्कामी परभणीच्या गोटातील सहा महिला आल्या होत्या. त्यांनी रात्री खूप मोठया वारकरी समुदायासमोर पेटीचरख्याचे प्रात्यक्षिक केले. मीदेखील चालताना टकळी वापरण्याचे प्रात्याक्षिक दाखवले. कित्येक वारकऱ्यांनी यात रस दाखवला. पण वारीत त्यांच्याकडे असणाऱ्या एकूण ओझ्याचा विचार करता त्यांना टकळीवर सूतकताई जमेल का ही मलाच शंका आली. त्यावर निदान मुक्कामाच्या ठिकाणी भजन-कीर्तन ऐकताना तरी ते टकळीने किंवा चरख्याने सूतकताई करू शकतील असे त्यापैकी काहींनी सुचवले. त्याच मुक्कामी वर्ध्याहून काही मंडळी हातकरघे घेऊन प्रात्याक्षिके दाखवायला आली होती.

हे छोटे हातकरघे घरगुती वापरासाठी असतात व त्यावर 2 फूट रुंदीचे कापड विणले जाऊ शकते. म्हणजे ज्या घरांत सूत काढले जाईल, तिथेच ते विणून वस्त्रदेखील तयार होऊ शकते. पण त्यांमधून पंचे, टेबल मॅट्स असे छोटेखानी काम होऊ शकते, रुंद पन्हा निघू सकत नाही.
असो. अशा प्रकारे, तऱ्हेतऱ्हेच्या शक्यतांचा विचार करत सासवड मुक्कामाची रात्र संपली आणि दुरऱ्या दिवशी दिंडी पुढे निघाली. मी पुण्याला परत आले.
परभणीच्या महिला गटाने काढलेल्या सुताचे वस्त्र करण्यासाठी मुंढेंना बराच त्रास झाला व नवीन गोष्टी कळल्या. काही वर्षांपूर्वीपर्यंत खादी ग्रामोद्योग बोर्डातर्फे असे काढलेले सूत घेऊन त्याबदल्यात वस्त्र दिले जायचे, ती पध्दत बंद झाली होती. वर्धा, नांदेड अशा खादीचे गड म्हणवल्या जाणाऱ्या ठिकाणी पूर्वी सूत विकत घेतले जायचे तेही आता बंद झाले होते. मग परभणीच्या प्रशिक्षित महिला गटाने वर्षभर चरख्याचे काम करायचे म्हटले, तर त्यांना विक्रीची व्यवस्था काय, हा मुंढेंना प्रश्न पडला होता. त्यांच्या ओळखीमुळे आणि वारीबरोबर संबंध जोडला गेल्याने या वेळेपुरते तुमच्या सुताच्या समतुल्य कापड देतो असा वर्धा केंद्राकडून त्यांना दिलासा मिळाला. त्याप्रमाणे सुमारे 13 मीटर लांब व मोठया पन्ह्याचे कापड मिळाले. मग कार्तिकी एकादशीला आळंदी येथे माउलींच्या समाधीवर त्या वस्त्राचा अर्पण सोहळा झाला. त्या वेळी मा. धर्माधिकारी, बोधले महाराज, मी, तसेच उल्हास पवार, मुंढे, शेंडगे इत्यादी मंडळी हजर होते.
तसे पाहिले, तर मी, बोधले महाराज, धर्माधिकारी व मुंढे वेगवेगळया गोष्टी साध्य करण्याचा प्रयत्न करीत होतो. पण चारी गोष्टीसाठी खादी ग्रामोद्योग बोर्डाच्या सहभागाची गरज होती. ती असेल तर चारी उद्दिष्टांची एकत्र पूर्तता होऊ शकत होती. मला आषाढी एकादशीसाठी जाणाऱ्या लाखो वारकऱ्यांची ऊर्जा सूत काढणे या तात्कालिक कार्यासाठी वापरली जावी असे वाटत होते. बोधले महाराजांना यातून अध्यात्माकडे एक पाऊल पुढे टाकलेले पाहायचे होते. मुंढेंना यातून एखादे खादीचे उत्पादन केंद्र उभे राहावे असे वाटत होते, तर धर्माधिकारी यांना खादीचा प्रचार व अधिक वापर अपेक्षित होता.
आमच्या प्रयत्नांना यश आले की नाही, किती टक्के यश किंवा अपयश मिळाले, ही चर्चा मला आता तरी फारशी करायची नाही. पण एका वेगळया दिशेने वाटचाल करण्यासाठी चार वेगळे चिंतन करणाऱ्या व्यक्ती एकत्र येतात आणि एक प्रयोग करून पाहतात, ही प्रयोगशीलता हाच आपल्या समाजाचा एक अमूल्य ठेवा आहे. यशाचा रस्ता त्यातूनच सुरू होतो.
9869039054
leena.mehendale@gmail.com

by लीना मेहेंदळे (noreply@blogger.com) at March 19, 2017 04:23 AM

संजय सोनवणी (Sanjay Sonawani)

कशासाठी शिकायचे?


Image result for education



आपण आपल्या देशात स्वबळावर कृत्रीम बुद्धीमत्ता असणारे संगणक अथवा यंत्रे बनवू शकण्याची आज तरी शक्यता दिसत नाही. फार कशाला, आम्ही भारतीय स्वत:ला संगणक प्रणाली क्षेत्रातील माहिर समजतो. जवळपास घरटी आमच्याकडे असे तज्ञ आज आहेत असे आम्ही समजतो. पण वास्तव हे आहे कि आज संघणकासाठी लागणारी एकही भाषा भारतियाने संकल्पिलेली नाही कि निर्माण केलेली नाही. या क्षेत्रात आपले स्थान "बौद्धिक श्रमिकाचे" आहे. भविष्यात सर्वच क्षेत्रात काय काय बदल होण्याची संभावना आहे हे आपण पाहणारच आहोत, पण हे पाहण्यासाठी सर्वप्रथम लागते ती या बदलाला तोंड देण्यासाठी लागणारी बुद्धीमत्ता. तीच जर आम्ही विकसीत केली नाही तर अर्थातच आमचे भवितव्य अंधारलेले राहणार यात शंका बाळगायचे कारण नाही. 

आज वास्तव हे आहे कि आपल्या शिक्षणाचा, शिक्षकांचा आणि म्हणून मुळात विद्यार्थ्यांचाच दर्जा ढासळलेला आहे. त्यामुळे आपले एकुणातील सामाजिक चारित्र्यही ढासळलेलेच राहणार. आज आपले अनेक सामाजिक प्रश्न ज्वलंत बनले आहेत ते मुळात नीट शिक्षण आणि आकलनक्षमतेच्या अभावात हे आपल्या लक्षात येत नाही. आपले नेतेही शिकुन अशिक्षितच असल्याने आपल्याला आपल्या शिक्षणपद्धीतच बदल करावा लागेल हे त्यांना समजलेले नाही. त्यामुळे आपली शिक्षणव्यवस्था जेंव्हा बदलायची ती बदलो, आपल्याला तरी आत्ताच बदलावे लागणार आहे. त्यासाठी केवळ आपला आपल्या जीवनाकडे एकुणातच पहायचा दृष्टीकोण बदलावा लागणार आहे. जे सजग आहेत त्यांना कंबर कसावी लागेल व विद्यार्थ्यांना ज्ञानार्थी बनवण्यासाठी स्वत: प्रयत्न करावे लागतील. पालकांनाच यात अधिक पुढाकार घ्यावा लागेल.

विद्यार्थ्यांना खुपदा ते कशासाठी शिकत आहेत हेच माहित नसते. शाळेत व त्यानंतर महाविद्यालयात जाणे असा जणु नियमच असल्याप्रमाने ९०% विद्यार्थी अभ्यासक्रमाच्या भोव-यात अडकावले जात असतात. अमूक विषय आपण का शिकायचा, का शिकवला जातोय आणि त्या विषयाची अंतिम परिणती काय हेच जर माहित नसेल तर शिकून फक्त माठ बाहेर पडणार. पाल्यांना आपल्याला नेमके काय व का हे ठरवायला जमत नसेल तर पालकांनी पुढाकार घ्यायला पाहिजे. सध्या आपल्या पाल्याला शाळेत पाठवतो येच निरुद्देश्यपणे अथवा आपली अपुर्ण स्वप्ने साकारण्यासाठी. पाल्याच्या स्वप्नांचे पंख छाटुन कोणताही पाल्य महान कामगिरी बजावण्याची शक्यता नाही हे आपल्याला लक्षात घ्यावे लागेल.

आपल्या शिक्षणपद्धतीचा प्रमूख उद्देश नोकरदार निर्माण करणे आहे असे मानले जाते. ठीक आहे, हा का उद्देश्य असेना. प्रत्यक्षात हे नोकर "दर्जेदार नोकर" बनावेत हे कोठे शिकवले जाते? कार्यक्षमता आणि दर्जा याचे शिक्षण शाळेपासुनच मिळायला हवे ही अपेक्षा असते. पण आम्ही, शिक्षणाचा मर्यादित हेतू जरी गृहित धरला तर तोही साध्य करण्याचा प्रयत्न करत नाही. मुळात आपण उद्देशच ठरवलेला नाही. पास होंणे...चांगले मार्क मिळवणे म्हणजे हुशार हे आमच्या डोक्यात कोणी घुसवले? तसे असते तर एम.ए.चा गोल्ड मेडालिस्ट विद्यार्थी कसलीही स्पर्धा परिक्षा द्यावी न लागता सरळ कलेक्टरपदी नियुक्त व्हायला हवा. होते का तसे? होत नाही कारण शाळा-महाविद्यालयातील मार्क म्हणजे बुद्धीमत्ता व कौशल्य आहे असे सरकारच मानत नाही. आपण मात्र मानतो ही आपली चूक आहे. य चुकीनेच आपण आपल्या अनेक पिढ्यांचे वाटोळे केले आहे व आजही आम्हाला आमच्या जन्मजात अडाणीपणामुळे यात बदल घडवावा व तो आम्हीच घडवू शकतो हे लक्षात येत नाही. मग ज्ञान, उद्योजकता वगैरे कधी शिकवले जानार?

त्यामुळे मार्कांकडे विशेष लक्ष न देता विद्यार्थ्याचे आकलन कसे वाढेल यावर आपण भर देवू शकतो व आवडीच्या विषयात अधिक प्रगती करायला वाव देवू शकतो. अनेक विद्यार्थी विचारतात, "अमूक क्षेत्रात स्कोप आहे का?" खरे म्हणजे स्कोप नाही असे जगात एकही क्षेत्र नाही. अगदी नवी क्षेत्रे शोधून इतरांनाही स्कोप देता येईल इतके स्कोप आहेत. प्रत्येक विषय हा महत्वाचा व मोलाचा आहे. हे सांगायला आधी शिक्षक लागायचे. आता कोणत्या विषयात काय स्कोप आहे ही माहिती तुम्ही संगणकावरुन मिळवू शकता. तीहे जगभरची. महत्वाचे हे समजावून घ्या कि स्कोप नाही असा विषय अस्तित्वात नसतो. उलट आज ठराविक लोकप्रिय क्षेत्रांकडेच धावायची विद्यार्थ्यांची प्रवृत्ती असल्याने महत्वाच्घा असंख्य क्षेत्रांत माणसांचाच तुडवडा आहे. उदा. मुलभूत विज्ञानाकडे आज खूप क्वचित विद्यार्थी जातात. त्यामुळे एकीकडे भरमसाठ बेरोजगार आहेत तर दुसरीकडे अनेक क्षेत्रात माणसांचाच तुटवडा आहे. 

मग अशा स्थितीत, केवळ रोजगार हे उद्दिष्ट ठेवले तरी त्या उद्दिष्टाला समजावून न घेता कसलीच योजना न केल्याने काय गफलत झाली आहे हे लक्षात येईल. म्हणजे नोकरदार व्हायचेय पण तो कसा आणि कोणत्या क्षेत्रात हे तरी आम्हाला ठरवता यायला काय हरकत आहे? असे केले म्हणजे उद्दिष्टाच्या दिशेनेच प्रयत्न करता येतील. त्या क्षेत्रात प्रत्यक्ष कसे कामकाज चालते हे पाहता येईल. त्या क्षेत्रातील आधुनिक व ताजी माहिती मिळवण्यासाठी प्रयत्न करता येईल. अद्ययावत राहता येईल. थोडक्यात, नोकरदारीच करायची तर चांगली नोकरदार तरी बनावे कि नाही?. पण उद्देश स्पष्ट् असला पाहिजे. यात कालपरत्वे काही बदल व सुधारणा होत जातात. एखादवेळेस एकदम नवीनच व आवडीची दिशा अवचित मिळू शकते. पण ज्यांची सुरुवातच निरुद्देशपणे होते त्यांना अनेकदा "संधी" म्हणजे काय हेच समजत नाही. अर्धवट ऐकलेली माहिती, करियर काउंसिलिंगवाल्याच्या लबाड्या, स्पर्धा परिक्षांचा विस्फोट यात "मला काय नेमके करायचे आहे?" हा प्रश्न सुटून जातो. आम्हाला हे थांबवायला हवे.

आमच्या शिक्षकांना व प्राध्यापकांना आपापल्या क्षेत्रातले ज्ञान अद्ययावत ठेवायला काय हरकत आहे? त्यांनी ते ठेवले तरच ते विद्यार्थ्यांना अभ्यासक्रमाबाहेरील ज्ञान देत त्यांना अधिकाधिक ज्ञानपिपासू बनवायला मदत करू शकतील ना? पण त्यांना त्यासाठी वेगळे वेतन मिळनार नाही. मिळणा-या वेतनाच्या प्रमाणात मुळात कामच करायचे नाही असे तत्व कसोशीने राबवले जाते तेथे हे अवघड जाईल हे खरे. पण काही जण तरी चांगले शिक्षक असतील वा होऊ पहात असतील. ते पुढाकार घेऊ शकतात. विद्यार्थ्याच्या जाणीवांच्या कक्षा विस्तारु शकतात. शिक्षण नेमके का व कशासाठी हेच आम्हाला सुस्पष्ट होत नाही तोवर आम्ही शिक्षण दिले काय किंवा न दिले काय, काही फरक पडणार नाही.

अनेकदा शि्कवले जाण्याचा दर्जा काय असनार आहे हे शिक्षकांच्या दर्जावरुनच ठरते. अनेक शिक्षक चांगले आहेत हेही खरे आहे. शिक्षणबाह्य कामांमुळे ते पार चेपले गेले आहेत हेही खरे आहे. पण त्याच वेळीस आपल्या पाल्यांच्या पिढ्या विनाशाच्या दरीकडे आपणच घेऊन चाललो आहोत याचेही भान त्यांना असायला हवे. किंबहुना केवळ पेशानेच शिक्षक असलेले लोक नव्हेत तर त्या त्या क्षेत्रातील यशस्वी लोकांनी शिक्षकाच्या भुमिकेत जात ज्या चूका आपल्या हातून झाल्या त्या परत होऊ नयेत यासाठी प्रयत्न करावेत. 

ज्ञान सर्वत्र आहे. पण ते कसे निवडून घ्यायचे हे जे शिकवतो तो खरा शिक्षक. जेवढ्यांना शक्य आहे तेवढ्यांनी असे शिक्षक बनावे. पण य लेखापुरती महत्वाची गोष्ट म्हणजे, शिक्षणाचा उदेश्य हा माहित असलाच पाहिजे. पालकालाही आंणि पाल्यालाही. निरुद्देश्य शिक्षण कोणाच्याही कामाला येणार नाही. स्वत:च्याही नाही आणि देशाच्याही नाही. किंबहुना असे निरुद्देश्य विद्यार्थी देशाच्या अर्थ व समाजव्यवस्थेवरील ओझेच असेल. 

सरकार शिक्षण पद्धतील आमुलाग्र बदल करेल तेंव्हा करेल. पण आम्ही स्वत:च खुप काही आजच करु शकतो. एक लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे ते हे कि, तेच राष्ट्र बलाढ्य होते ज्या देशातील ज्ञानाचा पाया प्रबळ आहे. आणि शिक्षणव्यवस्थाच हा पाया प्रबळ करू शकते. आमचा देश मागास आहे कारण आमची शिक्षणव्यवस्थाच मागास आहे. पण आम्ही सरकारचीच वाट का पहायची? आमच्या पुढच्या पिढ्या घडवायला दर वेळेस सरकारनेच पुढे यावे या अपेक्षांत काही अर्थ नाही. शिक्षणाचा उद्देश समजावून न घेता घेतलेले शिक्षण म्हणजे केवळ निरर्थक हाराकिरी असते हे आम्हाला आधी लक्षात घ्यावे लागेल.

by Sanjay Sonawani (noreply@blogger.com) at March 19, 2017 01:44 AM

March 18, 2017

दुनियादारीसे हटके...

आज अचानक असे का वाटावे (८ फेब्रुवारी २०११)

कुठतरी काहीतरी खूप सलावे
आज अचानक असे का वाटावे...

माहिती असुनही गप्पच बसावे
कशाला आपण कुणावर रुसावे...

आपणच आपले हसे का करावे
उगा मृगाजलाच्या मागे का धावावे...

क्षणभरच सुंदर स्वप्नात रंगावे
डोळे उघडताच विसरून जावे...

पाणी भरले डोळे जगा का दाखवावे
स्वच्छंदी हास्याने सर्वा जिंकावे...

सहजच दूरवर भरारीस जावे
स्वत:लाच मग हरवून यावे...

हरवता हरवता पुन्हा स्वत:स भेटावे
आज अचानक असे का वाटावे...

by ज्योती साळुंखे (noreply@blogger.com) at March 18, 2017 03:58 PM

का हे असे घडले? (२८ जून २००८)

नको नको म्हणता मन हे गुंतले
का हे असे अचानक घडले...

आधी होते कसे मस्त चाललेले
उगाच का स्वत:च स्वत:ला विस्कटले...

कधी हास तर कधी भकास
छळत असतात तुझेच भास...

आहे काही तरी यात ख़ास
पण तू मात्र या सर्वपासून उदास...

तू नसता खुप बोलायाचे ठरवते
तू असताना मात्र गप्पच राहते...

कधीतरी सगळे सांगावेसे वाटते
मग मात्र स्वत:ला आवरते...

नाही कळणार तुला माझ्या भावना
लपवलेल्या आहेत मी सा-या वेदना...

हसरा हा चेहरा फसवे सर्वाना
त्यातच आहे ना आनंद सगळ्याना...

by ज्योती साळुंखे (noreply@blogger.com) at March 18, 2017 03:58 PM

संदिग्ध अर्थाचे उखाणे

उसंत नसलेल्या वर्तमानाच्या कथा


कविता आणि कादंबरी या साहित्य प्रकारांना त्यांच्या अंगभुत रचनेमुळे मांडणीच्या ठाशीवतेपासून  एक प्रकारचे संरक्षण लाभलेले असते. झाडांतून दुपारच्या प्रहरी झरणाऱ्या कवडश्यांच्या साऊलखुणांभोवती चौकट आखता येऊ शकते पण त्या चौकटीच्या आत काय घडेल याला मर्यादा नाहीत. कुठल्याही कादंबरीच्या मांडणीत पात्रे, त्यांचे परस्परांशी संबंध, त्या पात्रांमागचा भुगोल, काळाची रचना आणि अशी अनेक टोके तर असतातच शिवाय त्या टोकांना जोडू पाहाणाऱ्या असंख्य प्रवाहांच्या शक्यताही त्या कादंबरीची मांडण ठरविते. कवितेच्या बाबतीत बोलायचे तर तिच्या मांडणीचे अवकाश मर्यादित असले तरी शब्दकळा, छंद, संदिग्धता, उपमा, उत्प्रेक्षा, कविचे वैयक्तिक भाष्य यांच्या मदतीने कवी कवितेची मांडण लवचिक ठेवू शकतो.

कथेला हे स्वातंत्र्य नाही. कविता आणि कादंबरी यांच्या तुलनेत कथेचे प्रतल मर्यादित असते आणि त्याचमुळेच तिची रचना नेमकी असावी लागते. लेखाच्या सुरुवातीलाच हा उहापोह करण्याचे कारण म्हणजे प्रणव सखदेव-कवी ते प्रणव सखदेव-कथाकार म्हणून मांडणीच्या या आव्हानाला कसा सामोरा जातो हा माझ्यापुरता थोडासा कुतुहलाचा विषय होता. २०१६ मध्ये विविध दिवाळी अंकात प्रणवच्या खालील कथा प्रकाशित झाल्या-

 

·       अभ्र्यांमधे दडलेलं फॅन्ड्री- युगांतर

·       अॅबॉर्शन-संवाद

·       अॅडॉप्शन- शब्दोत्सव

·       ’मूल’प्रश्न- अंतर्नाद

·       भाजीवाला-अक्षरअयान

·       हिरवे पक्षी- माऊस

·       नाभितून उगवून आलेल्या वृक्षाचं रहस्य- इत्यादी

 

’हिरवे पक्षी’ ही लहान मुलांसाठी लिहीलेली कथा या लेखाच्या चौकटीतून मी वगळलेली आहे.  ’नाभितून उगवून आलेल्या वृक्षाचं रहस्य’ या कथेवर थोडेसे स्वतंत्र भाष्य मला आवश्यक वाटते त्यामुळे आवश्य़क तेथे मी या कथेचा स्वतंत्र उच्चार करेनच.

 

प्रणवच्या कथांचा तोंडावळा हा पुर्णपणे शहरी आहे. यातली पात्रे सॅलडबार, मल्टीप्लेक्स मध्ये जातात, लिव्ह-ईन रिलेशनशीपमध्ये राहातात. त्यांची भाषा पुस्तकी तर नाहीच पण ती शुद्ध असावी हा ही हट्ट लेखक धरत नाही. जवळ जवळ प्रत्येक कथेमध्ये, हल्ली जणू नैसर्गिक झाले असावे, असे इंग्रजी येते. क्वचित अपवाद सोडले तर भाषेची ही भेसळ (हल्ली) डोळ्यांना खुपत नाही. त्या अर्थाने ही कथा ताज्या पिढीची आहे. कथांचा हा ताजेपणा, तरुणपणा फक्त भाषेपुरता मर्यादित नाही. या कथांमधील पात्रे सर्वसाधारण २६-३२ ची भासतात, त्यांचे विचार, प्रतिक्रिया, दैनिक व्यवहार हे या पिढीशी समांतर आहेत. हे महत्वाचे आहे कारण मराठीमधील बहुसंख्य प्रस्थापित लेखन हे काळाच्या दोनेक पिढ्या मागे असते आणि त्यामुळे चलनात असणारी पिढी नवी मराठी पुस्तके फारशी वाचत नाही. एका अर्थाने चेतन भगतने जश्या तरुणाईच्या कथा सांगून तरुण वाचकवर्ग काबीज केला, प्रणवच्या कथांसाठी ही शक्यता नाकारता येत नाही. चेतन भगतशी तुलना ही अशी आणि एव्हढीच, त्याच्या मागे पुढे न लिहीलेले कसलेही शब्द कुणी वाचण्याचा प्रयत्न करु नये!

 

प्रणवने या कथा वेगवेगळ्या दिवाळी अंकांसाठी लिहीलेल्या आहेत. दिवाळी अंक वाचताना ईतर साहित्यासोबत याही कथा वाचल्या गेल्या असतील, काही लोकांनी विविध अंकामधून प्रणवच्या एकापेक्षा जास्त कथाही वाचल्या असतील. पण जेव्हा मी (पहिल्या) पाच कथा सलग वाचल्या तेव्हा या कथांमध्ये मला एक ठराविक साचा आढळला. मी कथांमधली पात्रे तरुण असल्याचा उल्लेख आधी केलाच आहे. या शिवाय बहुतेक कथांमधली पात्रे ही उच्चशिक्षीत, नौकरी करणारी आणि डींक (डबल ईनकम-नो किड्स) आहेत. त्यांचं डींक असणं हा योगायोग नाही, ही त्या कथांमधली महत्वाची घटना आहे, मुल नसणे/ न होणे/ नको असणे याभोवती या कथा फिरतात. त्यामुळे या कथा सलग वाचताना, पात्रांची नावे वेगळी असली तरीही, आपण त्याच त्या व्यक्तींच्या आयुष्यात घडणाऱ्या विविध घटना वाचतो आहोत की काय हा प्रश्न पडतो. शिवाय कथांचा तोंडावळा, पात्रांची भाषा, आणि अंतरप्रवाहाचा पोत या गुणसुत्रांची रचना सर्वच कथांमध्ये सारखीच दिसते.  यातला धोका लेखकाला ओळखता आला पाहीजे.  वाचकाचा लंबक "गीत वही गातां हुं" ते "सकाळपासून रात्रीपर्यंत तेच ते!! तेच ते!!"  या दोन टोकांमध्ये कधी झुलेल हे सांगता येणे कठीण. 

 

चांगल्या कथांची काही गुणवैशिष्ट्ये सांगीतली जातात. त्यातले एक म्हणजे कथाबीजाचे सच्चेपण. या कसोटीवर मी लेखकाला पैकीच्या पैकी गुण देऊ शकतो. ज्या प्रकारचे कथाबीज रुजवीत या कथा पुढे जातात, ते मराठीत फारसे प्रचलित नाही. हा धागा मी परत आधी सांगीतलेल्या मुद्द्याशी जोडून देतो. हे कथाबीज "आजच्या" काळातील- "वर्तमान" काळातील आहे. मला या कथा वाचताना कुठेतरी गंगाधर गाडगीळांच्या कथा आठवत राहील्या, त्याही कथा तेव्हाच्या वर्तमान काळाशी समांतर होत्या. उदाहरणच घ्यायचे झाले तर "अभ्र्यांमधे दडलेलं फॅन्ड्री" या कथेचे घेऊ. दिसेल त्याचे किंवा दिसु तसे स्वतःचे फोटो सतत फेसबुक करणे, त्यावर लोकांची मत-मतांतरे हा भाग कथेत सुरेख दृष्य झालेला आहे. डिजीटल उश्या आणि आपल्या जगण्याचे हिस्से सामाजिक करीत जाणे यातला विरोधाभास ठसठशीत नसला तरीही तो नेमका हवा तेव्हढाच अंतर्प्रवाही आहे. पण-- पण त्याचवेळी या सगळ्याशी गुंतू पाहाणारा फॅन्ड्रीचा धागा विसविशीत राहातो. हा ’पण’ फार महत्वाचा आहे. थोडेसे कठोर होऊन सांगावे लागेल पण कथाबीजांचे सच्चेपण प्रणवने पुर्णपणे फुलवलेले नाही.  यातील अनेक कथाबीजात फुलण्याच्या अजून खुप शक्यता आहेत पण त्या शक्यता, का कोण जाणे, नीट चाचपल्या गेल्या नाहीत ही माझी मोठी तक्रार आहे. अपवाद "नाभितून उगवून आलेल्या वृक्षाचं रहस्य". प्रतिभा, चमकदार कल्पना आणि इन्स्टंट प्रतिक्रिया हे मिश्रण चांगल्या लेखकासाठी घातक आहे आणि उसंत नसलेल्या या काळात सामाजिक माध्यमातून व्यक्त होणाऱ्या प्रत्येक लेखकासाठी हा धोका आहे. कथा फुलण्यासाठी तिला जेव्हढा वेळ लागु शकतो, तेव्हढा वेळ लेखकाने तिला द्यायलाच हवा. 

 

कथा या वाङमय प्रकाराचा तोकडा जीव पाहाता, त्यात पात्रांची जत्रा फारशी अपेक्षित नसते. प्रणवच्याही कथा प्रामुख्याने दोनच पात्रांभोवती गुंफलेल्या दिसतात, पुरुष आणि स्त्री. या पात्रांमध्ये नवरा-बायको हे इतपत साधं (!) नातं आहे. कथांचे स्वरुप फॅन्टसी नसल्याने (अपवाद ’भाजीवाला’) त्यात कसले चमत्कार अपेक्षित नाहीत. तरुणाईच्या कथा असल्याने लैंगिकतेचे संदर्भ येतात पण ते कथेचा डोलारा पेलत नाहीत. (तर मग) कथा फुलण्यासाठी लागणारा विरोधाभास हा प्रणवने पात्रांच्या भुमिकांमधून उभा केला आहे. त्याची पात्रे अगदीच काळी-पांढरी नसली तरी ती बऱ्याच अंशी यीन-यांग प्रकारातली आहेत. एकमेकांना  छेदत जाणाऱ्या बौद्धीक भुमिका घेणे, स्वभावामधल्या टोचणाऱ्या कोपऱ्यांना धार आणणे आणि तरीही एकमेकांना पुरक असणे ही खास यीन-यांग लक्षणे कथांमध्ये उघड दिसतात. कथेची अशी रचना सोपी नसते. पात्रांच्या स्वभावातले कंगोरे हे हवे तेव्हढेच टोचरे  ठेवले नाहीत तर ते कर्कश्य तरी होतात किंवा बोथट आणि निरुपयोगी तरी. हा तोल लेखकाने खासच सांभाळला आहे. त्याची गडबड उडते जेव्हा त्याची पात्रे बौद्धीक भुमिका घेऊ पाहातात तेव्हा.  मुख्यतः दोनच पात्रे, त्यांची विशिष्ट रचना आणि बेताचे नेपथ्य या रचनेमुळे प्रणवच्या पात्रांना वारंवार बौद्धीक भुमिका घ्याव्या लागतात आणि एकदा का अश्या भुमिका घेतल्या की त्यांचे समर्थन आणि विश्लेषण करणे ओघानेच आले. एका वळणावर कथांमधल्या पात्रांनी वारंवार बौद्धीक भुमिका घेणे कथेच्या प्रवाहाला मारक तर ठरतेच पण वाचताना उगाच जड आणि कंटाळवाणेही वाटते. उदा. ’मूल’प्रश्न मधला हा छोटा प्रसंग-

 



 

या सगळ्या कथांमधून मला आवडलेली कथा म्हणजे ’नाभितून उगवून आलेल्या वृक्षाचं रहस्य’. माझ्या मते कथाबांधणीतील हा एक वेगळा, महत्वाचा आणि जवळ जवळ यशस्वी प्रयोग आहे. कथाकल्पना, निवेदनातला खेळ, कथेची गुंफण,  काळाचे प्रवाह आणि कथा फुलायला घेतलेले निवांतपण ही या कथेची बलस्थाने. थोडेसे धाडसी विधान असले तरी या कथेचे वर्णन मी भाऊ पाध्ये व्हाया खानोलकर असे करेन. या कथेतून कवी-प्रणव सखदेव वेगळा काढता येत नाही आणि तो काढू ही नये.

by Samved (noreply@blogger.com) at March 18, 2017 10:09 AM

नरेन्द्र प्रभू

कच्छचं आखात

लायारी नदीचं पात्र लडाखचे उघडे पर्वत, किंवा कच्छसारखा वैराण प्रदेश यामध्ये काय पहायचं असा प्रश्न ते न पाहिलेल्या माणसांना नेहमीच पडतो. आता काय पहायचं असा प्रश्न पडला तर तो फक्त उपस्थित करून न थांबता जर त्या प्रदेशात गेलं तर किती म्हणून पहायचं असा प्रश्न पडू शकतो. ग्रेटर रण ऑफ कच्छ किंवा कच्छच्या आखातात जाऊन असाच प्रश्न मला पडला. मात्र अशा ठिकाणी जाताना माहितगार व्यक्ती किंवा संस्थेचा हात

by Narendra Prabhu (noreply@blogger.com) at March 18, 2017 09:58 AM

डीडीच्या दुनियेत

चारित्र्यमेव जयते

पाच राज्यांतील निवडणुकांचे निकाल लागले आहेत आणि त्या त्या राज्यात सरकारेही स्थापन झाली आहेत – उत्तर प्रदेशात आज-उद्या सरकार कोणाचे ते समजेल! तरीही हत्तीभोवती फेर धरलेल्या आंधळ्यांप्रमाणे काही लोकांची या […]

by देविदास देशपांडे at March 18, 2017 07:33 AM

March 17, 2017

अमृतमंथन

The English Medium Myth – Talk at IIT Kanpur by Sankrant Sanu

इंग्रजांच्या अधिकाराखालील गुलामगिरीत दीर्घ काळ घालवल्यामुळे आणि मेकॉलेप्रणीत शिक्षणपद्धतीत पुरेसा बुद्धिभेद केला गेल्यामुळे, भारतीयांना आपल्या भाषा ह्या गावंढळ आणि खालच्या दर्जाच्या व इंग्रजी भाषा ही मात्र अत्यंत उच्च दर्जाची भाषा असे वाटते. जगातील सर्व भाषांमध्ये इंग्रजी हीच एकमेव ज्ञानभाषा आहे आणि इंग्रजीशिवाय ज्ञानप्राप्ती शक्यच नाही असे भारतीयांना वाटते. परंतु वस्तुस्थिती अशी आहे की इंग्रजीवर अनावश्यक भर न देता स्वतःच्या भाषेतच शिक्षण घेणार्‍या देशांनीच भारतापेक्षा कितीतरी अधिक प्रमाणात शिक्षणाचा प्रसार, संशोधन, नोबेल पारितोषिके इत्यादी गोष्टी आणि एकंदरीत सामाजिक प्रगती साधलेली दिसून येते. ह्यासाठी जपान, इस्रायल, कोरिया, चीन, सर्व युरोपीय देश इत्यादींची उदाहरणे पाहता येतील.

by अमृतयात्री at March 17, 2017 04:21 PM

काय वाटेल ते……..

आमची पण अमेरिका

सचीन ला  कॅंपस मधे  नुकतीच एका मल्टीनॅशनल कंपनीत नोकरी लागली. इंटरव्ह्युच्या वेळेस त्याला सांगितलं म्हणे, की तुला ऑन साईट जावे लागेल, थोडी भिती वाटत होतीच, कारण सगळं शिक्षण मराठी शाळेतून झाले होते, तेंव्हा अमेरीकेत जायचे काम पडले तर कसे होणार … Continue reading

by महेंद्र at March 17, 2017 11:12 AM

संजय सोनवणी (Sanjay Sonawani)

Time to repay the debt of the farmers!

Image result for farmers suicide India


Loan waiver to the farmers is a hotly debated topic on political and social grounds. The fact cannot be denied that the farmers are (and always were) in pathetic conditions, not only due to the frequent natural calamities but manmade disasters too. Loan waiver to Uttar Pradesh farmers is declared by not UP leaders but Prime Minister. Modi’s dictatorial style of functioning is getting clear every day. In Maharashtra too it appears that even if Devendra Phadanavis is objecting to the demand of loan waiver, it is just to show that he will not succumb to the demands of the opposition, but he will do it in his own style when he feels he only can reap the political fruits. So, this issue is not being debated by the opposition or government because they have some concerns about the farmers, but are making the political issue out of farmer suicides.

First victim of socialism always is a farmer. Rest of the industry can manage their survival and progress by appropriating the authorities with bribes and cheating banks by manipulating their balance sheets. The condition of the farming segment is worst because it is controlled by the State with enforcing many laws. To do this the government has made a provision, refer schedule 9, no one can challenge these laws in the courts. Essential commodities Act, Land sealing act, land acquisition act are few examples those have crippled Indian agriculture. Like other industrial products, The farmer cannot sell his produce freely in the open market. Though producer, he has no control over the price. Under the circumstances, it is inevitable that the farming becomes a loss making enterprise. To woo the middle-class government interferes to maintain the prices low and affordable. But there is no sense in determining what is affordable.

Due to the land sealing act, farming land already is fragmented, making it non-viable venture. Maximum land holding too is restricted hence no modern farming technologies can be implemented to make it a successful venture. Hence no new investment can be expected in this large sector that can be boosted easily with squashing the anti-farming laws.

Narendra Modi is considered as a messiah by most of the people who, they believe, have guts enough to bring “acche din” to the majority Indians.  However, this is a euphoric sentiment without any touch of the reality. He is following all the political gimmicks those were consistently adopted by his predecessor governments. He may declare loan waiver soon to give last kick to the already crippled Indian economy. This waiver may take him on the pinnacle of the popularity. This is what always socialist mind sets want. They have nothing to do with the realities and willingness to go to the root of the problem and permanently cure it.  

Like previous governments, this too is a spineless government. It is thriving on the dreamy slogans and popular decisions. Loan waiver is not an option. But it becomes necessary because if farmers are debt-ridden it is because of the government acts and apathy towards any attempt for farming development. Under the circumstances, as long as they prevail, it becomes government’s (and peoples) duty to waive the loans, no matter what adverse impact it makes on the economy. You are not doing any favor because it is you who have made farmers life miserable. You have to repay this debt!

If Mr. Modi wants to show he is what he has been claiming, then he has to make all the anti-farming laws redundant with immediate effect. Unless and until this is done the only option the government is left with is give more subsidies, loan waivers, packages and all that can assist the farmer. Mr. Modi has choice. Let us hope he opt for right one that can free the farmers from the controls!

by Sanjay Sonawani (noreply@blogger.com) at March 17, 2017 04:09 AM

स्मृति

१६ मार्च २०१७

आजचा दिवस खुप बरे वाटले असे आपण म्हणतो ना तसाच आहे अगदी. काल आणि आज प्रचंड थंडी आहे. त्यामुळे काल कामावर जाऊ नये असेच वाटत होते. आज सुट्टी असल्याने आरामात उठले. कालच आजचा विनायक ला द्यायचा डबा तयार केला आणि माझ्यासाठीही पोळीभाजी.


थंडी म्हणजे महाभयंकरच आहे. त्यामुळे अंगदुखी आणि सोबत डोकेदुखीही आहे. आज मी  माझ्या मामेबहिणीशी बोलले. ती म्हणाली आम्ही काही बहिणी तिच्या लग्नात खूप लहान होतो. तिने आठवण सांगितली आणि मलाही ते आठवले आणि इतके काही छान वाटले ना ! ती म्हणाली तुम्ही माझ्या लग्नात रडलात, आणि विचारले तर म्हणालात ती रडली म्हणून मी रडले. आणि लग्नात रडायचे असते म्हणून आम्ही रडलो असे सांगायचात. मलाही ते आठवले आणि इतके हासू फुटले , विचार केला की असे हुकमी रडायला कसे काय आले आपल्याला? मजा असते ना लहांपणची ही.

आज मोनिकाशी फोनवर खूप बोलले. तिनेही तिच्या घरी तिची चुलत बहीण आली होती आणि त्या बहिणीची छोटी मुलेही आली होती. ती सर्व आल्यावर काय काय मजा केली असे तिने सांगितले. आणि तिची मुले कशी गोड आहेत हे वर्णन केले त्यामुळे अगदी तसेच्या तसे चित्र माझ्या डोळ्यासमोर उभे राहिले. तिने केलेले वर्णन ऐकून खूपच छान वाटले मला. मग मी पण मी काय काय योजले आणि माझ्या मनात काय काय करायचे आहे भारतभेटीमध्ये ते तिला सांगितले.
 
 
आज एका म्युझिक ग्रुपवर एक थीम होती त्यामध्ये मी जैसे राधाने माला जपी हे गाणे टाकले. गाणे थोडे गाऊन पाहिले. मला हे गाणे पाठ आहे आणि जसेच्या तसे म्हणताही येते. पण म्हणायला तसे अवघड आहे. सराव करायला लागेल. मग मी रिमझिम गिरे सावन गायले आणि रेकॉर्ड केले. युट्युबवर अजून अपलोड करायचे आहे. छान गायले गेले माझ्याकडून. जाणवत आहे अगदी.

 तर आज गाण्यांवरून आठवत गेले आणि मग थोडेसे त्याबद्दल लिहून फेबुवर टाकले. आजचा दिवस खूप वेगळा आणि बरे वाटण्याचा गेला म्हणून मग रोजनिशीत तो लिहिला. आता झोपायला हवे. उद्या कामावर जायचे आहे. :( पण उद्या हवा तशी बरे आहे ते एका अर्थी चांगलेच आहे म्हणायचे. फेबुवर लिहिलेले इथेही रोजनिशीत लिहीत आहे.
 
 
"लालला ललालाला लाललललल लललललाला" हा आलाप आहे "ये दिल और उनकी निगाहोंके साये" या गाणामधला. पूर्वी भारतात असताना आम्ही जेव्हा मोठाच्या मोठा टेप रेकॉर्डर घेतला होता त्याला स्टिरिओ साउंड होते त्याचे वेगळे बॉक्सेस होते. ज्या गाण्यांमध्ये बरीच वाद्ये आहेत अशी गाणी त्यावार जास्त चांगली वाजली जातात. प्रत्येक वाद्यवृंदाचा आवाज स्पष्टपणे ऐकू येतो. तेव्हा ये दिल और उनकी अगणित वेळा ऐकले आहे.




आयायटीत असताना जेव्हा आम्ही टु इन वन घेतला तेव्हा आम्हाला एक कॅसेट फ्री मिळाली होती ती होती आँधी आणि मौसमची. तेव्हा नवीन लग्न झालेल्या जोडप्यांसाठी तुलसी ब्लॉक्स बांधले होते. ब्लॉक्स नवीन असल्याने खोलीत गाण्याचा आवाज घुमायचा. या जागेत आम्ही" इस मोडसे जाते है" हे गाणे अगणित वेळा ऐकले आहे.
अमेरिकेत जेव्हा पहिल्यांदा आलो त्या जागेत टु इन वन घेतला. डॅलसवरून तेव्हा हिंदी गाणी २४ तास रेडिओवर प्रसारित व्हायची. तेव्हा "राधा कैसे न जले" हे गाणे रोज लागायचे. हे गाणे मी अगदी रेडिओला कान देवून ऐकायचे. काही रिकाम्या कॅसेट विकत घेतल्या त्यात एका विद्यार्थ्याने आम्हाला "मनमें नाचे मनकी उमंगे" हे गाणे रेकॉर्ड करून दिले होते. हे गाणे असेच अनेक वेळा ऐकले. या गाण्यात लताचा आवाज इतका काही मधुर आहे की कोणीतरी आपल्या कानात मध ओतत आहे असेच वाटते.



"अब कब आओगे बालमा" हे गाणे क्लेम्सन मध्ये राहत असताना बरेच वेळा ऐकले आहे. पाऊस पडतोय, आकाशातून ढग चालले आहेत आणि हे गाणे असे मिश्रण असायचे बरेच वेळा त्या खोलीत. क्लेम्सन मध्ये असताना डेस्क टॉप घेतला होता आणि त्यावेळी म्युझिक इंडिया ऑनलाईन वर बरीच आणि पाहिजे ती गाणी ऐकता येतात हे नव्यानेच कळाले होते. याच डेस्कटॉपवर "डोला रे डोला रे डोला रे डोला" आणि "होठोमें ऐसी बात" बरेच वेळा ऐकलेले आहे.




विल्मिंगटन मध्ये राहत असताना परत एकदा नव्याने टु इन वन आणला तेव्हा तेरे मेरे सपनेमधली गाणी बरेच वेळा ऐकली होती. काही कॅसेट आम्ही भारतातून येताना आणल्या होत्या तेव्हा त्यातली एक माझी अत्यंत आवडती कॅसेट म्हणजे तेरे मेरे सपने ची.





"देव माझा विठू सावळा" हे गाणे आणि झोपेतून जागे होणे अगदी एकाच वेळेला. पाऊस पडतोय. रेडिओवर भक्तीगीते लागलेली आहेत. उठावे तर लागणारच आहे. शाळा आहे ना !
गाण्यांच्या आठवणींमध्ये मन तरंगत तरंगत कुठच्या कुठे निघून जाते ना !
 
 

by rohinivinayak (noreply@blogger.com) at March 17, 2017 03:54 AM

माझिया मना जरा सांग ना

हसरं बाळ

        सकाळी जाग आली तसे निशाने पलीकडे घड्याळाकडे पाहिले. अलार्म चुकलाच होता. नवरा आणि बाळ दोघेही गाढ झोपलेले होते. ती हळूच उठून बाथरूममध्ये गेली आणि बाहेर आली तर झोपलेल्या विनयच्या बाजूला विहान इकडे तिकडे गंमत पहात लोळत पडला होता. तिला पाहिल्यावर तो आपलं बोळकं दाखवून हसला. त्याच्या मोठाल्या डोळ्यांत चमक आली. त्याच्या केवळ हसण्यानेही दिवस छान वाटतो हे तिला पुन्हा एकदा जाणवलं. 
तिनेही हसून,"ए ढमू उठलास होय? तरी किती हळू जायचं माणसानं? हां?" असं म्हणत त्याला हातात घेतलं. त्यानेही सकाळ सकाळी छान झोप झाल्याचं एक मोठठं हसू तिला दिलं. तिने त्याच्या वाढलेल्या कुरळ्या केसांच्या बटांमधून हात फिरवून त्याचे केस मागे घेतले आणि त्याच्या कपाळावर आपले ओठ टेकवले.
        तिच्याजवळ आल्यावर पुढे काय होणार हे त्याला माहीतच होतं. तिनेही मग गादीवर मांडी ठोकली आणि त्याला दूध पाजायला सुरुवात केली. त्यानेही घाईघाईने दूध प्यायला सुरुवात केली. 
त्याचे केस कुरवाळत तिने विचारलं,"इतकी भूक लागली होती होय?". 
        भुकेचा भर कमी झाल्यावर दूध पिता पिता तो हाताने तिच्या गळ्यापाशी चाचपडू लागला. तिनेही मग सवयीने गळ्यातलं मंगळसूत्र त्याच्या हातात दिलं त्याच्याशी चाळा करत करत तो दूध पिऊ लागला. त्याचं चालू आहे तोवर निशाने विनयकडे पाहिलं. रात्री उशीरपर्यंत आवरा आवर करत बसला होता. तिने हलकेच आपला हात त्याच्या छातीवर ठेवला, तसा विनय एकदम दचकून उठला.
"अरे झोप झोप. तुम्ही बाप लेक दोघं सारखेच. कणभरही आवाज नको तुम्हाला की स्पर्श. असली कसली झोप ती?", निशा वैतागली.
विनय डोळे चोळत उठून बसला आणि म्हणाला,"अगं, कामं आहेत अजून बरीच. रात्री जरा कुठं आवरून झालं बाहेरचं. अजून थोड्या खुर्च्या हव्यात आणि ती भाड्याने सांगितलेली भांडीही घेऊन यायचीत."
"मला माहितेय, तरी मी अलार्म लावला होता. कधी बंद केला कळलं पण नाही. याचं पिऊन झालं की मी पण आवरते.",निशाने सांगितले.
१५-२० मिनिटांनी तिने विहानला पाजायचं बंद केलं. "चला महाराज, बास आता."
विनयकडे पाहून म्हणाली,"अरे याचं फीडिंग बंद  केलं पाहिजे. वर्षाचा होत आला."
विनयने त्याला हातात घेत म्हटलं,"हो.... मोठठे झालो आता आम्ही. दूध भाता खाणार, भाजी पोळी खाणार...."
विहानने त्यालाही मोठठं बोळकं काढून दाखवलं.
निशा आपला गाऊन बंद करत उठली आणि बाथरुमकडे गेली, आज भरपूर कामं होती. जाताना वळून म्हणाली,"आता बाप लेक एकदम रात्रीच भेटाल म्हणजे मला?"
विनयने विचारलं,"म्हणजे?"
"म्हणजे, लोक असले की मला कोण ओळख देतंय? ना तू ना तुझा लेक."
तसा विनय हसला हातातल्या विहानकडे बघत म्हणाला,"मग काय? हसरं बाळ आहे आमचं ते..."
तिने मान हलवली आणि बाथरूमचा दरवाजा बंद केला.
          अर्ध्या तासात सर्व आवरून निशा किचनमध्ये गेली. सासूबाईंना म्हणाली,"तुम्ही कधी उठला? मला उठवायचं ना? गजर कधी झाला कळलंच नाही. "
त्यावर त्या म्हणाल्या,"असू दे गं. मी रात्री लवकर झोपले होते. दिवसभर आहेच काम परत."
त्यांनी आंघोळ करून कुकर लावला होता. कणकेचे मोठे गोळे मळून ठेवले होते. तिने विचारलं,"मी काय करू?"
"बटाट्याच्या भाजीचा कांदा चिरतेस का?" तिने मान हलवली आणि ८-१० कांदे चिरायला घेतले. सासूबाईंनी मिरच्या, कढीपत्ता, कोथिंबीर सर्व सामान गोळा करायला सुरुवात केली.
        आज त्यांची नुकतंच लग्न करून गेलेली मुलगी विशाखा, तिच्या सासरचे ८-१० लोक, दुसरी मुलगी, तिचे कुटुंबीय घरी येणार होते. लग्नाला महिना पालटून गेला होता. लग्नाच्या घाईतून सर्व जरा रिकामे झाल्याने पुन्हा हा भेटीचा कार्यक्रम ठरला होता. घरातली साफ सफाई वगैरे निशा आणि विनयने रात्रीच केली होती. दोन्ही मुलींच्या सासरचे येणार म्हणून सासूबाई जरा जास्तच काळजीत होत्या. सून आणि मुलगा मात्र जमेल तितकं काम करत होतेच.
        सासू सुना जोमाने स्वयंपाकाला लागल्या होत्या. विनय, सासरे बाहेरचं सामान आणायला गेले होते. स्वयंपाक चालू असताना विहानची लुडबुड चालू होतीच. तिनेही त्याला २-३ वाट्या, चमचे खेळायला दिले होते. पण त्यावर थोडेच त्याचं भागणार होतं. कपाटातल्या वस्तू, कांदे बटाटे सर्व बाहेर येत होतं. मध्ये दोन तीन वेळा पडलाही तो आणि थोडा रडलाही. तिने त्याला काम करता करताच काखेत धरून ठेवलं पण कामापुढे थोडं त्याच्याकडे दुर्लक्ष होत होतंच. तोही वेडा लगेच रडू विसरून पुन्हा तेच खेळ खेळत होता. लवकरच सासरे घरी आले तसं तिने त्यांच्या हातात एका ताटलीत थोडे पोळीचे तुकडे त्याला भरवण्यासाठी दिले आणि पुन्हा ती कामाला लागली.
        थोरली विश्पला लवकरच आली. सोबत नवरा, सासू सासरे आणि दीड वर्षाचा मुलगा होता. लेक आली तसे सासूबाईंनी हातचे काम सोडून नातवाला हातात घेतले. पण नातू लगेच रडायला लागला. 
मुलीने समजावले,"अगं गाडीत झोपला होता ना? थोड्या वेळात येईल तुझ्याकडे."
थोडे नाराज होत सासूबाई पोळ्या लाटायला बसल्या. वर उभे राहून निशा एका बाजूला भाजी परतत होती तर एकीकडे पोळ्या भाजत होती. नणंदेने पुढे होऊन विहानला हातात घेतले. तोही गेला लगेच तिच्याकडे. 
"काय करतो रे लबाडा....?" म्हणत तिने मोठी पापी घेतली. त्याने पुन्हा आपलं बोळकं दाखवलं. तशी नणंद म्हणाली,"वहिनी दात नाही आले याला अजून? ऋषीला तर ७व्या-८व्या महिन्यांतच यायला लागले होते."
"हां विचारलं होतं मी डॉक्टरांना तर म्हणाले, 'होतं असं. थोडे पुढे मागे झाले तरी चालते.'" निशाने तिला सांगितलं.
"पण बरंय, त्यामुळेच याची तब्येत अशी छान आहे. नाहीतर ऋषी बघा, किती खायला दिलं तरी तसाच. लवकर दात यायला लागले आणि तब्येत उतरली.",नणंद म्हणाली. तिने सासऱ्यांच्या हातातली ताटली घेऊन विहानला भरवायला सुरुवात केली. बोलत बोलत त्याची एक पोळी सम्पलीही.
"चांगलं आहे हो, दात नसूनही त्याने पोळी संपवली?" ताटली ओट्यावर ठेवत नणंद म्हणाली.
'आपल्या पोराला उगाच ही बाई दृष्ट लावतेय' वाटून निशाने मान फिरवली.. क्षणभर तिला विहानचा रागच आला. त्याला काय सारखं दिसेल त्याला बघून दात काढायचे असतात? आणि त्यात आवर्जून खाऊही खायचा? काय गरज असते त्याला?
पण पाहिलं तर तो पुन्हा आपल्या उचापत्या करायला पळून गेला होता. ढुंगण मागे काढत स्वतःला सावरत दुडूदुडू धावणाऱ्या पाठमोऱ्या विहानला पाहून तिला त्याला एकदम हातात उचलून घ्यायचा मोह झाला. पण काय करणार? काम होतं. निशा त्याच्याकडे पहात पुन्हा पोळ्या भाजू लागली.
         उरलेले सर्व पाहुणे आले. ताटं वाढली गेली. विनय आणि सासरेही आग्रहाने सर्वांना वाढत होते. निशा आत बाहेर करत हवे नको ते पहात होती. मधेच तिने विचारलं,'विहान कुठेय?' तर तो नव्या जावयाच्या मांडीवर बसून त्याच्याशी खेळत होता. 
मधेच मोठी नणंद येऊन म्हणाली,"वहिनी जरा वरण भात देता का एका ताटात? ऋषीने काहीच खाल्लं नाहीये मघापासून." 
निशाने तिला ताट आणून दिलं. नणंदेच्या पदराला लटकलेला ऋषी तिला दिसला. तिने घ्यायचा प्रयत्न केला पण तो काही कुणाकडे जात नव्हता. त्याची कुरकुर चालूच होती. किचनच्या एका कोपऱ्यात बसून तिने ऋषीला मागे लागून एकेक घास भरवायला सुरुवात केली आणि निशाला 'आपल्या पोराला अनेक वर्ष पाहिलं नाहीये' असं वाटलं. भाजी वाढायला म्हणून बाहेर गेली तर तो आता जावयाच्या मांडीवर बसून त्याच्या ताटातलं श्रीखंड खात होता. ती समोर आली तसा हसलाही.
तिने विचारलं,"घेऊ का?"
तसे जावईबापू म्हणाले,"मस्त खेळतोय तो माझ्यासोबत. असू दे."
आता तेच असे म्हटल्यावर काय करणार? ती मुकाट्याने निघून गेली. मनातल्या मनात हसणाऱ्या विहानला तिने एक चिमटा देखील काढला. निदान रडला म्हणून तरी माझ्याकडे येईल या विचाराने.
आत आली तर नणंद म्हणाली,"बरंय वहिनी तुम्हाला विहानकडे बघायला लागत नाही. नाहीतर हा.. सारखा मला चिकटलेला."
तिला वाटलं पटकन बोलून टाकावं,'उलट तुमचंच बरं आहे, तुमच्याजवळ तरी आहे, मला तर पोराला बघायलाही मिळालं नाहीये'. 
पण ती गप्प बसली.
       पाहुण्यांची जेवणं उरकली तेव्हांच ३ वाजून गेले होते. सासूबाई जेवायला बसू लागल्या. निशा 'येतेच' म्हणून बाहेर गेली.  पुन्हा एकदा विहानला शोधलं आणि त्याला मांडीवर घेऊन जेवायला बसली. पण त्याचं आईकडे लक्ष कुठे होते? तो ताटातल्या वाटीत हात घालू लागला तसे विनय म्हणाला,"थांब मी बघतो त्याला. तुम्ही नीट जेवण करून घ्या."
तिने नाईलाजाने त्याला विनयकडे दिले आणि म्हणाली,"तो प्याला नाहीये अजून. मी घेते त्याला जेवले की.. झोपवू नको त्याला."
तो,"अगं, आता तूच म्हणतेस ना बंद करायचे आहे? मग कशाला? मी झोपवतो त्याला. त्याने खाल्ले आहे आमच्यासोबत. तू जेव."
        ती मग नणंदा, त्यांच्या सासूबाई, संपली सासू या सर्वांशी गप्पा मारत जेवली. 
नंदेने विचारलेच,"वहिनी अजून बंद नाही झालं फीडिंग?". 
ती नाईलाजाने बोलली,"नाही अजून, जमतंच नाहीये. रात्री रडतोच."
नंणद म्हणाली,"ते होणारच. पण करायला लागेलच ना?"
       ती गप्प बसली. करायला तर लागणारंच होतं. भांडी, किचन आवरून निशा बेडरूममध्ये आली तर बेडवर दोन्ही बाजूनी उशा लावून विहान गाढ झोपला होता. आपल्याशिवायच तो झोपला म्हणून तिला कसंसं झालं. दोन क्षण त्याला पाहून ती पुनः पाहुण्यांशी बोलायला निघून गेली. नाही म्हणता म्हणता चहा पाणी करून सर्वाना निघायला संध्याकाळ होऊन गेली. जाता जाता प्रत्येक पाहुण्यांनी विहानला हातात उचलून घेतलं, त्याची पापी घेऊन त्याच्या हातात ऐपतीप्रमाणे एकेक नोटही टिकवली. पाहुणे गेल्यावर घर एकदम रिकामं झालं आणि मागे राहिली ती विहानची गडबड आणि बडबड. गप्पा मारत सगळेच त्याच्याकडे पहात बसले. 
"किती धडपड याची? सगळ्यांकडे राहिला, नाही?" सासूबाईं कौतुकाने म्हणाल्या. 
"हो ना, मी घ्यायला गेलो तर भाऊजींकडून यायलाच तयार नाही?", विनय पुढे बोलला. 
"कसा त्यांच्या मांडीवर बसून त्यांच्याच ताटातून त्यांच्या हातून जेवला.", सासूबाई बोलल्या. ती सर्वांचे बोलणे ऐकत चालत फिरत राहणाऱ्या विहानकडे कौतुकाने बघत राहिली. सासूबाईंनी पटकन जाऊन मीठ आणलं आणि नातवाची दृष्ट काढली अगदी सगळी सगळी बोटं मोडली. 
रात्र झाली तसे निशाला मात्र तिला राहवेना. जरा घाईनेच विहानला घेऊन बेडरूम मध्ये आली. सकाळपासून त्याला दूध न दिल्याने तिची छाती भरून आली होती. तिला आता दुखायला लागलं होतं. त्याला दूध देणे हा तिच्यासाठी आता नाईलाज होता. त्यात हा असा खेळकर पोरगा अजूनही गोड  गोड हसून खेळत होता. गादीवर ती बसल्यावर मात्र विहानला आईची आठवण झाली. तिच्याकडे येऊन आपले इतकुसे हात घेऊन तो तिच्या गळ्यात पडला. 
"इतका वेळ आईची आठवण नाही का आली?", ती रागानेच त्याला बोलली. त्यावरही त्याने आईला खळखळून हसून दाखवलं. मग भरल्या डोळ्यांनीच तिने त्याला दूध पाजायला घेतलं. 
        त्यानेही इतक्या वेळाने मिळालेला तो पान्हा घाईघाईने प्यायला सुरुवात केली. तिला राहून राहून रडू येत होतं. त्याच्या केसांत हात घालून ती त्याला गोंजारत होती आणि तोही तिच्या मंगळसूत्राशी चाळा करत दूध पीत होता. 
विनय आत आला तर त्याला कळेना ही रडतेय का? 
तो म्हणाला," अगं वेडाबाई रडतेस काय? तो हट्ट करत होता का प्यायला?"
तिने नाकारत मान हलवली. 
"मग?", विनय, "मग रडतेस का?" 
"सकाळपासून याला आईची आठवण आहे का बघ की?", ती रडत बोलली. 
"अगं पण त्यात इतकं रडण्यासारखं काय आहे?", त्याने विचारलं. 
"तुला नाही कळणार ते?", ती. 
"मग समजावून सांग ना?" तो हट्टाने म्हणाला. 
"अरे, विहान मोठा होतोय तसा तो आपल्या पायावर उभा राहील, स्वतः सर्व करेल."
"अगं पण त्याला अनेक वर्ष आहेत." विनय बोलला. 
"हो ना. पण आज हे असं त्याला दूध पाजण्यात जे आईपण आहे ती जवळीक कशी मिळणार परत? मी किती विचार करतेय बंद करायचं आहे. पण रात्र होत आली की जीव राहात नाही. आज त्याला लोकांशी खेळताना पाहिलं, जेवताना अगदी झोपताना पाहिलं तेंव्हा वाटलं तो मला सोडून किती सहज राहू शकतो. त्यात तो इतका हसरा मग काय? असाही सगळ्यांकडे राहतो. हे चार क्षणच काय ते फक्त माझे. आम्हाला दोघांना ही अशी जवळीक परत कधी मिळणार आहे? पण तरीही हे मला बंद करावंच लागणार आहे ना? आज ना उद्या? तो पुढे निघून जाईल आणि मी मात्र आई म्हणून इथेच असेन त्याला उराशी धरून. जन्माला तेंव्हा नाळ तोडताना इतका त्रास नाही झाला रे जितका यावेळी होईल." तिला रडू अनावर झालं होतं. दूध पिऊन समाधानाने झोपलेल्या आपल्या बाळाला तिने पुन्हा एकदा पाहिलं मनभरून आणि त्याला बराच वेळ तशीच धरून बसली.

विद्या भुतकर. 
          
      

by Vidya Bhutkar (noreply@blogger.com) at March 17, 2017 03:34 AM

Lakshmi Sharath

The St Patricks Day Parade in Dublin -A photo feature

Go green !  Nothing screams Irish than their celebration of their favourite day. A photo feature of the St Patricks Day Parade Dublin !

Ireland is special and I am not just referring to the country and its absolutely stunning locations. It is the people who define everything “Irish” to me – their sense of humour, their spirit of having fun and wearing their Irishness on their sleeves.   I was mesmerised when I went there for the first time but it was my experience of the St Patricks Day Parade Dublin last year that  made me fall in love with the country. 

I was lucky to be part of St Patricks Day Parade Dublin last year, perhaps it was due to the Luck of the Irish. There was a handsome man in green goofing around and posing with all of us, dressed as St Patrick, the patron saint of Ireland. St Patricks Day is actually celebrated on his death anniversary on March 17 and it is the commemoration of the arrival of  Christianity in Ireland.

Walking around Parnell Square, I saw people dressed in green with outlandish costumes. Each one competed with the other to look crazy and quirky. Laughter filled the air. Everyone was in weird headgear and I could not resist one too . So I picked up some shamrock and I pottered around the town with Mad Hatter, soaking in the atmosphere. 

The St Patricks Day Parade Dublin was going to start any moment and I got a chance to go behind the scenes. Themes varied from environment to technology, animals to plants and even the most serious topic was presented in a typical Irish style, laced with humour. The tradition of having a St Patricks Day Parade  Dublin , am told was over a century old. 

Soon millions of people thronged the streets  People were standing on statues, some perched on trees, on rooftops and balconies . Soon the parade began and I found myself with other media and travel bloggers as the only one representing India standing in an open double decker bus waving out to people. The pageants crossed us, each one more colourful than the ever. There were bands playing loud music

I could not explain how overwhelmed I was. This was not my first trip to Ireland but it was indeed special as I could try to be “Irish” for a day and participate in the bonhomie and of course, guzzle beer to my heart’s content. After all, that is how you are supposed to celebrate St Patrick’s day.

Here is a photo essay on the people, the pageants and the parade itself on St Patrick’s Day. 

 

 St Patricks Day parade Dublin

Say hello to the girl in green and the men who were flexing their muscles. 

 St Patricks Day parade Dublin

St Patrick turned up with his friends, one of them is the Mad Hatter. 

 St Patricks Day Parade  Dublin

St Patrick and his girls pose for us

 

Dublin, St Patricks Day parade  Dublin

Dublin,  St Patricks Day parade  Dublin

Say hello to St Patrick

There is a sea of green everywhere as we walked around

St Parricks Day parade  Dublin

A sea of green greets me in Dublin

St Patricks Day Parade  Dublin

People atop trees watching the parade

 St Patricks Day Parade  Dublin

I got a chance to go behind the scenes before the parade began and here are some scenes 

Dublin, St Patricks Day parade  Dublin

 St Patricks Day parade  Dublin

More blue and less green here

St Patricks Day parade  Dublin

And there were props everywhere while people were posing for us 

St Patricks Day parade  Dublin

One of the props for the parade

 St Patricks Day parade  Dublin

Green is our colour

And finally the parade began as we saw several pageants and people around. 

 St Patricks Day parade  Dublin

And the parade begins

 St Patricks Day parade  Dublin

Bands lead the parade

 St Patricks Day parade  Dublin

Colourful pageants greet us

 St Patricks Day parade  Dublin

Quirky colourful pageant as well

 St Patricks Day parade  Dublin

A few quirky ones too

 I personally loved the dancers , most of them in outlandish costumes

 St Patricks Day parade  Dublin

Straight from the zoo

 St Patricks Day parade  Dublin

Loved these pretty dancers

 St Patricks Day parade  Dublin

A burst of yellow

St Patricks Day parade  Dublin

And the pink elephant arrives

While everyone adored the pink elephant, my favourite was this guy

Dublin, St Patricks Day parade  Dublin

The colourful zebra was a show stopper

The pageant ended on this note but the celebration had just begun. 

Dublin ,St Patricks Day parade  Dublin

Lets have some fun

I was invited to the St Patricks Day Parade Dublin by Tourism Ireland. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

The post The St Patricks Day Parade in Dublin -A photo feature appeared first on Lakshmi Sharath.

by Lakshmi Sharath at March 17, 2017 01:30 AM

March 16, 2017

Lakshmi Sharath

What can you do with one million JP-Miles ?

Jet Airways, Billion Miles Festival

Your chance to fly to the land of your dreams with Jet Airways

There is a dream in every one of us, one that is wrapped in luxury and filled with indulgence – that one exclusive romantic trip where you would be swept off your feet. Sometimes it’s a cruise to a faraway land or a night out in the cold to see some drama in the sky. And if you were to wake up from that dream and realize that you can make it come true, then where would you want to go to? A quaint city with a medieval old world charm, a world of fairy tale wonders, an island lost in the deep sea or a rendezvous with the wild?

Every year I make a bucket list, a set of dream destinations and experiences which seem never ending. I finally tapered it to just five of them.

Northern Lights

I was a kid when my maternal grandfather gifted me a “view master” and I heard about Norway and the land of the Midnight Sun. And then I heard about the Northern Lights when I was in school. It has been a dream then to see it. Is it Iceland, Canada, Alaska or Scandinavia? I don’t know where, but I know this is one wish that has been brewing in my head and am itching to go.

Alaska Cruise

Well, I came close to ticking this off my bucket list last year but I guess that I must wait. Alaska and Alaska Cruise has been another fascination since childhood and it is not just for the Northern Lights. Perhaps this destination will call me soon.

Trans-Siberian Train

To be honest this is my husband’s dream than mine, but he has been planting the thought in my head and I have started sharing the same dream. A friend of mine, Prathap Nair combined Trans-Siberian and Trans Manchurian and did his own trip from Moscow to Beijing. And that was an inspiration too. So, this experience has now reached the top of my charts.

Wimbledon in Wimbledon

I learnt tennis as a kid for just a couple of years and then academics took over my life. But this has been one of my dreams. The Championships is one of the oldest tennis tournaments and it has its own traditions culminating of course in a delicious strawberry and cream experience. So, if not centre court, I hope to just go there sometime.

Maasai Mara

I was in college when my paternal grandfather went to Kenya and Tanzania and came back with some great photographs and stories of his experiences. I was fascinated by the migration that happens twice in a year and the stories were etched in my mind. Internet had not yet reached India then and the videos came much later but the dreams had begun.

And while my notebook has another 45 destinations that are in my bucket list, these are currently my top favourites. Everyone has a wish – could be something as simple as camping in the outdoors with a loved one or visiting an exotic destination. And all us keep hoping for a genie to make our wishes come true. There is one such magic carpet now and it is Jet Airways.

Just imagine if you wake up to realize that you have one million in your account! No, am not referring to money but a currency that can take you to your dream destination or even a round-the-world trip (RTW.) The Billion Miles Festival is here and you can win a pot full of JetPrivilege Miles if you plan your travels well.

All you have to do : Book your flight with Jet Airways before March 31, travel to any place of your choice before May 31 and get yourself a JetPrivilege Membership. 

Every flight that you take will lead you closer to the dream destination of your choice. Just imagine if you are lucky you can be the mega winner, getting a Grand Prize of one million JPMiles that can take you anywhere in the world. You can also be one of the 40 daily winners to win 1 lakh JPMiles each.

Apart from the grand prizes, every one of your flight bookings before March 31 entitles you to guaranteed bonus JPMiles, starting from 1,500 JPMiles for Economy to 5,000 JPMiles for Première and 10,000 JPMiles for First Class. So, what are you waiting for? Just log in to jetairways.com or use the mobile app and do not forget your JP membership number. Jet Airways connects to 46  destinations in India and over 60 destinations across the globe with its partners. So, dream big and fly for the magic carpet is waiting for you.

This post is written in partnership with Jet Airways. 

The post What can you do with one million JP-Miles ? appeared first on Lakshmi Sharath.

by Lakshmi Sharath at March 16, 2017 01:30 AM

March 15, 2017

अमृतमंथन

Difficulties of learning to read and write English (by Masha Bell)

Because of the many irregularities, English-speaking children take roughly 10 times longer to learn to read and write than in Finland, Estonia or Korea which have completely regular spelling systems.

by अमृतयात्री at March 15, 2017 05:46 PM

to friends...

अगोचरही वास्तवच असतं

वरनभातलोन्चा नि कोन नाय कोन्चा
जयंत पवार
लोकवाङ्मय गृह प्रकाशन


आपल्याला ज्याचं लेखन स्पर्शून गेलं आहे, अशा लेखकाशी बोलायची संधी मिळाली की एक प्रश्न मला कायम सतावतो. इतकं भारी लिहिणार्या माणसाशी, आपण बावळटासारखं जाऊन बोलायचं काय? तर तुम्ही कित्ती भारी लिहिता!' हे? छे छे!

पण जयंत पवारांना भेटायची संधी मिळाली, तर असा प्रश्न मला कदापि पडणार नाही. तुमच्या कथेतल्या काका मी येऊ तुमच्याबरोबर?” या डिग्याच्या प्रश्नावर बाबी क्षणभर घुटमळून का होईना, पण चलम्हणाला, याबद्दल मी तुमची कायमची ऋणाईत आहे, हे मला त्यांना सांगायचंच आहे.

आय नो, धिस इज बिट क्रिप्टिक. नीट पहिल्यापासून सांगते. ‘वरनभातलोन्चा नि कोन नाय कोन्चा' ही जयंत पवारांच्या कथासंग्रहातली कथा. मुंबईमधली एक गिरणीकामगारी चाळ. तिथे येऊ घातलेला टॉवर. त्या पार्श्वभूमीवरचं तिथलं निम्नमध्यमवर्गीय जगणं आणि भ्रष्ट महत्त्वाकांक्षी जगात त्याची क्रमाक्रमानं, धीम्या गतीनं पण निश्चितपणे, होत गेलेली पडझड, वाताहात, उद्ध्वस्त होत जाणं. त्या चाळीतल्या पौगंडावस्थेतल्या एका मुलाचं - डिग्याचं - सर्वार्थानं अनाथ, बेघर, नामशेष होत जाणं या कथेत लेखक चितारतो. कथेच्या शेवटाकडे परिस्थितीमुळे भिंतीपाशी चिरडत चाललेल्या क्षुद्र, असहाय प्राण्यासारखं त्या मुलाचं कःपदार्थ अस्तित्व बघून मी खचत गेले. त्या मुलानं कथेच्या शेवटी, मरण्यापूर्वी शेवटचा प्रयत्न करावा तसं, चाळ सोडून निघालेल्या, एका पिचलेल्या सहृदय शेजार्याला विचारलं, “काका, मी येऊ तुमच्याबरोबर?”

त्या प्रश्नात काय नव्हतं? बुडत्या माणसानं जिवाच्या आकांतानं धरावा, तसा तो दुसर्या माणसाचा दिसेल तो अवयव होता. प्रश्न विचारणारी व्यक्ती मूल असल्यामुळे, त्यात परिस्थितीच्या संभाव्य क्रौर्याचं, अटळपणाचं भान नव्हतंच. अपरंपार निरागसपणा होता, कोवळी आशा होती. महाशहरातल्या निर्दय व्यवस्थेनं आणि क्रूर समाजानं पिचवलेलं आयुष्य जगण्याजोगं करण्याचा त्या मुलाचा तो अखेरचा प्रयत्न होता. आणि म्हणूनच तो प्रश्न अजूनच धोकादायक, दबा धरून बसलेल्या श्वापदासारखा होता. तो वाचला आणि मी भिऊन पुस्तक मिटलं. जर बाबी नाही म्हणाला असता, तर त्याची चूक नसतीच. पण मग मी पुढे वाचू शकले नसते. वास्तविक कोणत्याही तथाकथित वास्तववादी लेखकानं डिग्याच्या आशेला असं कुरवाळलं नसतं. त्यानं डिग्याला निर्दय वास्तवात मरायला सोडून दिलं असतं आणि वास्तव हे असंच असतंअसा कोरडा खुलासाही केला असता. पण बाबीनं मात्र तसं केलं नाही. माणसानं माणसाला हात दिला आणि ती कथा लेखकाच्या हातून सुटून कुठल्याकुठे निघून गेली.

हे या संग्रहातल्या सगळ्याच कथांबाबत होतं. विश्वीकरणाच्या काळातली, अंदाधुंद बदलती, निसर्गापासून आणि पारंपरिक समाजरचनांपासून फटकून निघालेली, वेगवान, गुंतागुंतीची, कमालीची निर्दय अशी परिस्थिती त्यांत आहे. या परिस्थितीत, ज्यांना आवाज नाकारला गेला आहे, अशी व्याकुळ माणसं आहेत. या मुक्या, चिरडल्या जाणार्‍या माणसांच्या गोष्टी पवार सांगतात.

अशा कथांमधल्या पात्रांना सहसा वास्तववादाच्या नावाखाली अटळ निराशा झेलावी लागते. पण पवार मात्र हा रुळलेला वास्तववाद नाकारतात. दोन प्रक्रारे. एक म्हणजे - पात्रांसाठी त्यांच्या मनात करुणा आहे. त्यामुळे जग हे असंच असतं' असा कोरडा खुलासा करता ते सहृदयपणे आशेचं, माणूसपणाचं, चांगुलपणाचं, कुठेकुठे अगदी तोकड्या प्रमाणात पण निःसंशय उरलेलं, झगझगीत जिवंतपण चितारत राहतात. प्रसंगी लेखकाचं स्वातंत्र्य पणाला लावून, वास्तवाला मुरड घालत. त्यातून उमलणारे शेवट करायला ते जराही कचरत नाहीत. किंबहुना हे असे, चकित करणारे, खुल्या शक्यता घेऊन येणारे शेवट हे या कथांचं फार मोठं बलस्थान आहे. दुसरा प्रकार म्हणजे, या सगळ्या कथांमध्ये वापरलेला अद्भुताचा पदर. त्यांत भुतंखेतं आहेत. काही वास्तवाच्या पल्याडची जगं आहेत. तर्काच्या पल्याडचं अद्भुत आहे. दिव्य दृष्टीनं माणसांचं जग निर्विकारपणे निरखणारे देव आहेत.

खरंतर हे तंत्र. पण हे तंत्र गोष्टीच्या आतल्या स्तराला असं काही लगडून येतं, की ते वेगळं काढणं अशक्यच आहे. ते तंत्र तंत्र म्हणून उरतच नाही, ते गोष्टीचा भागच होतं. अतिवास्तवाचं अस्तर लेऊन आलेला वास्तवाहून वास्तव असा भाग.

बाबलच्या आयुष्यातील धादांत सत्य' या कथेत एका गरीब सुताराचा गाणारा, प्रामाणिक पोर आहे. त्याच्यावर जग अन्याय करतं आणि त्याचा निषेध म्हणून तो घरातल्या लहानशा माळ्यावर आपलं आयुष्य गोठवून घेतो. त्याच्या कथेचा उद्मेखून अलौकिक, भव्यदिव्य आणि सकारात्मक शेवट करताना पवार आपली भूमिका जोरकसपणे स्पष्ट करतात. -

‘...पण वास्तव दाखवून सुन्नपणाशिवाय अधिक काही साधणार नाही. काळाच्या मोठ्या टापूवर परिणाम करत काही मूल्यं रुजवायची असली तर कथाकार म्हणून मला मिथकंच रचली पाहिजेत...'

याचा अर्थ ते वास्तवापासून फारकत घेत कचकड्याच्या गोड गोष्टी सांगतात, असा मात्र नव्हे. कारण कथेची शेवटची ओळ कथाकाराच्या पुढ्यातला पेच मांडणारी आहे. -

बाबलचं मिथक माझ्या हाताशी आहे, पण ते कसं विश्वासार्ह बनवायचं हा माझ्यापुढचा पेच आहे.'

आजच्या व्यामिश्र-निराश करणार्या जगात कथाकारानं त्याच्या पात्रांना न्याय द्यावा तरी कसा, या पेचासह पवार आपल्या कथा घेऊन उभे ठाकतात आणि अद्भुताचा पदर विणत आपल्या कथा रचत जातात. ‘सर निघाले सप्तपाताळाकडे....' या त्यांच्या कथेत एक प्रथितयश साहित्यिक आहे. ज्ञानपीठ पुरस्कार मिळवण्याच्या उंबरठ्यावर असलेल्या या वृद्ध साहित्यिकाच्या आजूबाजूचं जग पूर्णपणे बदललं आहे. पोस्टखात्याचा ढासळलेला कारभार हे बदलत्या जगाचं निव्वळ प्रतीक. पोस्टाच्या ढिसाळ कारभाराचा सोक्षमोक्ष लावायला निघालेले सर पोस्टात जातात आणि तिथल्या साचून राहिलेल्या पत्रांच्या वाटेनं अधिकाधिक खोल उतरत जातात. कुठेच पोहोचू शकलेल्या पत्रांचे ढीगच्या ढीग, दालनंच्या दालनं, मजलेच्या मजले तिथे आहेत. त्या मजकुरात हरवून जाताना सरांना विश्वरूपदर्शन होतं. कधीही आवाज मिळालेल्या, मुक्यानं जगत राहिलेल्या माणसांचा हा नरक निरखताना सर मुक्त होतात.  ‘तर्काच्याखुंटीवरूननिसटलेलंरहस्य' हीगोष्टकाहीशीकमीधारदार, बेतीववाटली. तरीहीतिचीअशीवैशिष्ट्यपूर्णरचनाआहेच. रहस्यकथेमध्येकायमदुर्लक्षितराहिलेली, ग्लॅमरसनसलेली, गरीबपात्रंआणिदस्तुरखुद्दरहस्यकथालेखकहाहीएकदुर्लक्षितमानलागेलेलासाहित्यिक- अशीगुंफणकरतहीगोष्टपुढेसरकते. उत्तरनसलेल्याप्रश्नाच्याकड्यावरूनवाचकालालोटूनदेते. ‘तुझीचसेवाकरूकायजाणे' हीकथाम्हणजेमुंबईतल्यासार्वजनिकगणेशोत्सवांच्याभव्यदिव्यपडद्यामागचाकाळाकुट्टअंधारआहे. गिरणीकामगारांचंबंदपडतगेलेलंआयुष्य, सार्वजनिकगणेशोत्सवांच्याआर्थिकसंधीतूनत्यांनीआणित्यांच्याबेकारमुलाबाळांनीशोधलेलेकायदेशीर-बेकायदेशीर आधार, त्यात कुचमत-खितपत गेलेली-सडून सत्यानाश झालेली अनेक आयुष्यं आणि तरीही श्रद्धेचा बेगडी चकचकीत मुलामा मात्र तसाच्या तसा अभंग. साक्षात गणरायाच्या तोंडून वदवलेली ही गोष्ट वाचताना सुन्न व्हायला होतं.

वस्तूंशिवाय निरर्थक असलेल्या, चंगळवादी, आधुनिक आयुष्यातली शिवराळ आणि इंग्रजीप्रभावित जिवंत भाषा आणि भारतीय पुराणकथांची आठवण करून देणारी काहीशी पारंपरिक वळणाची देशी भाषा या दोघी अनेकदा या कथांमध्ये एकमेकींना छेद देतात आणि वाचक भंजाळून जातो, विचारात पडतो, वास्तवाच्या संमिश्र पोतामुळे चरकल्यासारखा होतो.

तुझीच सेवा करू काय जाणे'मधील ही काही वाक्ये वानगीदाखल पाहा -

‘... हा दाखला गणेश पुराणाच्या प्रथमाध्यायात मौजूद आहे. अगदे तसेच वर्तन पिरामल यांच्या मुलींचे राहिले. पित्याच्या कोट्यवधींच्या संपत्तीच्या लालसेने त्या भैसाटल्या त्यांनी पित्यास त्राही भगवान केले. मिल चालवण्यास कोणीही बंधू वारस नसल्यामुळे ही मालमत्ता बाजारभावाने विकून तिन्ही मुलींत धनाचे समान वाटप करावे म्हणून त्या हटून बसल्या. त्यांच्या सततच्या तगाद्याने बापाचे डोके मॅडमॅडसे झाले...'

अगोचरही वास्तवच असतं' अशा निःसंदिग्ध प्रतिपादनासह येणार्या, वास्तवाची कोंडी फोडत, वाचकाचं डोके मॅडमॅडसे' करणार्या या कथा - कोणत्याही पट्टीच्या वाचकाने वाचल्याच पाहिजेत, अशा.
***

अनुभव, मार्च २०१७मध्ये पूर्वप्रकाशित
मुखपृष्ठ जालावरून साभार

by Meghana Bhuskute (noreply@blogger.com) at March 15, 2017 10:02 AM

Narendra Damle

Blind Date With A German

I overheard a friend talking about her. Just a few words, but so enchanting, so inviting. I got her number and immediately called her for a date. I had understood that she was German, But apart from that I didn't know her, hadn't even seen or heard her. But those word of my friend. I just couldn't not call her. She wouldn't know me either. It was a wayward chance. But she agreed ! Oh really, …. surprisingly, …. shockingly she agreed !! She agreed to come over very next day !!!
She came, we met. and what happened afterwards ….. even Gods would call that divine ! It was not her eyes, nor her smile. Actually she hardly smiled. There was serenity in eyes. We talked. But mostly she talked and I listened. She talked about earth and sky, she talked about her roots and her fantasies. She talked about her tree and the grass around. She talked about her branches intwining. She spoke of her fragrances and the juices they are made of and of the juices she gets from the soil she is rooted. She talked of deep soil her roots have reached and each tiny cells her roots are made of. She spoke of what she is made of and what she makes. She let me know both her inside and her outside.
And she let off her coverings , one by one, to show not just her amazing body but all her intense inside. Her beautiful shine and those intriguing scars at awkward places. Her grace was disciplined and her discipline spontaneous.
She offered me her milk, and her venom. When I drank both, she took me in and melted into me. I am a different person now.

by Narendra Damle, words to speak and a heart to listen (noreply@blogger.com) at March 15, 2017 09:28 AM

भावतरंग

श्लोक ४: भगवंतांचे विश्वाशी नाते – भाग १

॥ ॐ श्री सच्चिदानंद सद्‌गुरु माधवनाथाय नमः ॥

मया ततमिदं सर्वं जगदव्यक्तमूर्तिना ।

मत्स्थानि सर्वभूतानि न चाहं तेष्ववस्थितः ॥ गीता ४ : ९ ॥

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला नवव्या अध्यायातील चवथ्या श्लोकापासून पारमार्थिक ज्ञान सांगायला लागले आहेत. ते म्हणत आहेत: “या विश्वातील सर्व गोष्टींना माझ्या अव्यक्त रुपाने व्यापून टाकलेले आहे. सर्व गोष्टी माझ्यामुळे अस्तित्वात आहेत परंतु माझे हे रुप त्यांच्यात बंदिस्त नाही.”

पहिल्या तीन श्लोकांमध्ये भगवंत असे म्हणाले होते की सर्वोत्तम अध्यात्मिक ज्ञान, म्हणजे आपल्यात सुप्त असलेल्या भगवंतांची ओळख, अतिशय सहजपणे प्राप्त होते. पारमार्थिक तत्वांवर अश्रद्धा असणे हा एकच अडथळा साधक आणि भगवंत यांत एकरुपता येण्यात असतो असेसुद्धा त्यांनी अर्जुनाला सांगितले. त्यामुळे स्वतःच्या जीवनात भगवंत प्रगट झाला नाही ही जाणीव स्वतःची अश्रद्धाच दर्शविते असे मानले तर वावगे ठरणार नाही. परंतु आपण अश्रद्धाळू आहोत यावर साधकाचा विश्वास बसणे कठीण असते. त्यामुळे सर्वप्रथम भगवान प्रगट झाल्याचा निकष ठरवून आपण खरोखर अश्रद्धाळू आहोत का हे बघणे अत्यावश्यक आहे. भगवंतांच्या आगमनाची वार्ता देणारा एकमेव चोपदार म्हणजे निर्भेळ आनंद होय सर्व शास्त्रांत ठामपणे सांगितले आहे. या खास आनंदाची विशेषता म्हणजे तो स्वयंभू (म्हणजे कारणविरहीत) आणि इंद्रियातीत असतो. बाह्य जगातील घडामोडींची जाणीव असून त्यांना योग्य तोंड देतानासुद्धा जेव्हा स्वतःमध्ये असलेल्या आनंदाचा वियोग होत नाही तेव्हा भगवंतांचे आपल्या जीवनात आगमन झाले आहे असे निःसंशय मानण्यास हरकत नाही. या मनस्थितीचे एक उदाहरण म्हणजे श्री निसर्गदत्त महाराजांच्या पत्‍नीचे निधन झाले तेव्हाची त्यांची अवस्था होय. घरातील लोकांचे सांत्वन केल्यानंतर ते जरा घराबाहेर बसले होते तेव्हा एक शिष्य पारमार्थिक शंका घेऊन त्यांना भेटायला आले. त्या शंकांचे शांतपणे निवारण केल्यावर त्यांनी सांगितले की “आत्ताच पत्‍नींचे निधन झाले आहे, जमले तर संध्याकाळी दहनक्रिया आहे त्याला या.” तोपर्यंत त्या शिष्याला असे काही घडले असेल याची कल्पनासुद्धा महाराजांना बघून आली नव्हती. बाह्य जगातील ही स्थितप्रज्ञता म्हणजे आतून स्वयंभू आनंदात रममाण असण्याचे दृष्य रुप होय. आपल्यात “भवरोग” आहे की नाही याचे निदान करणारी नाडी म्हणजेच जीवनातील स्वयंभू आनंदाची अनुपस्थिती.

एकदा रोगाचे निदान झाले की त्यावर वैद्य औषध देतो. वरील श्लोक म्हणजे या भवरोगाच्या “अश्रद्धा” नामक कारणास काढून टाकण्यास श्रीकृष्णांनी दिलेली पहिली मात्रा आहे! गेल्या लेखात आपण बघितले की ही अश्रद्धा म्हणजेच आपण विश्वात रमणे होय. या जगातील वस्तूंबद्दल आपण ओढा ठेवतो कारण स्वतःच्या जीवनात सुख कुणा दुसऱ्यांमुळे प्राप्त झाले हा आपला समज आहे. सतत सुखी रहायच्या आपल्या नैसर्गिक वृत्तीमुळे जीवनातील ज्या घटनांमुळे, ज्या व्यक्तींमुळे आपल्या जीवनात सुखाची भावना निर्माण झालेली असते त्यांना जवळ ठेवायचा प्रयत्‍न आपण निरंतर करीत असतो. हळूहळू या ठराविक व्यक्तींचे आणि घटनांचे महत्व इतके वाढते की त्यांच्याशिवाय सुख मिळू शकते हे आपणांस अशक्य वाटते. त्यामुळे साधकाच्या मनात सुख आणि काही ठराविक स्थळे, व्यक्ति वा घटना यांची अतूट सांगड बसते. साधकाच्या मनातील सुखाच्या या व्याख्या (मग त्या कितीही उदात्त असोत) म्हणजेच परमार्थाविषयी चुकीच्या कल्पना असणे होय, पारमार्थिक धर्मावर अश्रद्धा असणे होय.

त्यामुळे श्रद्धावान होण्यास सुख कशाने मिळते याबद्दलच्या आपल्या कल्पना बदलणे जरुरी आहे असे स्पष्ट होते. आणि सत्याशिवाय दुसऱ्या गोष्टीचा आधार घेऊन आपल्या कल्पना बदलणे म्हणजे एक पूर्वग्रहाची जागा दुसऱ्या पूर्वग्रहाने घेणे. म्हणून सत्य काय आहे हे जाणले पाहिजे. सगळ्यांच्या जीवनात खरी असणारी गोष्ट म्हणजे माऊलींची सुखाची व्याख्या. ती म्हणजे: “सुख ही अशी गोष्ट आहे की ज्याने आपल्या जीववृत्तीला मनुष्य विसरतो, देहस्मृतीच्या त्रिगुणी बंधनातून मुक्त होतो, त्याच्या इंद्रियवृत्ती ह्रुदयात विलीन होतात आणि तो आत्मरुपात असतो. अशी एक अवस्था सोडून जे काही जगले जाते ते सर्व दुःख होय (ओवी क्र. १२७ ते १३३, अध्याय १३).” याचा अर्थ असा की या विश्वातील आपल्या व्यक्तिमत्वाला आपण प्राधान्य दिले की सुख निघून जाते, परमार्थ दूर होतो. आपल्यामध्ये उपजत असणाऱ्या आनंदाला आपणच झाकत असतो आणि ही क्रिया जेव्हा थांबते तेव्हा आपोआप सुख निर्माण होते. आपली ही सुख झाकण्याची सवय जन्मजात नव्हती. नवजात मुल स्वतःशीच खेळत आनंदात असते पण त्यालाच मोठेपणी मित्रांच्या संगतीशिवाय कंटाळवाणे होते हे आपण सर्वजण बघतोच. कारण आपण नक्की कोण आहोत याची समज लहानपणी नसते आणि मोठेपणी आपण कोण आहोत हे आणि आपणास काय हवे याबद्दलचा दृष्टीकोन दृढ झालेला असतो. याचा अर्थ असा की स्वतःच्या अस्तित्वाला एका व्यक्तिमत्वामध्ये बंदिस्त करण्याची आपली वृत्तीच आपणास सुखापासून दूर करते. सुरेल संगीत ऐकताना, प्रिय व्यक्तीच्या सहवासात असताना वा गुरुगृही सेवा करताना जेव्हा आपण स्वतःला विसरलेलो असतो तेव्हाच सुखाची अनुभूती येते. जर मनात विवंचना असेल (म्हणजेच आपले विश्वातील व्यक्तिमत्व जागृत असेल) तर यातील कुठलीही गोष्टी आपणास सुख देऊ शकत नाहीत हा अनुभव आपणा सर्वांना आहे.

आपल्यामधील हा स्वयंभू आनंद म्हणजेच वरील श्लोकात वर्णन केलेले भगवंतांचे अव्यक्त रुप होय. या निर्गुणी आनंदाच्या रुपात आपणांस भगवंतांनी व्यापलेले आहे. या जगातील सर्व व्यक्तींना आनंद माहिती आहे. परंतु हा आनंद स्वतःमध्येच बांधून ठेवू शकेल अशी एकही वस्तू या जगात नाही असेसुद्धा या श्लोकात म्हटले आहे. याचा अर्थ असा की स्वतःचे संकुचित व्यक्तिमत्व जागृत ठेऊन कुठलीही व्यक्ती हा आनंद मिळवू शकत नाही. म्हणजे, हा श्लोक आपणास असे सांगत आहे की आपण आयुष्यभर कष्ट करुन निर्माण केलेल्या स्वव्यक्तिमत्वाला तिलांजली देणे आनंदमय होण्यास जरुरी आहे. (म्हणूनच सद्‌गुरु अनुग्रह देताना शिष्याला आता तुझा नवीन जन्म झाला आहे असे सांगतात!) परमार्थाच्या दृष्टीकोनातून बघितले तर गोड करण्यास खारट समुद्रात चमच्याने विहीरीतील पाणी घालण्याप्रमाणे आत्तापर्यंतचे व्यक्तिमत्वाला जोपासायचे आपले सर्व प्रयत्‍न व्यर्थ आहेत. वरील श्लोकातून या कटू सत्यरुपी मात्रेचा पहिला डोस भगवंतांनी आपणास दिला आहे. एकदा हे औषध पचनी पडले की मानवाचे लक्ष आपोआपच विश्वातील घटनांवरुन उठेल व आपल्या आत्मरुपाकडे, सुखाच्या कंदाकडे जाईल. म्हणूनच माऊलींच्या या श्लोकावरील भाष्याचे पूर्णोद्गार “तैसी भूतें इये माझ्याठायी । बिंबती तयांमाजी मी नाही ॥…परी मज आंत पैसो । दिठी तुझी॥” असे आहेत. दृष्टीला ही परीपक्वता येणे म्हणजेच मनुष्य श्रद्धावंत होणे होय. आणि परमार्थावर श्रद्धा असणाऱ्या साधकाला सुखरुप होण्यास काय विलंब?

॥ हरि ॐ ॥


by Shreedhar at March 15, 2017 05:59 AM

साधं सुधं!!

तु अशी जवळी ..

सद्यकाली व्यावसायिकदृष्ट्या  यशस्वी होण्याच्या शक्यतेत स्त्री आणि पुरुष ह्या दोघांत फारसा फरक राहिला नाही. व्यावसायिक कारकिर्दीत आरंभीच्या काही वर्षात दोघंही अगदी खांद्याला खांदा लावून काम करत असतात. त्यानंतर विवाह हा एक महत्वाचा मैलाचा दगड आयुष्यात येतो. विवाहामुळं स्त्रीच्या करियरवर परिणाम होण्याची शक्यता तुलनेनं अधिक असते. अपत्यप्राप्तीनंतर तर हा परिणाम अधिकच जाणवतो. मुलं सात आठ वर्षांची झाली की संसार काहीसा स्थिरस्थावर होत असतो. 

ह्या दरम्यान कळत नकळत एक गोष्टघडत असते. पुरुषानं विशेष काळजी घेतली नाही तर स्त्री आणि मुलं ह्यांचं एक अजून वेगळं विश्व निर्माण होऊ लागतं.  आपलं करियर, मित्रमंडळी आणि सामाजिक जीवन ह्यात पुरुष अधिकाधिक गुंतला जातो. बाकी दोन घटकांचं ठावूक नाही पण करियरच्या बाबतीत एक क्षण असा येतो की पुरुषाला आपण शिखरपल्याड पोहोचल्याचं जाणवतं. जोवर हा क्षण पुरुषाच्या आयुष्यात येत नाही तोवर पुरुषांचं व्यवस्थित चाललं असतं. पण ज्यावेळी हा क्षण येतो त्यावेळी पुरुष काहीसा गांगरतो. 


आपलं करियर त्यानं पुर्णपणे शाश्वत घटक गृहित धरला असतो. पण ज्याक्षणी त्याला ह्या घटकाचं अशाश्वत रूप जाणवतं त्यावेळी तो एकंदरीत परिस्थितीचा पुनर्विचार करतो. त्यानं जरी घराकडं काहीसं दुर्लक्ष केलेलं असलं तरी आपलं घरातील स्थान मात्र कायम गृहित धरलं असतं. आणि अशा ह्या वेळी ह्यातील काही पुरुषवर्ग आपलं घरातील स्थान पुन्हा प्रस्थापित करण्याचा प्रयत्न करतो. आपण घरातील आपल्या मूळ स्थानापासुन किती दूर गेला आहात आणि आपल्या प्रयत्नात किती खरंखुरेपण आहे ह्यावर ह्या प्रयत्नांची यशस्विता अवलंबुन असते. 

काहीजणांना मग दूरवर असणारी कातरवेळ दिसू लागते. बाकी सर्व घटकांची अशाश्वतता जाणवते आणि अशा वेळी गाण्याच्या ओळी तोंडी येतात - तू अशी जवळी रहा!!

(तळटीप - ही पोस्ट काहीशी स्त्रीधार्जिणी आहे असा पुरुषवाचकांची प्रतिक्रिया होण्याची शक्यता मी आधीच ओळखली आहे.) 

by Aditya Patil (noreply@blogger.com) at March 15, 2017 03:41 AM

March 14, 2017

Global Vegan

Daniel Bissonnette - Young Vegan Activist

Daniel Bissonnette is a wonderful 12 years old Canadian boy. Daniel is a vegan and is motivating kids, teenagers and adults  in Canada to relish plant-based dishes.  A couple of years ago, many kids in his school made fun of his vegan lunch for nearly 8 years. He was called "weird kid" because he ate delicious plant-based fare(vegan food)

Today, Daniel is the author of Daniel's Breakfast Burst -Vegan  recipe book awash with tasty smoothies.  These days, Daniel is a busy boy giving talks in Canada and United States about the awesome benefits of plant-based diet (vegan diet). I'm sure many Americans and Canadians have become vegan after hearing Daniel! I just love to watch his Youtube Channel - Daniel Bissonnette, filled with yummy recipes and Life-changing tips! Watch him here...

https://www.youtube.com/watch?v=JD4qccxvNKY

 http://www.danielbissonnette.com/keynote/

 http://www.cbc.ca/news/canada/calgary/daniel-bissonnette-calgary-health-show-1.3999718

 



by Kumudha (noreply@blogger.com) at March 14, 2017 10:11 PM

to friends...

राहत्या शहराचे लागेबांधे ५

***

कधीकधी स्वप्नातून धसकून जाग येते आणि जाग आलीय की नाही याचाही धड पत्ता लागत नाही. अशा अर्धजागृतीच्या रेषेवर घुटमळत असताना, उठून शू करायला जायचं असतं खरंतर. पण नक्की कोणत्या दिशेनं गेल्यावर या वास्तूची बाथरूम सापडेल त्याबद्दलही संभ्रम. पोटात अनामिक भीती. पूर्ण अंधार नसतो तसा रात्रीच्या कोणत्याच प्रहरी. पण उत्तररात्रीच्या अर्धधूसर उजेडात सगळेच आकार ओळखीचे वाटत राहतात आणि जिवंतही. अशा वेळी उठून मी खिडकीपाशी येते आणि मनाचा हिय्या करून बाहेर डोकावून पाहते.

बाहेर सगळं स्तब्ध असतं. सोसायटीतल्या रात्रीच्या ट्यूबलाइट्सचा प्रकाश. एखाद्या उजाड वस्तीतली माणसं परागंदा होऊन नुसत्या भिंती उराव्यात आणि पौर्णिमेच्या रात्री दुधात न्हाऊन जिवंत व्हाव्यात, तसा नजारा. झाडंही रंगहीन, आत्ममग्न, स्वतःत मिटून गेलेली. त्या चित्रात मनुष्यप्राणी नसतो एकही. मध्यरात्रीच कर्तव्याची फेरी मारून वॉचमन आपल्या आडोशाला जाऊन निद्राधीन झालेला. कुत्रीही गायब. फारच नशीब जोरावर असेल, तर शहरी खिडकीतून दिसू शकेलसा चंद्राचा एखादा लखलखीत धारदार तुकडा. निरव शांतता. त्या निर्मनुष्य जगाकडे निर्हेतुक निरखून पाहताना धपापणारा ऊर हळूहळू सावकाश शांत होत जातो. पहिल्या मुसळधार पावसानंतर रोरावत ओढे होणारे शहरातले रस्ते रात्री पाऊस थांबल्यावर जसे नितळ काळेशार डांबरी होत, दिव्यांची सोनेरी तिरीप मिरवत, मऊ मऊ होतात; तसं काहीतरी माझ्याही आत होत जातं.

अशा वेळी मला हटकून परदेशस्थ मित्रांची आठवण येते. व्हॉट्सॅप आणि जीमेल आणि फेसबुकानं पूल बांधून दिलेल्या आपल्या जगात संपूर्ण रात्र अशी कधी नसतेच. आपल्या ऐन उत्तररात्री आपण ही निरव शांतता आणि एकान्त चघळत खिडकीच्या चौकटीला निवांत रेललेले असताना, जगाच्या पल्याड वसलेले आपले मित्र मात्र कुठल्यातरी भलत्याच प्रहरातलं ऊन झेलत कामाचे रगाडे काढत असतील, म्यानेजरशी भांडत-तंडत असतील, अभ्यासाच्या नोंदी करत असतील, पोरांना शाळेतून आणत असतील, झाडांना पाणी घालत असतील, केरवारे करत असतील, दिवेलागण निवळवत असतील, रांधत असतील, जेवतखात असतील, गाणी ऐकत असतील, घरी परतायचं खरंखोटं स्वप्न डोक्यात विणत असतील.... असं एक धावतं चित्र माझ्या डोळ्यासमोर साकारत जातं. खरंतर त्यांच्या आणि माझ्या मनातले राहत्या शहरांचे लागेबांधे निरनिराळे असतात. त्यांची लहानपणं निराळ्या गावांत उगवलेली. सांप्रतकालीन आयुष्य भलत्याच ठिकाणी रुजून फोफावलेलं. परतीच्या स्वप्नांचे पाय जमिनीवर असतातच असंही नव्हे. तरीही कधीतरी एकत्र घालवलेल्या काळाच्या तुकड्याचा आधार घेत - नाक्यावरचा चहावाला परवाच म्युन्सिपाल्टीवाल्यांनी उठवला.’, ‘मांडवीकरांच्या चाळीची रिडेवलपमेंट होत्ये वाटतं. तुझी मावशी नाही का राहत हल्ली तिथे?’, ‘जेएनयूचे राडेच चाल्लेत यार...’, ‘नाही ना, जामच पाऊस लागला अवेळी. यंदाच्या आंब्याचं काय खरं दिसत नाही’, ‘अमक्या नाटकाला गेलेवते, तुझी एक्स दिसली...’, ‘रेल्वेलायनीलगतचा कॅशिया बहरला बरं का यंदा!’, ‘त्यांचं नवीन पुस्तक आलं बाजारात. घेऊन ठेवायचंय?’… असे आणि याहून गंभीर अनेक बरेवाईट अपडेट्स पुरवत मी त्यांच्या मनातलं चित्र अपडेटेड ठेवून असते.

सद्यकालीन ग्लोबल मैत्र्यांमध्ये या असल्या उधार्‍यांना नक्की किती महत्त्व द्यायचं असतं? मला कळेनासं होतं. क्षणापूर्वी एकान्त भोगणारं माझं निवांतपण एकदम एकटेपणाचा अधांतरी आवंढा गिळतं.

असा ब्रह्ममुहूर्त साधूनच मोबाईलचा जुगनू चमकतो. पलीकडून कुणीतरी माझ्या दिशेनं सोडून दिलेला संभाषणाचा तुकडा पेटतो, चमचमतो, विझतो.

असतं काहीतरी साधंसंच. शिळोप्याचं. सुखदुःखाचं बोलणारं-विचारणारं. पण मी चटकन उत्तरत नाही.

मला मी परगावात काढलेले दिवस आठवतात. ताजवर आणि व्हीटी स्टेशनावर अतिरेक्यांनी केलेल्या हल्ल्याच्या बातम्या टीव्हीवर बघताना उडालेला माझा काळजीग्रस्त थरकाप आठवतो. मी गावात नसताना कशी काय तयार झाली सी-लिंक, असा झालेला चरफडाट आठवतो. पलीकडून दिसतंय तितकं भीषण नाहीय काही. उगाच तिथे बसून इथली चित्रं रंगवू नकोस. मूर्ख...अशी मित्रानं भरलेली तंबी आठवते. पुढ्यात मांडलेल्या दिवसामध्ये वावरणारी माझी मीच मला दिसते. हापिसात काम उरकत, चौथ्या सीटसाठी भांडत-करवादत, दिवस संपायची वाट पाहायला लावेल अशा दिवसातून वाट काढत असलेली. अशा बहुतेक वेळांना तग धरता येते ती एकाच आशेवर - कलत्या उन्हाच्या साथीनं घरी परतता येईल. पर्समधली किल्ली शोधायला पर्स उलथीपालथी करावी न लागता कुणीतरी दार उघडेल आणि आपण तंगड्या पसरून, सुखाचा सुस्कारा सोडत, पंख्याखाली बसू. हातात चहाचा आयता कप मिळेल. तो वाफाळता कप गालावर-कपाळावर टेकवत आपण निवांत होऊ...

परदेशातल्या मित्रांसाठी आपण असाच इमॅजिनरी चहाचा कप झालो आहोत, असं काहीतरी मजेशीर मनात दाटून येतं. एखादा चुकार कावळा कावकावतो. दूधवाल्याच्या सायकलची कॅरियर खडखडाट करते. मग मी गजर अर्ध्या तासानं पुढे सरकवते आणि निवांत ताणून देते... 

***

ओव्हर अ‍ॅन्ड आउट. ;-)

by Meghana Bhuskute (noreply@blogger.com) at March 14, 2017 09:36 AM

Abstract India

दिवसातून आठ वेळा खा भाज्या आणि फळे

Fresh-Organic-Vegetabl
भाज्यांचा आहारात वापर असला पाहिजे, याविषयी बहुतेक सर्व वैद्यकीय तज्ज्ञांचे एकमत असले तरी त्यांचे नेमके प्रमाण आहारात किती असावे, याचा अभ्यास नॉर्वे येथील संशोधकांनी केला आहे. त्यांनी जगभरातील अग्रगण्य ९५ संशोधनपत्रिकेतील सुमारे १४२ संशोधनांचा एकत्रित अभ्यास केला आहे. त्याचे निष्कर्ष इंटरनॅशनल जर्नल ऑफ एपिडेमिओलॉजी मध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहेत. 

भाज्यांचा आहारात वापर असला पाहिजे, याविषयी बहुतेक सर्व वैद्यकीय तज्ज्ञांचे एकमत असले तरी त्यांचे नेमके प्रमाण आहारात किती असावे, याचा अभ्यास नॉर्वे येथील संशोधकांनी केला आहे. त्यांनी जगभरातील अग्रगण्य ९५ संशोधनपत्रिकेतील सुमारे १४२ संशोधनांचा एकत्रित अभ्यास केला आहे. त्याचे निष्कर्ष इंटरनॅशनल जर्नल ऑफ एपिडेमिओलॉजी मध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहेत.
भाज्यांचा आहारात वापर असला पाहिजे, याविषयी बहुतेक सर्व वैद्यकीय तज्ज्ञांचे एकमत असले तरी त्यांचे नेमके प्रमाण आहारात किती असावे, याचा अभ्यास नॉर्वे येथील संशोधकांनी केला आहे. त्यांनी जगभरातील अग्रगण्य ९५ संशोधनपत्रिकेतील सुमारे १४२ संशोधनांचा एकत्रित अभ्यास केला आहे. त्याचे निष्कर्ष इंटरनॅशनल जर्नल ऑफ एपिडेमिओलॉजी मध्ये प्रकाशित करण्यात आले आहेत.
नॉर्वेयन शास्त्र आणि तंत्रज्ञान विद्यापीठातील संशोधक डॅगफिन औने आणि इंपिरीअल कॉलेज लंडन येथील संशोधकांनी केलेल्या अभ्यासामध्ये हृदयरोगांचा धोका टाळण्यासाठी आहारामध्ये सुमारे ८०० ग्रॅम भाज्या व फळांचा समावेश आवश्यक असल्याचे दिसून आले आहे. आजवर पाचवेळा विभागून भाज्या किंवा फळे खाण्याविषयी सांगितले जात असले तरी नेमका आकडा हा आठ असल्याचे संशोधकांनी सांगितले.
भाज्या व फळांचे योग्य प्रमाण आहारात ठेवल्यास जगभरातील ७.८ दशलक्ष लोकांमध्ये असलेला हृदयरोग, पक्षाघात, कर्करोग आणि अपमृत्यूचा धोका टाळणे शक्य होणार आहे.


Ayurveda, Vastu shastra, healthy Food, Healthy Living, Abstract India, Shree Balaji Tambe, India, Yoga, Meditation, Life Style, Marathi Blog, Marriages, Love

by Suhas Patwa (noreply@blogger.com) at March 14, 2017 03:24 AM

Global Vegan

Fit Fathers - Benefits of Plant-based Diet

Mothers and fathers play a pivotol role in creating healthy and happy families. Kimatni D. Rawlins is an amazing father of two wonderful vegan daughters. Few years ago, Kimatni led a unhealthy lifestyle. One fine day, Kimatni decided to lead a healthy lifestyle...

Rawlins founded Fit Fathers to help other fathers to lead a happy and healthy lifestyle. Rawlins is a "clean vegan", and helps fathers to thrive on the motto," Eat well, stay active and energize your life". In Fit Fathers you can find everything from, plant-based nutrition to delicious recipes and healthy travel tips to excercise tips.

Please read Rawlins website, http://www.fitfathers.com/meet-kimatni-rawlins/


by Kumudha (noreply@blogger.com) at March 14, 2017 12:58 AM

March 13, 2017

माझी मी-अशी मी

Lakshmi Sharath

If your head is spinning, it could be vertigo and not the breathless scenery

In the travel and fitness special, here is all that you need to know about vertigo – the causes, symptoms, treatment and vertigo exercises for cure.

Vertigo awareness, vertigo exercises, travel and fitness

Pic Courtesy – Shutterstock, Olga Danylenko

The first time that I felt my head spinning around me was when I was in Ladakh. I thought it was due to the breathless landscape surrounding me. On a serious note, I had been warned of altitude sickness and I felt that I was probably not getting properly acclimatized to the heights there or maybe it was due to lack of oxygen.

However I noticed that every time I travelled overseas, there was a sense of tingling sensation in my ears along with spells of dizziness and I attributed the same to jet-lag. But when I slowly started losing balance and I found myself being affected by similar symptoms that I realized that it was something completely different. I went to my physician and that is when I was diagnosed with early symptoms of vertigo. The doctor clarified that it was not just due to heights as most people confused vertigo with acrophobia, which is the fear of heights.

Vertigo is usually characterized with some dizzying spells, tingling sensation in the ears but mostly it is a feeling that you are off balance. You can also get prolonged bouts of migraine affecting you. When I was initially diagnosed with vertigo, I did not realize that my migraine was due to that.  Even the bouts of dizziness after a long flight was due to vertigo. My doctor explained that the main cause lay in the functioning in the inner ears.

As travelers, we do not pay attention to the slightest discomfort that we get as we are often lost in a beautiful landscape or we immerse ourselves in cultural experiences. But maintaining health on the road is a pressing concern for most of us. It is important to realize that vertigo does not always affect you only when you are up in the mountains or you are looking down a skyscraper. You can get affected even when you are in the plains or walking down the street. Some of these symptoms of vertigo barely last for a few minutes that we probably do not even pay attention or are even aware of that we probably have a health condition. Sometimes, I have felt my head spinning even while I am walking, I have strangely felt being pulled to one direction.

However, I did not let this bog me down. I have been told that there are simple exercises that can help you treat vertigo even on the go. My doctor taught me a few and I do a bit of yoga as well to bring back balance but technology has come to our aid when you cannot find a doctor near you.

There are mobile apps like VertiGo Exercise App which are even recommended by doctors today and they have simple exercises that you can practise anywhere, either at home or while you are on the road and they help you reduce these symptoms to a large extent.

However if your symptoms are getting a little more aggravated like blurred vision, nausea, loss of balance, dizziness and a sense of swaying or lightheadedness, then it is better to see your general physician and get a thorough check up done. But some simple dos and don’ts are also recommended to help you deal with the health condition.

I do not listen to loud music especially on my headphones and neither do I work on a computer or read in a fast moving train. It is not advisable to drive if you have constantly dizzying spells or even head out during rush hour. I never travel without my sunglasses as it helps me deal with the bright rays of the sun. I also suggest that you ensure that your sinuses are constantly checked and if they are blocked during a flight journey, do simple exercises or breathing techniques that will help you feel better.

This year, my focus has been primarily on health and to bring back balance in my life. While some health issues need more time and attention, it is important that we don’t let them deter us in our travelling goals. But for that, we have to be aware of what is bothering us. So, do not ignore that niggling sensation in the ear or if you feel that your head is spinning. You may be high on life but it could also be that you are have vertigo.

This post is written in collaboration to create awareness for vertigo.

 

 

The post If your head is spinning, it could be vertigo and not the breathless scenery appeared first on Lakshmi Sharath.

by Lakshmi Sharath at March 13, 2017 12:30 PM

संदिग्ध अर्थाचे उखाणे

हे राम...विराम "?;.’

आटपाट नगर होतं
सुरुवात  वाचून गोष्ट वाचणं बंद कराल तर तुमचा मोबाईल किंवा लॅपटॉप क्षणोक्षणी  तरलावस्थेत जाऊन तुम्हाला त्याच्या पायावर लोळण घ्यायला भाग पाडेल
डी-धमक्या म्हणजे डिजीटल-धमक्यांचा तुमच्यावर परिणाम होतोय असं समजून पुढे चला
हं
तर
आटपाट नगर होतं आणि म्हणजेच जुना काळ होता असं नव्हे
या गोष्टीत आपण काळाचा एक आडवा काप काढला आहे
म्हणजे कसं की काळाचे उभे कप्पे असतात जसं की अठरावं शतकं किंवा एकविसावं शतकं वगैरे वगैरे
पण काळाचा आडवा काप काढला की कुठल्याही काळातल्या कुठच्याही घटना आपण एका प्रतलात आणू शकतो
उदाहरणार्थ प्रभु रामचंद्र (जुना काळ) विमानाने (नवा काळ) लंकेला गेले किंवा सुवर्णलंकारांकीत नगरसेवकाची (नवा काळ) पुस्तकतुला (जुना काळ) वगैरे
तुमचा काल-अवकाश अश्या संकल्पनांचा अभ्यास नसणारच तर आता या उदाहरणांवरुन तुम्हाला काळाचा आडवा काप म्हणजे काय याचा अंदाज आला असेल
असो
तर आटपाट नगरात वसंत मंगेश गोडघाटे नावाचा राजा होता आणि महत्वाचं म्हणजे तो पार्टटाईम कवीदेखिल होता
म्हणजेच वमंगो राजा भावनाप्रधान वगैरे असतो
भावनाप्रधान कलावंत आणि राजा या डेडली कॉम्बिनेशनवर संशय असणाऱ्या पापी लोकांनी चित्रकार अडॉल्फ हिटलर याचे स्मरण करावे
तर वमंगोचा कारभार बरा सुरु होता म्हणजे वेळच्या वेळी करबिर मिळणे किंवा क्वचित डुगना लगान इत्यादी
पण मग प्रथेप्रमाणे दोनेक वर्ष भीषण दुष्काळ पडला
मंत्र्यांनी रोजगार हमी योजना आखली आणि भावनाप्रधान वमंगोनं कविता लिहील्या
या सगळ्या भानगडीत वमंगोचा मोठा कविता संग्रह छापून आला आणि मंत्र्याच्या विविध योजना राबवून झाल्या
या सगळ्याचं मिळून एक भलं मोठ्ठं बील आलं आणि मग पैश्यांचादेखिल दुष्काळ पडला
आता टिग्ना लगान लावून चालणार नसतो तेव्हा वमंगोनं स्वतःचा वैयक्तिक खजिना नीट दडवून ठेवला आणि बॅंकेकडे लोनचं ऍप्लिकेशन पाठवलं
बॅंकेनं डोळ्यात तेल घालून ऍप्लिकेशन तपासलं कारण कवीला कर्ज देणं डेन्जर आणि महाराजाला कर्ज देणं महाडेन्जर 
बॅंकेतले जाणकार असलं कर्ज मंजूर करण्याला किंग फिश्यर रोग झाला असंही म्हणतात
पण वमंगोची गोष्टच वेगळी
बॅंक चक्क हसत हसत वमंगोसाठी सुवर्णमुद्रा घेऊन घरी आली
महाराज तुमच्या ऍप्लिकेशन नुसार आम्ही या १००० सुवर्णमुद्रा तुम्हाला कर्जाऊ देत आहोत
अहो पण मी तर १००००० सुवर्णमुद्रा मागितल्या होत्या
छे हो महाराज हे बघा तुमचं ऍप्लिकेशन यात स्पष्ट लिहिलय १०००.०० सुवर्णमुद्रा
आम्ही तर कुतूहल म्हणून हिशोबही केला की कविता संग्रहाच्या खपून खपून जेमतेम २०० प्रती खपतात आणि एका प्रतीचा खर्च ५ मुद्रा अश्या महाराजांना १००० मुद्रा लागणार
मोठ्या कष्टानं वमंगोनं आपला राग आवरला
मला कवितासंग्रहासाठी कर्ज नको होतं तर राज्यासाठी हवं होतं आणि ही १०००.०० सुवर्णमुद्रा भानगड मला नाही कळाली
टिंबाचं ते इतकं काय कौतूक
असेल पडलं चुकून आकड्यांच्या मध्यात
क्षमा असावी महाराज
विरामचिन्हांबद्दल इतकं कॅज्युअल राहून चालत नसतं
हा विशिष्ट अधिकारी भाषेत एम ए करुन बॅंकेत पिओच्या परिक्षा देऊन लागलेला असतो
चलं आजी खाऊ या या वाक्यात नातू आजीला काही तरी खाण्याचा आग्रह करतो आहे की हा नातू त्याच्याच सारख्या दुसऱ्या नरभक्षक माणसाला आपली आजी खाण्याची ऑफर देत आहे हे या वाक्यात विरामचिन्ह कुठं आहे यावर अवलंबून आहे
बघितलंत किती पॉवरफुल असतात विरामचिन्हं
महाराजांनी १०० कोरडे मनातल्या मनात मोजले आणि १००० तर १००० सुवर्णमुद्रा घेऊन भाषेत एम ए केलेल्या अधिकाऱ्याला निरोप दिला
अशी बावळट चूक आपल्याकडून कशी झाली याचा विचार करत वमंगो रात्रभर अस्वस्थ झोपला
नाश्ता घ्यावा महाराज
काय आहे आज
काजु पुलाव
वमंगोनी साडेसात काजु मोजून काढले
त्यांचा विरामचिन्हासारखा आकार वमंगोला खिजवत होता
बल्लवा हे साडेसात कॉमे म्हणजे ते आपले काजु काढले तर या भाताला काय म्हणशील
फोडणीचा भात महाराज
गळ्यात मोत्यांची माळ असती तर याच क्षणी ती तुला बहाल करतो बल्लवा
मला रात्रभर जे सुचलं नाही ते तू किती सहजगत्या बोललास
रोजच्या लिहिण्यातली विरामचिन्हं काढली तर त्या भाषेचा सगळा तोलच चालला जाईल
वमंगोनं ताबडतोब दरबार भरवला आणि विद्वानांना पाचारण केलं
एका टिंबापाई जे आम्ही गमावलं ते आम्ही त्यातूनच कमावणार
या पुढे प्रत्येक विरामचिन्हाच्या वापरावर अधिभार लावावा असा आमचा मानस आहे पण हा बेत अंमलात कसा आणावा हे काही उमगत नाही
तर्‍हेवाईकपणा हा कलावंताचा कमावलेला आणि राजाचा जन्मजात अधिकार असतो
दरबारात जमलेल्या सर्व गुणीजनांनी डोकं खाजवूनही त्यांना सहज उत्तर काही मिळालं नाही
एक दिवस मात्र दरबारात बल्लु फाटक नावाचा माणूस उगवला
बारकीमो नावाच्या त्याच्या कंपनीत तो पाट्या तयार करे
बल्लुने वमंगोला अशी ऑफर दिली ज्याला वमंगो नाही म्हणूच शकला नाही
यापुढे वमंगोच्या राज्यात लिहीण्यासाठी फक्त आणि फक्त बारकीमोच्याच पाट्या वापरल्या जातील आणि विकल्या गेलेल्या प्रत्येक पाटीमागे वमंगोला विरामचिन्हांवरचा अधिभार मिळेल
फाटकांच्या पाट्या दिसायला सुरेख आणि वागवायला हलक्या आणि अक्षर तर बर्गेंच्या पाटीपेक्षा सुरेख उमटायचं
लेखक म्हणू नका, विद्यार्थी म्हणू नका, कारकुन म्हणू नका, मिलीट्रीतला जनरल म्हणू नका सगळे सगळे बारकीमोच्याच पाट्या वापरु लागले
वर्षांमागून वर्षे गेली पण कंत्राटी रस्त्यावरचा टोल कधी संपूच नये तसाच हा विरामचिन्हांवरचा अधिभार काही हटलाच नाही
वमंगोचा खजिना दुथडी भरुन वाहु लागला म्हणावं तर फाटकांच्या संपतीचे ढिगारे हिमालयाच्या उंचीचे झाल्याच्या चर्चा होत
सुख अंगात मुरु लागलं की अस्वस्थतेची कलमं रुजत नाहीत म्हणे
लोकांना बारकीमोच्या पाट्यांच्या सहजतेची आणि अपरिहार्यतेची इतकी सवय झाली की त्यांना अधिभाराचा जाच असा वाटेनासा झाला
पण समय बहोत बलवान होता है मेरे भाई
फाटकांच्या हे करु नका आणि ते तसंच करा किंवा याचे वेगळे पैसे द्या या मनमानीला काही लोक वैतागले आणि त्यांनी बारकीमोच्या पाट्यांसारख्या पाट्या तयार केल्या
बारकीमोपेक्षा या पाट्या रंगीबेरंगी आणि अमिबीय आकारात यायच्या आणि सर्वात महत्वाचं म्हणजे चकटफू
फुकट मिळालं तर वीष ही खाणाऱ्या राज्यात आख्खी पाटी फुकट मिळते म्हटल्यावर लोकांनी या नव्या पाट्यांवर दणकून उड्या टाकल्या
शिवाय या पाट्यांची नावं तरी कोण चविष्ट
कधी हिमक्रीम तर कधी बुढी के बाल
लाळेचा नुस्ता महापूर
बारकीमोच्या पाट्यांवर वाढलेल्या पिढीपेक्षा नवी आलेली पिढी एकाचवेळी बहुसामाजिक आणि तरीही मितभाषी होती
या पिढीचं गप्पाष्टक सख्खे मित्र आणि शेजारी आणि नातेवाईक यांच्या पुरतं मर्यादित न राहाता देश आणि स्थळ काळ ओलांडून गेलेलं
बघावं तेव्हा हे पाटीला पाटी लावून उभेच
आणि स्थळ काळाशी स्पर्धा करायची तर लिहीण्याला विचारांचा वेग हवा
एकाचवेळी शेकडो न्  हजारो न् करोडो लोकांशी बोलायचं तर भाषा लिपीच्या पल्याड जायला हवी
अशिक्षीत न्  अर्धशिक्षित न्  सुशिक्षित अश्या खिचडीशी बोलायचं तर विरामचिन्हं आणि व्याकरणाच्या जंजाळातून सुटका हवीच
नव्या पिढीनं नवी वेगवान भाषा रुजवली
लोल न्  वाद्फ न्  लमो न्  काय काय
नव्या पिढीनं भाषेच्या जुन्या सीमा मिटवल्या
:)  :(  :/  न्  काय काय
निरक्षर आणि साक्षर आणि अशिक्षित आणि सुशिक्षित यांच्या दरम्यान संभाषणाच्या अखंड कोसळत्या प्रवाहात
वमंगोच्या डोळ्यादेखत अनेक विरामचिन्हांनी हे राम म्हटलं
संस्थानं बुडाली आणि राजे बुडाले
वमंगोसारखे कवीही बुडाले
कर्कश्श शांततेच्या गोंधळात
चष्मिष कावळे भुर्र उडाले


आणि तुम्हाला उगाच वाटतं की आटपाट नगर होतं अशी सुरुवात असलेल्या गोष्टीचा शेवट साठा उत्तराची कहाणी पाचा उत्तरी सुफळ संपूर्ण असाच होणार

by Samved (noreply@blogger.com) at March 13, 2017 08:57 AM

नरेन्द्र प्रभू

रंग झाले केसरी

रंग सारे एक, झाले केसरी रे केसरी पेटून उठली एक ज्वाला केसरी रे केसरी न्हाऊन गेला लोक झाला केसरी रे केसरी उधळून दे आयुष्य त्याचा पाठीराखा तो हरी रंग हिरवा त्या मिळाला उजळून गेला केसरी नीलरंगी धाऊन आले मिसळून झाले केसरी केसरी रंगात जुळले लाल अन स्वेतांबरी जनधनाची लाज राखी आज हो हा श्रीहरी    देवभूमी रंगात न्हाली ललाट झाले केसरी उत्तरेचा रंग झाला केसरी रे केसरी पुर्वरंगी

by Narendra Prabhu (noreply@blogger.com) at March 13, 2017 07:10 AM

पाइनॅपल सन्

मांजा: फायनल आणि ३ रा भाग

संक्रांतीची संध्याकाळ:
आख्ख आकाश पतंगींनी भरलं होतं.
लाल, हिरव्या, जांभळ्या, गुलाबी, पिवळ्या पतंगी...
आणि त्यांचे बा SSS रिक दिसणारे मांजे...
बदामी, घासलेटी, तारवाला, साखळीछाप मांजे... अगदी फुलपुडीचे दोरेसुद्धा.

नारळला कोणी आज सुखाने फक्त पतंग उडवू देणार नव्हतंच, त्याने नाईलाजाने दोन पतंगी कापल्या होत्या.
तपेलीच्या दोन ऑलरेडी 'कायपो छे' झाल्या होत्या आणि तो तिसरीची कणी बांधायला बसला होता.
आणि मन्या...
मन्यानी सात पतंगी कापल्या होत्या... नॉट आऊट... त्यात दिलावरच्या दोन.
खिडकीतून प्रेरणानं त्याला चक्क अंगठा आणि पहिल्या बोटाचा गोल दाखवून लाईन दिली होती.
पतंगीसारखाच मन्या हवेत होता...

आणि गच्चीत पिनाक आला.

हातात भला मोठा ढेल पतंग... गुलाबी रंगाचा...  मध्ये निळाशार चांद.
आणि रक्तासारखी लाल लांबलचक शेपूट.
भर्र वाऱ्यात फुरफुरणारा पतंग... शर्यतीच्या घोड्यासारखा.
आणि दुसऱ्या हातात फिरकी... पूर्ण भरलेली... हिरवट सोनेरी मांजाने.

माहित नाही का पण सगळे अगदी गप्प झाले होते.
पिनू इकडेतिकडे न बघता सरळ मन्याच्या विरुद्ध बाजूला गेला आणि त्याने पतंग कठड्यावरून खाली सोडली. पुढच्या क्षणाला त्याची पतंग वर झेपावली... त्याच्या पुढच्या क्षणाला ती सरसर जायला लागली. 
फिरकीतून सटासट मांजा सुटत होता आणि पतंग वर... अजून वर. 
निळा चांद गुलाबी रंगात मिसळला. 
लांबवर छोटूसा ठिपका दिसायला लागला वळवळणाऱ्या शेपटीसकट... विजयी शुक्रजंतूसारखा. 

दिलावरनं त्याच्या गच्चीतून नवा शिकाऊ बकरा हेरला आणि पतंग पिनूच्या पतंगीवर टाकली. 
तो सपासप घसटी मारायला लागला... 
आणि... आणि... त्याचीच पतंग कटली. 
दिलावर कपाळावर हात मारत फिरकी गुंडाळायला लागला. 
पिनू खुषीत हसला आणि शांत झालेल्या गच्चीवर पुन्हा आनंदी कल्ला झाला. 
मन्या सोडून सगळेच पिनूच्या नावानं ओरडत होते,
"सही छोट्टे!" "हक् है तेरेको जिनेका!" "हय पिनू!" "भाई शिकला पोरगा पतंग!"

पिनूनं मिस्कील हसत त्याची पतंग तपेलीच्या पतंगीवर टाकली आणि हलकेच घसटी मारली... 
तपेलीचा दुरंगा गुल्ल झाला.  
पण तो खाली जायच्या आतच त्यानं दुरंगा वरच्यावर आपल्या मांजावर लटकावला आणि हळूहळू खाली उतरवत तपेलीच्या हातात दिला. 
तपेलीनं आधी आ वासला आणि मग कौतुकानं पिनूच्या पाठीत धपाटा घातला. 

आता त्याचा मांजा सरसरत नारळच्या पतंगीकडे चालला होता,
पण पिनू हळूच काहीतरी मांजाजवळ जाऊन पुटपुटला आणि डांगूलनं नारळच्या पतंगीखालून हळूच स्वतःला सोडवला आणि त्याला एकटा सोडला. 

मग डांगूल वळला मन्याकडे     
   
उंचच उंच आकाशात दोनच पतंगी होत्या आता.
मन्या आणि पिनाक...
मन्याची जास्तच उंच उडत होती कारण तपेलीची पतंग लटकावण्याच्या नादात पिनूनं आपली पतंग बरीच उतरवली होती.
पण त्यानं हलकेच टिचकी दिली आणि पिनूची पतंग सपसप आकाशात चढू लागली.
मिनिटभरात ती मन्याच्या पतंगीला भिडली.
मन्या चवताळला.
त्यानं घसटी मारायला चालू केली सपासप दोन्ही हातांनी.
पिनू मात्र ढील देत होता अजून अजून.
मन्यानं तोंडात शिवी पुटपुटत फायनल हिसका मारला...
डांगूलनं आपले अणुरेणू फिरवत सूक्ष्म अणकुचीदार दात बाहेर काढले आणि चावा मारला.
बरोब्बर मन्याच्या कण्णीखाली.
दुसऱ्याच क्षणी मन्याची पतंग गुल्ल!

मन्या क्षणभर बघत राह्यला आणि मग दात ओठ खात पिनाकच्या दिशेनी सरकला...
पण थबकला.
गच्चीवरच्या मावळत्या उन्हात पिनाकचे डोळे वेगळेच चमकत होते.
आणि हातात तो बारीक धारदार मांजा... लवलवणारा.
का कोणास ठाऊक पण मन्याला धीर झाला नाही पिनूवर हात उचलायचा.
तो हळूहळू पाठी झाला.
त्याचे कान शरमेनी गरम झाले होते... सगळा उत्साह गळलेला...
तो खांदे पाडून परत फिरला...

इतक्यात...

त्याच्या पायात मांजाचं वेटोळं बसलं आणि तो भिरकावला गेला...
आधी कठड्याकडे आणि मग खाली... खूप खाली.

----------------------------------------------------- समाप्त -----------------------------------------------------
-नील आर्ते


 
       


             
       
   
       

   

            

by nilesh arte (noreply@blogger.com) at March 13, 2017 04:18 AM

मांजा: भाग २

जेव्हा बाबा होते मागच्या वर्षी तेव्हा तो, आई आणि बाबा जंगल सफारीला गेले होते... खूप मजा आली होती.
जीपच्या ड्रायव्हर काकांनी त्यांना जंगलाच्या एकदम आत नेलं होतं.
तिकडे म्हणे एलियन्सचं प्लेन क्रॅश झालं होतं असं सगळे म्हणत होते...
पण बाबा म्हणत होते की ती अफवा होती कारण त्यांना एलियन्सचं प्लेन किंवा एलियन्स काहीच दिसलं नाही.
त्यांची जीप मात्र पंक्चर झाली... आणि तिकडेच दगडाखाली पिनाकला डांगूल दिसला होता.
मुंग्या लागलेला... अर्धमेला.
पिनूनं त्याला वॉटरबॅगेतलं पाणी पाजलं आणि कोणाचं लक्ष नाही असं बघून हळूच वॉटरबॅगेत घालून घरी आणलेलं, आणि कुंडीत लपवून ठेवलेलं.

डांगूलला तो सगळं सांगायचा आणि  डांगूलही त्याच्याशी बोलायचा पण तोंडाने नाही तर त्याच्या वळवळत्या शरीराची अक्षरं करत:
"हा य पि नू मु ड ऑ फ?"

आता मात्र पिनूला रडं आवरलं नाही आणि त्यानं गच्चीवरची सगळी गोष्ट डांगूलला भडाभडा सांगितली...
मन्यादादा पाठून त्याला चिकटायचा ते सुध्दा.

डांगूल आधी काहीच बोलला नाही फक्त थरथरत राहीला...
आणि मग पटापटा अक्षरांची वेटोळी करायला लागला:
"ए क आ ठ व डा   
म  ला  बा  री  क  व्हा य ला  ला  गे  ल 
आ  णि  लां  ब     खु  प  लां  ब 
प ण  नु स तं  चॉ क ले ट  खा ऊ न  चा ल णा र  ना ही 
तु झं थो डं सं  र क्त  प्या वं  ला गे ल 
अ ग दी  थो डं 
चा ले ल  ?
आ णि  आ ई ला  सां गू  न को स "

तसंही पिनू आईला सांगणार नव्हताच,
तिनं रानमांजरीसारखा ओरबाडला असता मन्याला पण मग त्याचं पतंग उडवणं बंद झालं असतं.

पिनूनं मान डोलावली आणि डांगूल त्याच्या बोटाला खुषीत लुचला.

क्रमश: / To be continued
     

by nilesh arte (noreply@blogger.com) at March 13, 2017 04:17 AM

March 12, 2017

माझी मराठी

समाज माध्यमे आणि ब्लॉग

एखादा नवीन ब्लॉग सुरु झाला, की लेखकाला वाटायला लागतं की आपला ब्लॉग झटपट प्रसिद्धीला यावा, हजारो वाचक आपल्याला पटापट मिळावेत, त्या लेखांचे पुस्तक काढावे आणि त्यातून अर्थप्राप्ती व्हावी.

by Digital Solutions at March 12, 2017 05:51 AM

March 11, 2017

Lakshmi Sharath

The Tamil Quarters – A walk through the quaint Heritage town of Pondicherry

There is a Pondicherry beyond French India, beyond the crepes and the colonial flavour, beyond the beautiful villas, the beaches and the gardens. And that is the old Tamil town, which is now a Pondicherry Heritage Town

Pondicherry Heritage town

You can discover a different town that lies in the old streets, in markets and temples and it is referred to as Pondicherry Heritage Town

Pondicherry heritage town

Orange is the new black – doors of Pondicherry

Pondicherry Heritage town

Doors of old heritage town

There are two towns in Pondicherry –  French and Indian or Tamil and a canal divides them.

Pondicherry Heritage town

Old houses dot this heritage town

Pondicherry Heritage town

More old houses in the town

Pondicherry Heritage town

I spent one lazy afternoon with my Honor 6X phone in hand , walking through these streets of Pondicherry Heritage Town. I crossed the park and the canal and I found myself in a sleepy streets where old beautiful houses sprout out of leafy environments .

Pondicherry Heritage town

Pondicherry Heritage town

They are a handful of streets that go by the names of Vysial,  Chetty, Perumal, SivanKoil among others that form The Pondicherry Heritage Town and each of them has a cultural connection to the town. As I walked around these streets, it felt like as if time had stood still. There is a distinct difference in architecture .

Pondicherry Heritage town

The Tamil quarters is part of Pondicherry Heritage town and it came up around the temples and even know they are named after them like Sivan Koil Street or Kamatchi Amman Street. Even Perumal Street has a temple in it.

Pondicherry Heritage town

Pondicherry Heritage town

Pondicherry Heritage town

The houses built next to each other faced each other as well and the streets were referred to as ” talking streets” as there was an intimate feel to the streets. 

Pondicherry Heritage town

The design of these houses were typically “Tamil” with a thinnai or an entrance or a verandah where one would sit and chat with guests.  Most of these houses had pillars in front and a beautiful wooden door.

Pondicherry Heritage town

The roofs sloped down and the facades had interesting porticos and designs as well. Some of the houses were a mix of Indo and French architecture, especially if there was a double storeyed structure.

Pondicherry Heritage town 

Usually INTACH organises a walk here or you can pick up a map and roam around yourself. Some of these houses here have been restored and are now hotels and bed and breakfasts and you can stay here and enjoy some typical Tamil cuisine. 

Pondicherry Heritage town

Pondicherry Heritage Town

Pondicherry Heritage Town

Personally for me, the Tamil town has more character than the French town, which is beautiful nevertheless. As a street photographer, there is more life, colour, energy and people here and I found myself being drawn here. While the markets are bustling with life, the streets are silent and the houses stand majestically, a testimony to time.

Pondicherry Heritage Town

The Honor 6X has been a perfect companion for me in this quest for street photography. I am a huge fan of mobile photography and the colours and details captured by the dual camera, even in the dull afternoon light have been fantastic with the 12 megapixel sensor and the 2 megapixel sensor.

Pondicherry Heritage Town

There is also a front camera which is 8 mega pixel for the perfect selfie . If your selfie is even remotely not in focus, the camera automatically will not take the shot. 

While walking around the markets,  I experimented with the wide aperture setting, playing around with the depth of field.

Pondicherry Heritage Town

You can take a photograph with a variable aperture and you can play around with focus and the DOF even after the shot has been taken, in case you want to refocus it.  This bokeh effect is ,personally for me, the best feature of the camera, setting it apart from other phones. And you do not need to use the PRO mode for the same. 

The other modes that you can try are HDR, Night shots, Beauty, Good Food, Panorama and Pro Modes. However it does not have an inbuilt stabilisation mode and I recommend that you carry a selfie stick or a small monopod in case your hands are a bit shaky, like mine are. You can also shoot some great videos here, especially on the PRO mode, but I would still recommend that you use a small tripod. Macro photographs are quite sharp as well. 

Pondicherry Heritage Town

However, its not just the camera that makes the Honor 6X a perfect companion for a traveller. The battery lasts for 36 hours and it drained only when I ran Google Maps on it. It also charges very quickly, It also has great 5.5 inch display, a very cool design with a smart metallic look, fantastic storage space – there are two variants, one with 3GB RAM and 32 GB space and the other which is 4GB and 64 GB space.

The best feature is of course the price –  it is a smartphone that offers all premium features and it is in the price range of Rs 13,000-Rs 16,000 – So why would you not own it ?

This post is written in collaboration with Honor 6X. 

Also read 

Exploring the French town of Pondicherry

 

The post The Tamil Quarters – A walk through the quaint Heritage town of Pondicherry appeared first on Lakshmi Sharath.

by Lakshmi Sharath at March 11, 2017 07:00 PM

पाइनॅपल सन्

मांजा: भाग १

संक्रांतीपूर्वी एक आठवडा:
कॉलनीतल्या गच्चीवर पोरांचा गलका चालला होता.
'नारळ', 'तपेली' आणि मन्या सिनियर पतंगबाज.
नारळ काय काटाकाटीतला नव्हता. तो आपला सुम्ममध्ये पतंग बदवून मजा बघत बसायचा... कोणाच्या अध्यात ना मध्यात.
तपेलीचा पतंग नुकताच 'कायपो छे' झालेला आणि क्लासची वेळ झाल्यामुळे तो कल्टी मारायच्या तयारीत होता.
मन्या मात्र फुल्ल फॉर्ममध्ये होता. तसा तो नेहमीच असायचा.
लागोपाठ चार पतंगी कापल्या होत्या त्यानं.
चार तोळे कडक खरवाल्या बदामी मांजाची पूर्ण फिरकी बदवून आकाशात इवलूसा ठिपका दिसत होता त्याचा पतंग.
पूर्ण स्थिर, गुम्म... घारी-बिरींनापण पाठी टाकून वर वर चालला होता त्याचा दुरंगा.

बाकी तीन-चार छोटी पोरं इकडे तिकडे लुडबुडत होती.
सुमितनं तर चक्क प्लास्टिकच्या पिशवीला दोरी बांधून तीच उडवायची ट्राय चालवली होती.
सिध्धूनी घरच्या घरीच लोकसत्ताचा हीराच्या काड्या लावून पतंग बनवलेला.
पण तो काय नीट जमला नव्हता. कठड्यावरच ठाप खाऊन परत परत सिध्धूच्या तोंडावरच येत होता तो.
पिनाकनं मात्र छान छोट्याश्या फिरकीला मांजा गुंडाळला होता.
आईच्या मागे लागून छोटूशी पतंगपण आणली होती.
खूप म्हणजे खूप आवडायची त्याला पतंग. या सगळ्या दादा लोकांसारखीच आकाशात उंच पतंग बदवून काटाकाटी करायचं त्याचं आवडतं स्वप्न होतं.
मागे एकदा तपेलीदादानं बदलेली पतंग पिनूच्या हातात दिली होती थोडावेळ, तेव्हा खूप मस्त वाटलेलं त्याला.
दूरवर गेलेली पतंग जवळजवळ आकाशाला टेकलेली... इतक्याजवळ की पतंगीवर मेसेज लिहिला तर तो बाबांपर्यंत पोचेल बहुतेक.
आणि तो मांजा... अस्सा वाऱ्यानं वाकडा झालेला... स्टाईलमध्ये.
मागच्या वर्षी बाबा होते तेव्हा तो, आई आणि बाबा त्या जंगल सफारीला गेले होते.
तिकडचा जंगलातला रोडसुद्धा असाच होता... ऐटबाज वाकडा... त्याची आठवण झाली त्याला.
पतंग तिकडे लांबवर असली तरी मांजा त्याची बोटं ओढत होता...
पॅंटला धरून हळूहळू खेचणाऱ्या माऊच्या पिल्लासारखा वाटलेला त्याला तो मांजा...
हातातून सोडूच नये असं वाटलेला... पण तेवढ्यात त्याला पाठीमागे काहीतरी टोचलेलं...
बघतो तर मन्यादादा त्याला एकदम पाठी चिकटून उभा असलेला...
आणि विचित्र हसत असलेला... पण मग नारळदादा मन्यादादाला ओरडलेला.
  
पण त्या दिवसानंतर पिनू मन्यापासून जरा लांबच राह्यचा.    
आत्ताही तो थोडं अंतर राखूनच होता.
पतंग काय विशेष उडत नव्हती त्याची खरंतर... पण तो आपला प्रामाणिकपणे सगळ्या दादा लोकांचं बघून पतंगीला टिचक्या देत होत्या.

इतक्यात वरती आकाशात दिलावरचा कौवा सरसरत आला आणि मन्या तरारला.
दिलावर म्हणजे मन्याचा एक नंबर रायव्हल. प्रेरणावरून दोघांमध्ये ठसन चालू होती.
मन्यानं कावळ्यासारखा एक डोळा समोरच्या खिडकीत वळवला.
दळवींची प्रेरणा चहा पीत खिडकीतच उभी होती... बेस्ट चान्स... इम्प्रेशन मारायचा.
त्यानं आपली पतंग किंचित उतरवून दिलावरच्या पतंगीवर क्रॉस टाकली आणि तो रापराप घसटी मारायला लागला.
दिलावर सुद्धा तिकडून घसटायला लागला.
प्रेरणापण वरच बघत होती.
'च्यायची दिल्याची पतंग लटकवून दोन्ही पतंगी उतरवून दाखवायच्या प्रेरू डार्लिंगला.'
मन्या तापला.

पिनाक थोडं बाजूला धडपडत होताच...
इतक्यात एक रँडम वाऱ्याचा झोत आला आणि त्याची पतंग मन्याला क्रॉस पडली...
अगदी हातभर अंतरावर...
पिनाक थोडा गडबडला आणि त्यानं पतंग खेचली... आणि...
मन्याचा मांजा सपकन तुटला!

मन्याला क्षणभर काही कळलंच नाही... की गॅलरीत प्रेरणा खदाखदा का हसतेय ते...
मग त्याला उं SSS च आकाशात गुल झालेली पतंग दिसली... आणि त्याची तार सटकली.
त्यानं भांबावलेल्या पिनाकच्या फाडकन एक कानफटात मारली, "चुत्या साला. मध्ये मध्ये आपली आई घालतोय."
तो पिनाकला अजून मारणार होता पण तपेली आणि नारळनी त्याला पकडला.

पिनाकच्या डोळ्यासमोर अंधारल्यासारखं होत होतं...
फुटणारं रडू आवरत त्यानं पतंग घेतली आणि तो खाली आला.
त्यानं कुलूप काढून दार उघडलं. आई ऑफिसमधून यायला अजून दोन तास तरी होते.
वाटीत खाऊ काढून ठेवला होता तिनं... पण त्याचा गाल दुखत होता आणि मूडही नव्हता.
त्यानं पतंग-फिरकी टी.व्ही.खाली ठेवली आणि त्याला एकदम आठवलं,
'डांगूल'ला खाणं द्यायचं विसरूनच गेला होता तो.
त्यानं फ्रीजमधून डेअरी-मिल्कचा छोटासा तुकडा काढला आणि तो गॅलरीतल्या तुळशीजवळ आला.
त्यानं हलकेच हाक मारली आणि आणि कुंडीतून गांडुळासारखा दिसणारा सोनेरी-हिरवट रंगाचा डांगूल सरसरत बाहेर आला.
त्यानं प्रेमानं पिनूच्या हाताला हलकेच दंश केला आणि त्याच्या हातातलं चॉकलेट मटामटा खाल्लं.
डांगूल पिनूचा बेस्ट फ्रेंड होता. सगळं सगळं सांगायचा तो डांगूलला.

क्रमश: / To be continued


                     

by nilesh arte (noreply@blogger.com) at March 11, 2017 06:15 PM

March 09, 2017

नभाचा किनारा

एक दिवस त्यांचाही का न असावा?

हॅपी वुमन्स डे!  आज जागतिक महिला दिन! नेमका मध्यरात्री धूराच्या भोंग्याची बॅटरी संपल्याच्या पीक पीक आवाजाने झोपमोड झाली, म्हणून अंधारात फोन बघायला गेले, तर एका मित्राने हा फोटो पाठवलेला! बरं नंतर त्याला फ़ैलावर घेतलं, तर म्हणाला, "कावलो होतो यार, तुमच्या सगळ्या वुमन हे वुमन ते पुराणाने डोकं उठवलं, म्हणून गंमत केली." मी पण विचार केला, खरंय बिचाऱ्याचं म्हणणं :) एकीकडे पणजीपासून मुली पर्यंत

by विशाखा परांजपे (noreply@blogger.com) at March 09, 2017 03:39 PM

Cinema, Poetry & Memoirs.. That's Life ! - Ranjeet Paradkar

विठ्ठल गवसला घरी

धुंडाळली पंढरी विठ्ठल गवसला घरी डोळे तुझी आरती ओंजळ बनो कोयरी चित्तास व्याधी तुझी अन् तूच धन्वंतरी केलेस तू पांगळे चढलो तरी पायरी उद्ध्वस्त झाली धरा सुखरूप तू अंबरी जगतो मनापासुनी मज्जाव आहे.. तरी सोबत इथे फक्त मी का यायचे ह्या घरी ? तू बोल, थांबीन मी मृत्यू मिळाला तरी बोटावरी मोजल्या मी पावसाच्या सरी आवळ स्वत:चा गळा घे फास काळेसरी जन्मास येती असुर पोटात मरते परी पाषाण काळा 'जितू' अन्

by Ranjeet Paradkar (noreply@blogger.com) at March 09, 2017 11:56 AM

झाले मोकळे आकाश

आग्रा

तसं आग्रा पूर्वी बरेच वेळा बघितलेलं आहे. ताज महाल बघून माऊला फार काही ग्रेट वगैरे वाटणार नाही या वयात. त्यात तिथे गर्दी असली तर माऊला कितपत मजा येईल शंका होती. ताज महालाच्या मुख्य घुमटाच्या सफाईचं / restoration चं काम मार्चमध्ये सुरू होणार आहे आणि कदाचित mud pack मधला घुमट बघायला लागेल असंही समजलं होतं. त्यामुळे आग्र्याला जायला मी फारशी उत्सुक नव्हते. पण इतक्या जवळ येतो आहोत, भरतपूरच्या वाटेवरच आहे तर जाऊन येऊ, नाही आवडलं तर लवकर पुढे निघता येईल अशा विचाराने निघालो. आग्र्याला माझा दिल्लीचा मित्र येणार होता, त्याच्याबरोबर गाडीतून आग्रा आणि भरतपूर फिरायचं होतं. पहिले लाल किल्ला बघायला गेलो. माऊ सोबत असतांना गाईड करणं, किल्ल्याची माहिती समजावून घेणं शक्य नव्हतंच. तरी मी ऑडिओ गाईड तरी घेऊ म्हटलं, पण तिच्या प्रश्नोपनिषदापुढे मला त्यातलं काहीही ऐकता आलं नाही. त्यामुळे किल्ला बघणं म्हणजे फक्त समोर दिसेल तेवढं बघणं झालं. किल्ल्यात खेळवलेलं पाणी वगैरे ईंजिनियरिंगची करामत, जहांगीराची साखळी वगैरे बाकी कहाण्या ऐकायची संधीच नव्हती. किल्ल्यात प्रवेश करतांनाच दरवाजासमोर पहिले शिवाजी महाराजांचा अश्वारूढ पुतळा माऊने पाहिला आणि खूश झाली. (खरं तर मी पण!) मग सगळा किल्ला बघतांना आम्ही शिवाजी महाराज औरंगझेबाला भेटायला इथे कसे आले होते, औरंगझेबाने त्यांना कसं नजरकैदेत ठेवलं, मग महाराज सगळ्यांची नजर चुकवून कसे पळून गेले अशी महाराजांची गोष्टंच आठवत होतो. बाकी अकबर - जहांगीर – शाहजहान वगैरे मंडळींच्या या किल्ल्यातल्या गोष्टींशी आम्हाला काहीच देणंघेणं नव्हतं! :)
किल्ल्याच्या कित्येक झरोक्यांमधून, सज्जांमधून यमुनेपलिकडचा ताज दिसतो

इथून अकबर जनतेला दर्शन द्यायचा

दीवान-ए-आमचा परिसर

किल्ला बघून मग ताज महाल बघायला गेलो. ताजच्या तीन मिनारांची सफाई पूर्ण झाली होती, चौथ्याची चालू होती. सुदैवाने मुख्य घुमटाचं काही काम चाललेलं नव्हतं त्यामुळे ताजचा घुमट काळा बघायची वेळ आली नाही.




भरतपूरला जातांना फतेहपूर – सिक्री वाटेवरच होतं, हाताशी वेळ होता म्हणून बुलंद दरवाजा बघायला गेलो. फतेहपूर – सिक्री हे अकबराने वसवलेलं गाव. चितोड, रणथंबोरच्या विजयानंतर त्याला आपली राजधानी इथे वसवायची होती. त्याचा प्रसिद्ध “इबादतखाना” – धार्मिक चर्चांची जागासुद्धा फतेहपूर सिक्रीलाच होती. (इबादतखाना नेमका कुठे होता ते माहित नाही.) इथला बुलंद दरवाजा हा अकबराने गुजरातवरच्या विजयाप्रित्यर्थ बांधलेला उंचच उंच दरवाजा. बुलंद दरवाजामधून आत गेलं, की सूफी संत आणि अकबराचा गुरू सलीम चिस्ती याची कबर आहे. (अकबराला याच्या कृपेने मुलगा झाला, त्याचं नाव सलीम ठवलं असं म्हणतात.) संगमरवरी दगडामध्ये बांधलेली ही कबर हा मुस्लीम स्थापत्याचा उत्तम नमुना समजला जातो. विशेषतः त्याच्या संगमरवरी जाळ्या. अतिशय नाजुक आणि सुंदर असं हे कोरीवकाम आहे. (इथे पोहोचेपर्यंत मी इतकी वैतागले होते की जाळ्यांचा फोटो काढलाच नाही!) १५ - २० वर्ष राजधानी वसवण्यासाठी काम केल्यावर फतेहपूर सिक्रीला पाण्याचा तुटवडा निर्माण झाला आणि अकबराने हा विचार सोडून दिला.

लहानपणी अग्रा – फतेहपूर सिक्री बघितलं होतं तेंव्हा दोन्ही यूपीमधली जुनाट, बकाल गावं होती. आता आग्रा बरंच बदललंय - किमान पर्यटकांसाठीतरी. त्यांच्यासाठी पुरेशा सोयी केल्यात, ठिकठिकाणी माहिती लिहिलेली आहे, गाईड लोकांचे ठरलेले दर आहेत, माहितीपुस्तिका मिळतात. थोडं जागरूक असाल तर फसवणूक न होता तुम्ही आपले आपण आग्रा बघू शकता. फतेहपूर सिक्री मात्र अजूनही अंधारयुगातच राहिलंय. आत दर्गा असल्यामुळे बुलंद दरवाजा / कबर बघायला तिकिट नाही, सिक्युरिटी नाही, खरं सांगायचं तर कुणी वालीच नाही. गावाच्या वेशीच्या आत प्रवेश करता करताच गाईड मंडळींनी भंडावून सोडलं. चार चार लोक रस्त्यात गाडीसमोर येऊन, गाडीच्या काचेवर टकटक करून गाडी थांबवायला लागली, तर कुणीही भांबावून जाईल. “यहा से आगे गाडी नही जायेगी, यही टिकिट कटवा लो।“ म्हणून ते पटवायला लागले. कसलं तिकीट ते ही धड सांगेनात. आम्ही जेवायला चाललोय म्हणून त्यांना कटवलं. पुढे पुन्हा तीच गत. जेवण झाल्यावर अजून पुढे आलो आणि एका पार्किंगमध्ये गाडी लावली. (एवढ्याशा गावातल्या पार्किंगचं तिकीट आग्र्यापेक्षा जास्त!) १२-१३ वर्षांचा वाटणारा एक मुलगा आम्हाला बुलंद दरवाजापर्यंत ऑटोरिक्षाने सोडायला तयार झाला. (गाईड न घेता.). “आई, हा दादा तर छोटा आहे, त्याला गाडी चालवायचा कागद पोलीस काकानी कसा दिला?” माऊचा प्रश्न. पोलीस काकाला या गावात कुणीच विचारत नाही हे तिला कसं सांगणार?

रिक्षा बुलंद दरवाजाच्या अलिकडे चढाला लागणार तेवढ्यात दोन तीन गाईड पुन्हा रिक्षावर तुटून पडले, माझं गिर्‍हाईक – माझं गिर्‍हाईक म्हणून त्यांची वादावादी सुरू झाली. एक दोघं जण ऑटोमध्ये बसले सुद्धा. “आम्ही कुठल्याही गाईडला एक पैसाही देणार नाहीये, तू ठरल्याप्रमाणे आम्हाला दरवाजापाशी सोड” मित्राने ऑटोवाल्याला निक्षून सांगितलं. यावर त्याने “मग ऑटो अजून पुढे जाऊ शकणार नाही!” म्हणून आम्हाला तिथेच उतरवलं. दरवाजामध्ये पोहोचलो, तिथे काय ते बघितलं आणि परत निघालो तोपर्यंत गाईड लोकांचं पीडणं चालूच होतं. वर दरवाजाजवळ अर्थातच काहीही माहिती लिहिलेली नाही. (नाहीतर गाईड लोकांचं कसं फावणार?) थेट दरवाजामध्ये सुद्धा लोक पथारी पसरून काहीबाही विकायला बसलेले, बकर्‍या चरताहेत, कचरा. दरवाजामधून आत शिरल्यावर गाईड लोकांसोबतच दुसरी पीडा मागे लागली – आठ - दहा वर्षांची पोरं “शायरी सुनाऊ?” म्हणून भंडावून सोडत होती. कसं बसं सलीम चिस्तीची कबर, त्याच्या अप्रतिम कलाकुसर केलेल्या जाळ्या असं सगळं पाहिलं, आणि कडू तोंड घेऊन तिथून बाहेर पडलो. बाहेर पडतांना बघितलं, तर थेट दरवाजाच्या पायर्‍या सुरू होतात तिथे ऑटोरिक्षा उभ्या होत्या लोकांना परत घेऊन जायला. आणि दरवाजा जवळूनच पुढे दुसर्‍या  गावाला रस्ता जातो, म्हणजे तिथे गाडी नेता येत नाही असं काहीही नाही. गाव लहान आहे, गरिबी आहे, दुसरं काही उत्पन्नाचं साधन नाही हे सगळं मला मान्य आहे. पण तरीही प्रचंड चीड आली या गोचीड प्रवृत्तीची. मी पूर्वी हे बघितलेलं होतं, इथला इतिहास मला माहित होता, कितपत बघण्यासारखं आहे याची कल्पना होती. मित्र दिल्लीचा म्हणजे तसा लोकल म्हणण्यासारखाच. एवढं सगळं असताना आम्हालाच या लोकांनी इतका त्रास दिला, मग आग्र्याहून येणार्‍या  परदेशातल्या पाहुण्यांना किती लुटत असतील हे?

बुलंद दरवाजा - त्याच्या उंचीची कल्पना नाही येत फोटोत. (तसा ऍंगल मिळतच नाही!)

सलीम चिस्ती कबर
फतेहपूर सिक्रीहून जेमतेम पन्नस किमीवर भरतपूर असेल. पण राजस्थानात प्रवेश केल्याबरोबर इथला बकालपणा मागे पडला. गावातले सगळे लफंगे आपल्याला फसवण्यासाठीच जमलेत अशी जी भावना होते फतेहपूर सिक्रीमध्ये, ती एकदम गेली. भरतपूर जिल्ह्याचं ठिकाण आहे, पण तसं छोटंच. इथे बर्‍यापैकी हॉटेल बघितलं आणि आजचा भटकंतीमधला फारसा लक्षात न ठेवण्यासारखा दिवस संपवला.
Add to Anti-Banner

by Gouri (noreply@blogger.com) at March 09, 2017 07:31 AM

to friends...

राहत्या शहराचे लागेबांधे ०४

***

माझा एक म्यानेजर मित्र आहे. पहिल्या नोकरीच्या काळात सगळीकडूनच झिलई चढायची असतानाच्या आणि अंगच्या रानवट उद्धटपणाची कोवळीकही ओसरलेली नसतानाच्या दिवसांपासूनचा. 

आमच्यात चकमकी झडत बर्‍याच. पण गप्पाही होत कसल्याही आडव्यातिडव्या, तुरळक आणि घनदाट. गरुडपुराण ते झेन तत्त्वज्ञान आणि फिल्म फेस्टिवल ते जर्मन व्याकरण - अशा रानोमाळ. तेव्हा मित्र म्हणजे एकमेकांना 'भ'कारी हाका घालणारे आणि रात्रीबेरात्री जागवताना साथ देणारे समवयस्क प्राणी इतकीच संकुचित व्याख्या असत असे. म्यानेजरला माझा मित्रबित्र म्हटलं असतं कुणी, तर मी फिदिफिदि हसले असते म्हणणार्‍याच्या तोंडावर; इतकं अंतर आमच्यात. वयाचं, समजुतीचं, हुद्द्याचं, पगाराचं, शिक्षणाचं... पण एक दिवस तो काहीच जाहीर न करता दांडी मारून माहेरी म्हणून गेला आणि उगवलाच नाही. मग नव्या प्रोजेक्टाच्या कामी बदली करून गेला, तो गेलाच. पहिले एखाद-दोन दिवस 'बाई नाही आल्यात' म्हटल्यावर जसा दंगा वर्गात होतो, तसल्या हुल्लडबाजीत सरले. पण नंतर मला एकदम करमेचना, का करमेना हेही कळेना. त्यातल्याच एका दुपारी कितव्यातरी चहाच्या कपावर कुणीच टोकलं नाही, तेव्हा मला एकदम साक्षात्कार झाला आमच्यातल्या मैत्रीचा. एका सहकार्‍याची उधार सिगारेट मुद्दामहून डिवचल्यासारखी शिलगावत मी म्यानेजर मित्राच्या रिकाम्या खुर्चीला नव्यानं हॅल्लो केलं. 

अगदी तस्संच हॅल्लो मला त्या गावानंही करायला लावलं.

सुरुवातीला मी धुसफुस केली बरीच. इथे रहदारीच फार. रस्तेच चिंचोळे. लोकच गावठी. उकाडा किती. भाडी किती फुकटच्या फाकट. घामच कसा येत नाही इथे. एक ना दोन. त्यात भाषा परकी. आपल्या भाषेतून उसवून अशा भलत्याच भाषेत येऊन पडायची माझी पहिलीच खेप होती ती. नुसतीच चिडचिड चिडचिड होई. तिथल्या डांबरी सडकांवर पडणारे फुलांचे राजस सडे बघून आणि तिथल्या चिमुकल्या बागा मनःपूत भोगूनही माझी नजर मृदावत कशी ती नसे. "या गावठाण गावाला करायचंय काय इतकं सौंदर्य... आमच्याकडे..."छाप शेर्‍यांच्या अनेकानेक आवृत्त्या मनात फणकारत राहत. त्यातच नवीन घर लावायचा लबेदा. घरं पाहा. घासाघिशी करा. तारखांचे हिशेब घाला. पागड्या जमवा. रूममेट या नवीनच नातेवाइकाशी जमवून घ्यायला शिका. तुटपुंज्या लायब्र्यांतून मिळणार्‍या पुस्तकांवर भागवून घ्या. घरच्या आणि घरच्या रस्त्यांवरच्या जेवणाच्या आठवणीचे आवंढे गिळा... 

आपल्याला स्वैपाक नामक प्रकार मनापासून आवडतो हा शोध लागायलाही बराच वेळ गेला त्या सगळ्या धामधुमीत. सांडलवंड, उताऊत, जाळपोळ, करपवाकरपवी, नासाडी - अर्थात चिकार. पण तिथल्या भांड्याकुंड्यांच्या दुकानातून हिंडून, परक्या भाषेत लंगडी घालत, मनासारख्या झाकण्या आणि पातेल्या आणि सांडश्या आणि सुर्‍या मिळवायला बेहद्द मजा आली. मधापासून खडीसाखरेपर्यंत आणि पापडामिरगुंडापासून लिंबाच्या लोणच्यापर्यंत साग्रसंगीत भातुकली मांडल्याचं मी खरं नोंदलं, ते घरच्या मंडळींनी केलेल्या भोचक हलवाहलवीनंतर माझ्या कपाळी आठी उमटली तेव्हा.

मग एकदा गॅसचं बटण बंद करायला विसरून गेल्यावरही घरानं जाळलंबिळलं नाही.

एकदा फिरायला जाण्याच्या धांदलीत घराचं दार सताड उघडं टाकून गेल्यावरही कुणी काही चोरलंबिरलं नाही.

एकदा गल्लीच्या तोंडाशी हापिसातला एक सहकारी भेटला आणि मग तिथेच उभं राहून आम्ही पंधरावीस मिनिटं इंग्रजीतून गप्पाष्टक रंगवलं, तेव्हा मला ‘इकडे ओळखीचे लोकपण भेटायला लागले वाटेत गप्पा करणारे, अं?’ असं वाटून चपापायला झालं.

एकदा गावाच्या पार पलीकडच्या टोकाला जाऊन एका नाटकाचा प्रयोग पाहिला आणि दस्तुरखुद्द नसीरला स्वागताला उभं पाहून अपरात्री कधीतरी तरंगत घरी आले, तेव्हा गल्लीच्या तोंडाशी असलेल्या रातराणीकडे लक्ष्य गेलं...

एरवी दारासमोर जुईचा वेल, फाटकातून बाहेर पडताना टपोरलेला सोनचाफा, चार पावलं चालून गेल्यावर नागचाफ्याच्या पाकळ्या अंथरलेल्या, मग सोनटक्क्याचं रान, आणि गल्लीच्या तोंडाशी चक्क प्राजक्त आणि रातराणी  असल्या श्रीमंतीनं माझ्या मत्सरी मनाचा जळफळाटच व्हायचा वास्तविक. तो झाला नाही, तेव्हाच माझ्या लक्ष्यात यायला हवं होतं. पण तिथल्या चुरचुरीत हवेत गच्चीवरून उन्हाळलेल्या वासाचे कपडे गोळा करून आणताना; भाज्याफुलांची दक्षिणपथी नावं आत्मसात करताना; शेजारचा खडूस चश्मेवालां आठेक दिवस गायब होऊन मग एकदम नववधूसकट माणसाळून परतला तेव्हा त्यांना चहाला बोलावताना; रस्त्यावरचे हे एवढाले दैत्याकार मारुतीचे पुतळे बघूनही न दचकता सवयीनं पुढे जाताना; ‘अगदी ‘पृथ्वी’ची आठवण येते किनाई?’ हे म्हणायला विसरून जात रिक्षावाल्यांनी बांधलेल्या थेटरात कितवंतरी नाटक पाहताना… आणि ‘आता घरी जायचं!’ या तहानेनिशी आनंदून मायभाषेत परततानाही -

नाही लक्ष्यात आलं खरं.

एका मैत्रिणीला भेटायला म्हणून त्या गावी पुन्हा फिरकले आणि सहज म्हणून त्या गल्लीत शिरले. एकदम भॉ करून हक्कानं दचकवावं कुणी आणि मग मिठी घालावी, तसं त्या गल्लीनं दचकवलं मला. ‘ते माझं जुनं घर’ असं मैत्रिणीला खालून दाखवताना आवंढाच आला एकदम घशाशी. आवरताना पुरेवाट. 

मग माझा पहिलावहिला संसार मांडून देणार्‍या त्या गावातलं म्यानेजर मित्राचं बिर्‍हाड हुडकून काढलं आणि जाऊन त्यालाही भॉ केलं. चकित झाला, पण आनंदला. काय करावं त्या लबाड माणसानं? मिश्कील हसत मला सिगारेट ‍ऑफर केलीन् की!

मनापासून खुशालत त्याला ‘नको’ म्हटलं आणि मधल्या काळात राहून गेलेल्या गप्पा मारायला घेतल्या त्याच्याशी...

by Meghana Bhuskute (noreply@blogger.com) at March 09, 2017 06:45 AM

माझी गझल मराठी : डॉ. श्रीकृष्ण राऊत

श्रीकृष्ण नारायण राऊत

श्रीकृष्ण नारायण राऊत *जन्म १ जुलै १९५५ *एम.कॉम.,एम.ए.,एम.फिल.पीएच्.डी.(मराठी,वाणिज्य) * माजी वाणिज्यविभाग प्रमुख,श्री शिवाजी महाविद्यालय,अकोला *१९७६पासून गझल, कविता लेखन. *१९८९ला ‘गुलाल’ गझल संग्रह प्रकाशित. *२००१ला ‘एकविसाव्या शतकाच्या उंबरठ्यावर जन्म घेणाऱ्या तान्ह्या मुला’ कवितासंग्रह प्रकाशित.या संग्रहाला वि.सा.संघाचा शरच्चंद्र मुक्तिबोध स्मृति पुरस्कार, म.सा.प.चा कवी यशवंत

by Dr.Shrikrishna Raut (noreply@blogger.com) at March 09, 2017 04:00 AM

किती धावतो दिवसाराती

किती धावतो दिवसारातीथांब जरासा फुटेल छाती.. जीव घ्यायला टपले सगळेसतरा लफडी,छप्पन नाती.. दगड मारतो ठोकर साधीआयुष्याची होते माती.. पायामधला काटा काढाबुके कशाला देता हाती?. नावापुरते नवरा -नवरीलक्ष वेधती खास वराती.. वैश्विक झाला देव कधीचाकिडे मोजती अपुल्या जाती..

by Dr.Shrikrishna Raut (noreply@blogger.com) at March 09, 2017 03:59 AM

साधं सुधं!!

My Space- जागतिक महिला दिवस !


कालचा जागतिक महिला दिवस संमिश्र भावनांसोबत संपला. अवतीभोवती वावरणाऱ्या सामाजिक, व्यावसायिक वा मानसिक स्थैर्याच्या दृष्टिकोनातून यशस्वी  स्त्रियांकडं पाहिलं की एका विशिष्ट दिवशी जागतिक महिला दिन साजरा करण्याऐवजी त्यांचं कौतुक दररोज करायला हवं हा मुद्दा नक्कीच पटतो. त्याचबरोबर असंख्य स्त्रियांच्या हक्कांची जाणीव करुन देण्याचं काम हा दिन करतो हे ही जाणवतं. पण ही जाणीव कृतीत परिवर्तित होत नाही ही खंत!

आधुनिक स्त्रीच्या यशात पुरुषांचा कितपत वाटा आहे ह्या विषयीच्या काही संदेशांची देवाणघेवाण काल वाचनात आली. विचार करताना मनात विचार आला की ज्या स्त्रियांना छोटीशी का होईना पण स्वतःची एक गोंधळ / अडथळा विरहीत अशी स्पेस जागा मिळते त्या स्त्रिया यशस्वी होण्याची शक्यता बरीच वाढते. अशी स्वतःची स्पेस मिळू शकलेल्या स्त्रिया ह्या जागेपेक्षा अनेक मोठ्या पटीने व्याप्ती असलेली क्षेत्रं काबीज करु शकतात. 

स्त्रियांच्या यशात पुरुषांचा वाटा असला तर हाच असू शकतो! आपल्या आयुष्यातील स्त्रीला तिची स्वतःची अशी तणावमुक्त स्पेस द्या! हल्ली अवतीभोवती वाघसिंह वावरत नाहीयेत त्यामुळं त्यांच्यापासुन स्त्रीचं संरक्षण करायचं नाहीय! पण तिच्या स्थिर मनोस्थितीला उपद्रवी ठरणारे असंख्य घटक वातावरणात वावरत असतात. त्यांना वेळीच ओळखुन त्यांच्यापासुन आपल्या स्त्रीच रक्षण करा!

ह्या पोस्टला अनुरुप अशी प्रतिमा शोधण्यासाठी 'Woman in a bubble' असा शोध घेतला असता असं जाणवलं की ह्या प्रतिमेचा दुसरा अर्थ सुद्धा होऊ शकतो! तुम्ही स्त्रीला एका विशिष्ट क्षेत्रात मर्यादित करु पाहत आहात! पण मला तो अर्थ अभिप्रेत नाहीये ! शांत अशी छोटीशी आपली स्पेस मिळालेली स्त्री त्याहुन कैक पटीनं मोठं क्षेत्र आपल्या विचारांनी, कर्तृत्वानं प्रभावित करु शकते!

Happy Women's Day!

by Aditya Patil (noreply@blogger.com) at March 09, 2017 02:25 AM

March 08, 2017

नोंदी सिद्धारामच्या...

असे आहे युपीतील सत्तेचे गणित

युपीत सत्ता मिळवण्यासाठी 403 पैकी 202 जागा आवश्यक.
2012
मध्ये सपाला 29 % मते मिळाली आणि 226 जागा तर बसपाला 26 % मते आणि 80 जागा.
2007
मध्ये बसपाला 30.43% मते मिळाली आणि 206 जागा. तर सपाला 25.4% मते आणि 97 जागा.
2014 च्या लोकसभा निवडणुकीत भाजपला 43.60 % मते मिळाली आणि 80 पैकी 71 जागा.
2014
च्या मतांच्या टक्केवारीचा विचार केला तर 404 पैकी 328 जागांवर भाजपचे उमेदवार पुढे असतील.
28% मते मिळाली तरी युपीत सत्तेत येता येते. यावरून भाजपची मते 2014 पेक्षा 10-12 % कमी झाली तरी सत्ता येऊ शकते.मागील 4 निवडणुकांचा अभ्यास केल्यास ध्यानात येते की युपीत प्रत्येक जागा जिंकण्यासाठी 25 ते 30 % मतांची गरज असते.
2014 च्या लोकसभेतील मतांचे प्रमाण पाहता 253 जागांवर भाजपला 40% तर 94 जागांवर 50% हून अधिक मते मिळाली.
2014
ला मिळालेल्या मतांपैकी 15% मते दुसरीकडे गेली तरच भाजपचा पराभव होईल आणि तसे झाले तर तो भाजपचा खूप मोठा पराभव असेल.
(
दै. भास्करने केलेले हे विश्लेषण आहे.)

by siddharam Bhairappa patil (noreply@blogger.com) at March 08, 2017 08:12 PM

माझिया मना

ती आणि मी

जसजसं वय वाढतंय तसतसं काम करायची शक्ती वाढावी म्हणून जमेल तसं जिममध्ये जायचा मी प्रयत्न करत असते. जेव्हा सकाळी कामावर लवकर उठून जावं लागे तेव्हा घरची जबाबदारी बाबावर टाकून अगदी सहा वाजतादेखील मी तिथे दाखल झाली आहे. अशावेळी जायचा मुख्य फायदा म्हणजे जवळजवळ कुणीच आलेलं नसतं. आपली गाण्याची प्लेलिस्ट मोठ्याने लावली तरी डोळे मोठे करणारं कुणी नसणार असतं. किंवा शांततेनं दिवसाची सुरुवातही करता येते.

by अपर्णा (noreply@blogger.com) at March 08, 2017 08:08 PM

नरेन्द्र प्रभू

जुगल तिवारी

जुगल तिवारी कच्छच्या रणात जाऊन पक्षी वैभव पहायचं म्हटलं तर ते नवख्या माणसाला अशक्यप्राय वाटेल, मुळात कच्छच्या रणात पक्षी पहाणं ही संकल्पनाच पचनी पडणारी नाही. असं असलं तरी जुगल तिवारी हा माणूस तिथले पक्षी दाखवण्याची किमया करून दाखवतोच. मोटी-विरानी या गावात आपल्या होमस्टेच्या माध्यमातून आपल्याशी संपर्कात आलेला हा अवलीया अथक जगभ्रमंतीवर असणारा माझा मित्र आत्माराम परब याला कसा काय भेटला (

by Narendra Prabhu (noreply@blogger.com) at March 08, 2017 02:30 PM

नोंदी सिद्धारामच्या...

युपीत काय होणार ?

मागील 2 निवडणुका पाहिल्या तर मतदारांनी एकाच पक्षाला पूर्ण बहुमत दिल्याचे दिसते. आधी बीएसपी आणि नंतर समाजवादी पार्टीला पूर्ण बहुमत मिळाले. त्यानंतर अडीच वर्षांपूर्वी भाजपला अपेक्षपेक्षा अधिक जागा मिळाल्या. 80 पैकी तब्बल 71 म्हणजे जवळ जवळ 90 टक्के जागा मिळाल्या.

अखिलेश सरकारबद्दल नाराजी असल्याशिवाय भाजपला एवढ्या जागा मिळाल्या का ? असा प्रश्न विचारता येईल. किंवा राज्यात अखिलेश आणि केंद्रात मोदी असा विचार करून लोकांनी भाजपच्या पारड्यात भरभरून मते टाकली असणार. यातील दुसरा तर्क अधिक खरा असू शकतो. या घटनेलाही आता अडीच वर्षे उलटली आहेत.
 
युपीतील मतदारांनी मायावती यांच्यानंतर अखिलेश यांचा ५ वर्षांचा कार्यकाळ पाहिला आहे. या पार्श्वभूमीवर निकाल येत आहे. दरम्यान, केंद्रातील मोदी सरकारला अडीच वर्षे झाली आहेत. युपीएप्रमाणे रोज घोटाळ्याच्या बातम्या बंद झाल्या आहेत. नोटाबंदीमुळे मोदींची प्रतिमा सामान्य लोकांमध्ये भ्रष्टाचार संपवणारा नेता अशी झाल्याचे अलीकडच्या निवडणुकांच्या निकालातून स्पष्ट झाले आहे. अच्छे दिन आले नाहीत, तरी मोदी हे त्यासाठी प्रामाणिकपणे झटत आहेत, अशी लोकभावना आहे.

दुसरीकडे अखिलेश परिवारातील पिता - पुत्र आणि काकांतील भांडण आणि रहस्यमय पद्धतीने भांडण मिटणे याकडे जनता कशी पाहते, हे स्पष्ट व्हायचे आहे. काहींच्या मते यातून अखिलेश यांची प्रतिमा उजळली आहे. कांग्रेस आणि समाजवादी पक्षाची मते एकत्र आली आहेत. मतदारांसाठी मायावती टेस्टेड आहेत. त्यामुळे त्यांचा पक्षाला यावेळी स्थान मिळेल का ? हा प्रश्न आहे. जवळजवळ 100 मुस्लिम उमेदवार दिल्याने मुस्लिम मते मायावतींकडे वळतील असेही म्हटले जात आहे.

एकूण परिस्थिती पाहता युपीतून काय निकाल येईल हे सांगणे अधिक कठीण आहे.
तरीही काय होऊ शकेल याचा माझा अंदाज...
1. अखिलेश यादव यांची वैयक्तिक प्रतिमा वाईट नाही. सोबत कांग्रेसची मतेही आहेत. भाजपला टक्कर देणारा पर्याय म्हणून मुस्लिम मतेही बसपाऐवजी समाजवादी आणि कांग्रेसकडे वळण्याची अधिक शक्यता आहे. असे झालेच तर समाजवादी आणि कांग्रेस मिळून 225 च्या पुढे जागा येऊ शकतील.
2. भ्रष्ट अशी प्रतिमा झालेल्या कांग्रेसशी युती मतदारांना समजा भावली नाही. आणि मायावती यांनी मुस्लिमांना झुकते माप दिल्याने मुस्लिम मते विभागली गेली तर लोकसभा 2014 च्या निकालाची पुनवृत्ती होईल आणि भाजपला 260 पेक्षा अधिक जागा मिळतील.
3. तिसरा पर्याय नाही. मायावती यांचा पक्षा सत्तेत येण्याची शक्यता नाही आणि त्रिशंकू स्थितीही उद्भवणार नाही.
माझा तर्क मी मांडला आहे. पाहुया शनिवारी काय होते ते...
- सिद्धाराम
-----------------------------
महत्त्वाचे -
मणिपूर : कांग्रेस मुख्यमंत्र्यांनी नवीन जिल्हे बनवण्याची घोषणा करून जो डाव टाकला आहे तो कांग्रेसला फायदा मिळवून देईल, असे वाटते. मुळात येथे भाजप नव्हतीच. आता कुठे भाजपला आशा निर्माण झाली आहे. भाजप विजयी होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
गोवा : येथे पुन्हा भाजपच सत्तेत येईल असे वाटते. वेलिंगकर यांचा अट्टाहास नुकसान करेल असे वाटत नाही.
पंजाब : येथे आप आणि अकाली दल यांत कांटे की टक्कर होईल.
उत्तराखंड : 2014 मध्ये लोकसभेच्या सर्व जागा प्रचंड फरकाने भाजपने जिंकल्या होत्या. त्यानंतरही बऱ्याच घडामोडी झाल्या. येथे भाजप चांगल्या बहुमताने येईल.
((टीप - मी भविष्य वगैरे सांगत नाही. मनातील अंदाज शब्दांत मांडले इतकेच.))

by siddharam Bhairappa patil (noreply@blogger.com) at March 08, 2017 02:03 PM

ये ये पावसा-- My First Book ...(Ye Ye Pawsa).....

देवा तुझ्या द्वारी आलो

दुर्गा शक्ती दिन


  जागतिक महिला दिनाच्या  शुभेच्छा 





For blog article on whatsapp contact on 9819830770

by अमोल केळकर (noreply@blogger.com) at March 08, 2017 04:34 AM

स्मृति

इंगल्स मार्केट ...(4)

विकी मला "रोरो" म्हणते. आमचा जो ओटा आहे तिथे मध्यभागी एक रेष आहे तर म्हणते हा डावीकडचा माझा ओटा आणि उजवीकडचा तुझा. मी म्हणते "ओके! " तुझे साऊथ कॅरोलायना आणि माझे नॉर्थ कॅरोलायना" डू नॉट क्रॉस द स्टेट लाईन, ओके! :) तर गाल्यातल्या गाल्यात हासते. एकदा तर मजाच झाली. ती सकाळी लवकर येत असल्याने काय काय बनवायचे याची एक यादी तयार करते आणि मला विचारूनच तू काय काय बनवणार आहेस? आणि त्यापुढे "रोरो" लिहिते. एकदा तिने मजेने ROW (रोरो) लिहिले होते. :D पदार्थ लवकर बनव असे म्हणायचे झाल्यास "हरी अप" नाही म्हणत, " हरी हरी हरी" म्हणते. मग मी पण तिला ती पदार्थ बनवताना " हरी हरी हरी" म्हणते. :D ६६ वर्षाची विकी मजेशीर आहे. तिच्याबरोबर काम करताना मजा येते.



मी, विकी आणि कार्मेन (spanish) आम्ही तिघी उत्पादन विभागात आहोत. मला कार्मेन ने काम शिकविले. विकी आणि कार्मेन दोघीही एकमेकींच्या नावाने खडे फोडत असतात. उत्पादन विभागात खूप काम असते. आमच्या मदतीला सुशीवाल्या बायका त्यांच्या मनात असेल तर त्यांचे काम संपवून आम्हाला मदत करतात. त्यात एक लुलू :D नावाची बाई आहे. हे नामकरण विकिनेच केले आहे. ही लुलू नावाची बाई मुळची फिलीपाईन्स देशातली. ही ६३ वर्षाची आहे.




आम्हाला हॉट बारला मदत करावी लागते. कारण की कस्टमर्सना पहिले प्राध्यान्य दिले जाते. एकदा एक बाई आली आणि मी तिथे होते. तर मला म्हणाली दोन ड्र्मस्टीक. मी गोंधळले. विचारले शेजारच्या टबाटाला. ति म्हणाली she wants fried legs Rohini :), oh ! (me) :D ऑर्डर देणाऱ्या बाईने पण ड्रमस्टीक वाजवण्याची ऍक्शन करून दाखवली आणि म्हणाली, it looks like drumsticks ! oh, got it ! (me) :) एका तंगडीची किंमत किती हे यादीत पाहिले आणि त्याप्रमाणे गुणिले २ करून लेबल प्रिंट केले आणि तिला २ तंगड्या दिल्या. इथे ऑर्डर देताना काही जण जेवणाची ऑर्डर देत नाहीत. तर काहीवेळा ८ किंवा १६ पिसेस ऑफ चिकन मागतात. त्यात 8 pieces means 2 breast, 2 thigs, 2 legs and 2 wings. त्याचे मी मनातल्या मनात मराठीकरण केले आणि मनातल्या मनात खूप हासले.




नंतर एके दिवशी एकदा एक माणूस आला आणि मला म्हणाला I want dark meat, मी परत गोंधळले आणि विचारले तर टबाटा म्हणाली he wants legs and wings rohini :)
गोंधळण्याचे कारण की जन्मात कधी मांस आणि चिकन पाहिलेही नाही आणि खाल्लेही नाही. मी मांस त्याच्या रंगावरून ओळखायला लागली आहे. हॅम म्हणजे गुलाबी , रोस्ट बीफ म्हणजे लाल त्याच्या कडा काळपट. बीचवुड हॅम म्हणजे गुलाबी आणि कडा विटकरी आणि फुलासारख्या गोलगोल. मांसाचे बरेच प्रकार आहेत. हॅमच्या पातळ चकत्या म्हणजे आपल्या तांदुळाच्या ओल्या पापड्या रंग वेगळा :) हॅल सलाड म्हणजे दिसायला गाजरहलव्यासारखे रंग वेगळा. :)
सगळ्यांना माहीती झाले आहे की मी पक्की शाकाहारी आहे ते. शिवाय मी दारूही पीत नाही आणि सिगरेटही ओढत नाही ते.




मला एकदा एकीने विचारले की इंडियातले सर्व लोकं असेच आहेत का? तर मी म्हणाले नाही गं ! आमच्यासारखी मोजकीच लोकं अशी आहेत. बाकी सर्वजण मांसाहार करतात, दारू पितात आणि आणि सिगरेटीही फुंकतात. ती हासली :D आणि ओके म्हणाली.


डेली सेक्शनला पुरूष आणि बायका दोघेही कामे करतात. १८ वर्षापासून ते ६७ वर्षांच्या वयोमर्यादेतील सर्वजण आहेत. Arthur नावाचा एक आर्मी मधला मुलगा काही दिवस आमच्या डेली सेक्शनला होता. त्याने मला विचारले की तू कोणत्या देशाची आहेस. मी म्हणाले इंडिया. त्याला खूप आनंद झाला कारण की तो कॉलेजमध्ये cultural studies शिकत होता. त्याने मला विचारले आर यु तमिळ? मी म्हणाले नो, आय एम मराठी. त्याच्या चेहऱ्यावर प्रकाश पडलेला दिसला नाही. :D मग मी म्हणाले , आय एम हिंदी. ओह! हिंडी ! याया हिंडी हिंडी ! :D मग म्हणाला खूप प्रकारच्या प्रकारच्या भाषा बोलतात ना इंडिया मध्ये. मी म्हणाले हो.
कॅन यु स्पिक संस्कृत? नो रे बाबा ! माय मदर टंग इस मराठी, बट आय कॅन
स्पिक हिंडी,अँड इंग्लीश, नो तमिळ, नो संस्कृत ! :D त्याला संस्कृत शिकायचेय ! त्याला भारतीय कलचर आवडते हे समजल्यावर मला खूप छान वाटले.





जॉन नावाचा अजून एक मुलगा होता, तो आता आमच्या इथे काम करत नाही. मी टबाटाला म्हणाले की जॉन इथला जॉब सोडून चालला आहे का? अशी नोट वाचली मी जेमीच्या टेबलावर. ती म्हणाली छे गं. :) असे त्याने बरेच वेळा लिहिले आहे. पण यावेळेला खरच त्याला दुसऱ्या ठिकाणी जॉब लागला होता. मी त्याचे अभिनंदन केले आणि विचारले कुठे दुसरी नोकरी? तर म्हणाला steakhouse, fancy restaurant, more money ! :)
मजेशीर होता जॉन. लहर आली सगळ्यांना म्हणायचा I love you ! I love you Carmen, I love you lulu, I love you rohini. मग आम्ही पण सगळ्या जणी म्हणायचो मी टू, मी टू :D मग हगची खूण करायचा. मला तशी खुण केल्यावर मी फक्त हासले. त्याला ते कळले असावे. (मनात म्हणले मी नाही हं कुणाला हगबिग करणार. :D मला हगिंग हा प्रकारच आवडत नाही मग तो पुरुष असो अथवा स्त्री. ) हा टबाटा बरोबर हॉट बार आणि सब बार ला असायचा. १२ तासाची ट्युडी करायचा. अतिशय प्रामाणिक आणि मेहनती होता.
इथे एक स्पॅनिश मुलगा आहे. तो सकाळी कॉलेजला जातो आणि दुपारच्या शिफ्टला कामाला येतो. मला विचारत असतो तुमच्या भाषेत याला काय म्हणतात नि त्याला काय म्हणतात. एकदा विचारले नाईफ ला काय म्हणतात तर मी म्हणाले चाकू. तेव्हापासून तो कामाला आला की मला हाय हॅलो न म्हणता चाकू, चाकू म्हणतो.






आमच्या इथे सब, हॉट, सुशी बार बरोबर आणखी दोन बार सुरू झालेत ते म्हणजे पिझ्झा बार आणि ऐशियन बार. त्याची तयारी काही दिवसांपूर्वीच सुरू झाली होती पण आज हे २ नवीन बार प्रत्यक्षात सुरू करायचे होते. सुशी बार चा मॅनेजर सगळ्यांना (आम्हाला नाही) सूचना देत होता. ऍडम आमचा डेली मॅनेजर त्याने सांगितले की आज सर्वांनी हजर रहायचे आहे. ज्यांचा डे ऑफ आहे त्यांनी सुद्धा. टु फेस न्यू सिच्युएशन. अजून काही माणसे कामावर रूजू झाली आहेत. इतकी गर्दी छोट्या जागेत की आवाज सहन होत नव्हते. जातायेता एकमेकांवर सर्वआदळत होते. :D आमचे सामान मिळणे कठीण झाले होते. कोल्ड रूम सध्या तरी खूप मागे गेली आहे त्यामुळे बनवलेले पदार्थ तिथे जाऊन ठेवण्यासाठी अनेक फेऱ्या माराव्या लागत होत्या. त्यामुळे पाय प्रचंड दुखत आहेत. :( कार्मेन मला म्हणाली की मला तर चिकन केस मध्ये कश्या कोंबड्या वावरतात ना तसेच वाटत आहे. :D बाकीचीही बरीच बदलाबदली झाली आहे. गिचमिड गिचमिड. मला तर वाटत होते या आवाजाने आणि गर्दीने मी चक्कर येऊन पडते की काय. :( विकी चा आज फोटो काढण्याचा मूड होता. माझ्या ऍप्रन वर जे स्टीकर्स आहेत ते चिकन सॅलड सँडविचचेे. पदार्थ बनवून झाले की त्याचा कोड प्रिंटर वर टाकून त्यावर आकडा टाकून प्रिंट वर प्रेस केले की पटापट लेबल्स बाहेर येतात. मग ती ऍप्रन ला चिकटवायची आणि मग प्लॅस्टीकच्या डब्यांना. अजून २ स्टीकर्स चिकटवायचे असतात. आज विकी ने माझा आणि सुशीवाल्या दोघीजणींचे फोटोज काढले. मग मी पण एक विकीचा काढला. कार्मेन चा आज मूड नव्हता. मी तिचा पण फोटो काढणार होते. कार्मेन, मी आणि विकी उदपादन विभागात आहोत. नवीन मॅनेजर ने मला विकीसाठी २ दिवस आणि कार्मेन साठी २ दिवस ठेवले असल्याने मला आता शनि-रवी पैकी एक दिवस सुट्टी मिळते. आधीची मॅनेजर जेमी आणि विकीचा ३६ चा आकडा :D असल्याने ती मला कार्मेन साठी ३ दिवस द्यायची पण मला शनि-रवी सुट्टी कधीच मिळायची नाही. विकी म्हणते कि तू माझ्याबरोबर पहाटे ६ लाच कामाला येत जा. :D आणि कार्मेन म्हणते की मला तू ४ दिवस हवीस. :) ती ५ दिवस असते. कार्मेन आणि विकी ह्या दोघीही माझ्याकडे एकमेकींच्या नावाने खडे फोडत असतात. :D आणि मी फक्त ya, ok, इतपतच प्रतिसाद देते.
विकीने माझा फोटो काढल्यावर लुलूला म्हणाली "hey lulu, Look at that stickers girl. she is on sale !


अमेरिका म्हणजे सारे कसे छान छान असे नाहीये. गुळगुळीत रस्ते (काही रस्ते खडबडीत आहेत की ज्यावरून कार चालवली की आपण होडीत बसल्यासारखे वाटते :D ) आणि स्वच्छ हवा (काही ठिकाणी अत्यंत बोचरे वारे आणि हाडे गोठवणारी थंडी असते :( स्प्रिंग्मध्ये परागकणांची ऍलर्जी की काहीजणांना रोजच्या रोज गोळ्या घ्याव्या लागतात नाहीतर श्वास घ्यायला त्रास होतो :( आणि उन्हाळा म्हणजे काही राज्यात रणरणते उन असते. हवा इतकी बदलती असते की एका दिवसात सर्व ऋतू पहायला मिळतात.




इथेही बायकांना बऱ्याच समस्या असतात. मी ग्रोसरी स्टोअर मध्ये काम करते त्यामुळे मला माहीती झाले आहे. कमीतकमी मजूरी प्रत्येक राज्यात वेगवेगळी असते. प्रत्येक राज्याच्या महागाईनुसार ही मजूरी आहे.
आमच्या स्टोअरमध्ये ज्या बायका काम करतात त्यांचे जीवन कसे आहे ते काही त्यांच्याशी बोलून तर काहींनी ते मला सांगितले म्हणून माहीती पडले. स्टोअरमधला पगार त्याना पुरत नाही. पगार कमी आणि कष्ट खूप.
एक अमेरिकन बाई आहे. वय वर्षे ३० तिचे लग्न झाले आणि तिला ३ मुले आहेत. ती मला म्हणाली की ती तिच्या नवऱ्यापासून घटस्फोट घेणार आहे. कारण की तिला नवरा दारू पिऊन खूप मारहाण करतो. तो तिला बोलावत आहे परत ये म्हणून पण ती म्हणाली की मी आता मार सहन करणार नाही. काही झाले तरी मी परत जाणार नाही. तिची ड्युटी सकाळी ७ ते दुपारी ३ अशी आहे. ती लवकर उठून मुलांचे व स्वतःचे आवरून मुलांना डे केअर मध्ये सोडते आणि मग कामावर हजर होते. बरे नसताना पण ती कामावर येते. मला म्हणाली की मला पैशांची गरज आहे.




मेक्सिको देशामधल्या ४ बहीणी त्यांच्या चुलत भावांबरोबर अमेरिकेत १९८८ साली आल्या. पोटापाण्याकरता (सर्वजण इथे पोटापाण्याकरताच येतात, मजा मारायला येत नाहीत. ) त्यातल्या २ बहिणी आमच्या इथे काम करतात. दोघींचे नवरे व्हाईट अमेरिकन होते. एकाला रोग होता तो त्याने सांगितला नाही आणि तो लवकर मरण पावला. तिला एक मुलगा आहे. तिच्या बहिणीचा नवराही व्हाईट अमेरिकन होता. त्याने पैशाची अफरातफर केली आणि तो पळून गेला. तिला एक मुलगी आहे. त्यामुळे त्या दोघी बहिणी आणि त्यांची मुले एकत्र रहातात.
एक अमेरिकन बाई आहे तिची आई दवाखान्यात आहे. तिलाही असाच कुठला तरी रोग झाला आहे. पण ती आईकरता तिला होत नसनाही काम करते.
एक अमेरिकन बाई आहे तिला आता Breast cancer झाला आहे. त्यामुळे तिच्या ऑपरेशन करता ती काही दिवस रजेवर होती. मला वाटले की २ ते ३ महिने तरी येणार नाही. पण महिन्याच्या आत रूजू झाली. तिलाही पैशाची गरज आहे.





एक फिलिपियन बाई तिच्या नवऱ्या बरोबर इथे आली. आणि काही वर्षांनी तिचा नवरा वारला. ती ग्रीनकार्डावर आहे. आणि एका बॉय फ्रेंड बरोबर राहते. तिला ५ मुले आहेत. सर्व मुले निरनिराळ्या देशात आहेत.
एक फिलीपियन बाई आहे. ती सिंगापूर मध्ये काही वर्षे काम करत होती. लग्न झाले आणि मुले झाली. तिचा नवरा वारला. सिंगापूरमध्ये तिला एक व्हाईट अमेरिकन भेटला. आणि त्यांचे प्रेम जमले. ५ ते ६ वर्षांनी त्यांनी लग्न केले आणि ती अमेरिकेत आली. तिचा दुसरा नवराही वारल. तिला एक मुलगी आहे. तिच्याकरता ती नोकरी करते. ती पण एका बॉयफ्रेंड बरोबर राहते.



आपल्याला वाटते की अरे, या वयात बॉयफ्रेंड? पण बॉयफ्रेंड म्हणजे नुसता सेक्स नसून बाकीच्याही गोष्टी आहेतच की. कुणाचा तरी आधार आणि भागत नाही म्हणून खर्चासाठी शेअरींग.

by rohinivinayak (noreply@blogger.com) at March 08, 2017 02:24 AM

March 07, 2017

ये ये पावसा-- My First Book ...(Ye Ye Pawsa).....

March 06, 2017

Global Vegan

Vegan Diet is Popular in Pune (Indian city)

My niece keeps saying me that it is pretty easy to thrive on a vegan diet in Pune (Near Mumbai). Many of her college friends are vegan after seeing the cruel condition of innocent cows in India and across the world. And many are going vegan because it is good for health!

Years ago, I read an article - Pune is awash with the best educational institutions in India. Today, I feel that there are many smart people in Pune! It is really wonderful to know that so many Indians are going VEGAN...

Here are some interesting articles about Vegans in Pune...

1.  http://punemirror.indiatimes.com/others/you/vegan-worship/articleshow/57397892.cms

2. http://punemirror.indiatimes.com/others/eat/dear-dairy-/articleshow/57211588.cms

3. https://www.facebook.com/therealgreencafe/

4. http://veganfixins.blogspot.com/2016/06/pune-vegan-explore.html

5.  http://businessworld.in/article/Make-Fashion-Go-Vegan-Animals-Are-Not-Ours-To-Wear-/24-02-2017-113442/


by Kumudha (noreply@blogger.com) at March 06, 2017 11:21 PM

to friends...

राहत्या शहराचे लागेबांधे ०३

भाग ०१ भाग ०२ 
***
आजोळ म्हणजे हमखास मऊ-रेखीव आणि रम्य असलंच पाहिजेत असा एक अलिखित नियम आहे.

मी मात्र निर्णयस्वातंत्र्य येताक्षणी ते गोंधळवणारे प्रवास हाणून पाडायला सुरुवात केली, त्यामागे फार काही मेलोड्रॅमेटिक दुःखी कारणं होती असं नव्हे. ज्या गोष्टींनी फार भारून जाण्याची, आठवणींचे कढ काढून सुखी शहारण्याची, त्याबद्दल स्वतःलाच धन्यधन्य समजण्याची पद्धत शहरी मराठीजनांत आहे; तसल्या गोष्टी मला कधी माझ्या वाटलेल्या नाहीत खर्‍या. निसर्गाबिसर्गाबद्दलचे अतिरेकी कढ तर मला अजूनही भिवया उंचावायला लावतात. डोंगरदर्‍यांमध्ये, रानावनात, माळा-दगडा-धोंड्यात, नदीनाल्यात काय तो निसर्ग ठासून भरलेला; आणि रेल्वेच्या धडधडाटात धावत सुटणार्‍या आणि नळावर कचाकचा भांडणार्‍या माणसांच्यात निसर्ग अजिबात नसतो काय? नसला तर नसू देत मग. गेला टिनपाटात.

निसर्गाचे हे असले माजवलेले देव्हारे तेव्हा मला चिमटीत पकडता येत नसत, पण दिडाव्या दिवसानंतर गावी मरणाचा कंटाळा मात्र यायला लागे. माझे आनंद, मजा, रोमहर्षक अनुभव आणि भित्या - सगळंच कमालीचं शहरी. चाळीत राहत असल्यामुळे शी करायला घराबाहेर जाण्याची सवय होती. त्यामुळे माझ्यावर तथाकथित उच्चभ्रू बालपणाचा ठप्पा मारणं कठीण आहे. पण तरीही रात्री ‘जायचं’ झालं की चक्क हातात कंदील किंवा चिमणी, भरलेलं टमरेल, मिनतवार्‍या करून मिळवलेली सोबत, मधल्या गचपण वाढलेल्या वाटेवरून संभाव्य जनावराला हाकलण्यासाठी काठी आपटत जाण्याची सक्ती आणि धडधडत्या छातीनं कसंबसं घाईनं परतणं - हे सगळंच मला प्रचंड अन्यायाचं वाटे. हे अगदीच शरीरधर्मसंबंधित आणि म्हणून क्षुद्र कारण मानलं, तरीही माझी नाळ त्या गावांशी कधी जुळली नाही हे खरंच. उन्हाळ्याच्या सुट्ट्या संपल्यावर गावाहून घरी परतताना आपापल्या पालकांच्या तोंडाला भावंडांनी फेस आणल्याच्या वार्ता कानी येत, तेव्हाही मी काहीशी चकित आणि कोरी करकरीत असे. मला त्यातला खुमार कळतच नसे.

एकतर आम्ही बरेचदा गावी जात असू ते गणपतीला. तेव्हा एस्ट्यांना असलेली गर्दी, पावसाची पिरपिर, चार दिवसांत धोधो जाऊन आईबाबांची रिस्पेक्टिव माहेरं भोज्जा केल्यासारखी उरकून येण्यातली अपरिहार्यता मला समजत नसे; त्यात गणपती, मोदक, हरताळका आणि आरत्या या ओव्हररेटेड प्रकाराबद्दलची माझी एकूण अनास्था आणि ‘तिकडे काकू बाजूला बसते’ ही गूढ आणि संपूर्ण परकी माहिती हे दोन्ही असणारच. पण त्या मोठाल्या घरांचं स्थापत्यशास्त्रही असणार. बाबांच्या माहेरघरच्या एका सोप्यात बसून तिथेच सापडलेली एक शिरवळकरी भुताळी कादंबरी पुरी करताना मला भरलेला दचका एकट्या शिरवळकरांच्या वाटणीचा नाही, हे मला तेव्हाही स्पष्ट ठाऊक असलेलं. त्या घरातल्या सरपटत्या बोळकांडी, बाळंतिणीच्या अंधारखोल्या, माड्या आणि माड्यांखालचे अमीबासदृश काळोख, अखंड ओतला जाणारा पाऊस, येणारेजाणारे लहरी दिवे, पुढीलदारी माजलेलं बांबूचं बेट आणि मागच्या परसातली विहीर... अशा सगळ्या नेपथ्याचाच त्यात खरा मोठा वाटा होता असणार.

नाही म्हणायला क्वचित एखाद्दुसर्‍या अपरात्री अंगणात पहुडून पाहिलेलं, ओथंबून आलेलं, अविश्वसनीय, रत्नखचित आभाळ आठवतं. किरकिरत्या झोपाळ्यानं पुरवलेली झुलती साथ आठवते. रहाटावर पहिल्यांदा एकटीनं पाणी शेंदलं आणि डौलात पोहर्‍याला हात घालून न हिंदकळवता बादली काढून घेतली, तेव्हा ‘जमलं की आपल्याला!’ असा भरून आलेला ऊर आठवतो. पण त्यापाठोपाठ हमखास येणारा 'तुमच्या शहरात असतं का असलं अमुकतमुक?'छाप प्रश्नही आठवतो आणि माझी भिवई वर चढते. जर अशा गोष्टी‍ंशी जोडले गेलेले बरेवाईट लागेबांधेच खरे महत्त्वाचे असत असतील, तर मग खिडकीतून भोचकपणे डोकावून मला हमखास सोबत करणारा म्युन्सिपाल्टीचा सोडियम व्हेपरचा दिवा त्या तसल्या रत्नखचित इत्यादी आभाळापेक्षा का म्हणून कमी लेखायचा, ते मला कळत नाही. शिवाय हे सगळे अनुभव अखेर माझ्या कामी खरेखुरे येतात, ते पेंडशांच्या किंवा दांडेकरांच्या कादंबर्‍या त्रिमित करायलाच फक्त, हे मी काही केल्या विसरू शकत नाही. त्यापलीकडे या विश्वाचा माझ्या जगाशी सुतराम संबंध नाही.

करवंदीच्या जाळ्या, माळावरचे विटीदांडूचे खेळ, नदीला चढणारं पुराचं पाणी, दगड मारून खाल्लेल्या कैर्‍या किंवा जांभळं... हे सगळं ‘कम्पल्सरी लय भारी आणि रोमहर्षक’ म्हणून टिकमार्क करायचीच असेल, तर मी ती छातीठोकपणे आणि प्रामाणिकपणे करू शकीन इतका मला त्या-त्या गोष्टींचा पहिल्या धारेचा अनुभव आहे. पण उन्हाळी सुट्ट्यांमधल्या माझ्या रम्य आठवणी माझ्या शहरांमधल्या लायब्र्यांशी, नाक्यावर पाल ठोकणार्‍या कलिंगडवाल्याशी, कुकराच्या डब्यामधून जपून नि धावत आणलेल्या बर्फाच्या गोळ्यांशी, कुल्फीवाल्याच्या टोपलीतल्या अ‍ॅल्युमिनियमच्या कोनातल्या काडीवाल्या कुल्फ्यांशी, सुट्टीत लागणार्‍या बालनाट्याच्या प्रयोगांशी, आईबाबांनी काही वर्षं आंब्याचा धंदा केल्यामुळे घरादाराला वेढून घेणार्‍या हापूसच्या वासाशी आणि ‘मी एकटीनी रस्ता क्रॉस करून आले आई!’ या धन्यतेसकट आईसफॅक्टरीमधून आणलेल्या आठाण्याच्या बर्फाच्या ठोकळ्यांशी इमान राखून आहेत.

आणि इतर अनेक ‘आहे रे’ गंड बाळगणार्‍या माझ्या एरवीच्या संवेदनाखोर, शरमिंद्या मनाला याची यत्किंचितही खंत नाही. हो, आहेच मी शहरी. मग?

भाग ०४ । भाग ०५

by Meghana Bhuskute (noreply@blogger.com) at March 06, 2017 11:37 AM

शब्द-पट

एक वर्ष स्पघेटीचं.

1971. ते वर्ष स्पघेटीचं होतं. 1971 या वर्षात मी जगण्याकरिता स्पघेटी केली आणि स्पघेटी करण्याकरता जगलो. त्या वेळी अॅल्युमिनियमच्या पॉटमधून येणा-या वाफा माझं आनंदनिधान होत्या आणि सॉसपॅनमध्ये बुडबुडत उकळणा-या टोमॅटो सॉसवर माझ्या आयुष्यातल्या सर्व आशा-आकांक्षा एकवटलेल्या होत्या. तर, एके दिवशी मी किचनमधली उपकरणं विकणा-या एका स्टो‌अरमध्ये गेलो आणि तिथून एक किचन टायमर आणि अॅल्युमिनियमचा भलामोठा कुकींग

by Shraddha Bhowad (noreply@blogger.com) at March 06, 2017 11:06 AM

Vadani Kaval Gheta ... (वदनी कवळ घेता - Vegetarian Recipes)

स्टर फ्राय भाज्या

स्टर फ्राय केलेल्या भाज्या हा चायनीज रेस्टारंट मधील एक आवडता प्रकार. बऱ्याच वेगवेगळ्या भाज्या एकत्र असतात. थोडा भात किंवा नूडल्स घातल्या की पोटभरीचे जेवण होते. मी हा प्रकार बरेचदा घरी करायचे पण कधी नीट झाला नाही. एखादी भाजीतरी अती  शिजवायची आणि मग ते सगळे प्रकरण अगदीच  बोअर लागायचे....

Please visit my blog for the rest ...

by Mints! (noreply@blogger.com) at March 06, 2017 02:03 AM

March 05, 2017

राफा

नवीन स्केच !

कलर पेन्सिल्स वापरून पहिल्यांदाच..

by राफा (noreply@blogger.com) at March 05, 2017 07:39 PM

साधं सुधं!!

गॅलरी!


खरंतर काही खास विचारशृंखला मनात ठेवून ही पोस्ट लिहायला घेतली नाही. गेल्या दोन तीन महिन्यातील प्रवासातील काही छायाचित्रे भ्रमणध्वनीची गॅलरी धुंडाळताना नजरेत भरली. म्हणताना आपण म्हणतो की वेळ कसा झटकन निघुन जातोय समजत नाहीये पण अशी काही छायाचित्रं पाहताना हे सारं काही गेल्या दोन तीन महिन्यात घडलं हे काहीसं आश्चर्यकारक वाटतं. प्रत्येक छायाचित्र पाहताना मनात त्यावेळी आणि आता आलेल्या काही विचारांना टिपण्णी म्हणून जोडतोय! 

१) सकाळी सूर्योदयाच्या वेळी मुंबई विमानतळाकडं प्रस्थान करताना नजरेस पडलेल्या दिनकराचं हे सुंदर रूप!  सकाळच्या वेळी अजुनही मुंबई माणसांतली वाटते. हवेत थोडाफार गारवा जाणवतो, वाहतूक व्यवस्थित वेगानं पुढं सरकत असते आणि माणसंसुद्धा एकमेकांशी काहीशा ओलाव्याने वागत असतात. किती दिवस टिकतंय हे मुंबईचं सकाळचं माणुसकीचं रूप कोणास ठाऊक!


२ ) बऱ्याच वेळा असं काही होतं की चिंतनासाठी एखादया मनोरम्य ठिकाणी आपल्याला बोलावलं जातं. पण जागृत वेळेपैकी ९०% वेळ बंदिस्त बैठकींच्या खोल्यात, जेवणात जातो. चर्चासुद्धा अगदी गहन आणि मेंदूला ताण देणारी असते आणि हे सर्व आटपुन आपण आपल्या रूमवर परततो.  अशावेळी क्षणभर अशा रुमवरील सुविधांना मनःपूर्वक दाद देऊन आपण निद्राधीन होण्याचा प्रयत्न करतो. 



३ ) बऱ्याच प्रयत्नपूर्वक रात्री कधीतरी झोप लागते. हॉटेलचा Wi-Fi पासवर्ड मिळाला असल्यानं सुरुवातीला झोप लागली नाही तरी थोडा वेळ निघतो. पण त्यामुळं पुन्हा मेंदू सक्रिय होऊन झोप लागण्यास अडथळा येतो. मग कधीतरी झोप लागते. पहिल्या दिवशीच्या धावपळीत लक्ष न दिलेल्या निसर्गाच्या सुंदर रूपांकडं आपलं लक्ष वेधलं जातं. सर्व काही सोडुन देऊन निसर्गासोबत जाऊन राहावं इथून सुरु झालेला विचार मग निवृत्तीनंतर नक्कीच निसर्गासोबत जाऊन राहू  इथपर्यंत येऊन पोहोचतो. आधुनिक भारतासोबत एक समांतर निसर्गरम्य भारत सुद्धा घडविण्यात पुढाकार घ्यायला हवा हा मनोदय पुन्हा उचल घेतो. 




४ ) हॉटेलच्या भल्यामोठ्या आवारात नास्त्यासाठी चालत जाताना आपसूकच मॉर्निंग वॉक होऊन जातो. परिसराचं सौदर्य न्याहाळण्यासाठी आपण सकाळी लवकर उठायला हवं होतं असं वाटून जातं. पक्ष्याचा मधुर किलकिलाट कानी पडतो. निसर्गाच्या निर्मात्यानं विविध पशुपक्ष्यांना एका मूळ रूपात निर्माण केलं. त्यातला एक माणुस सोडून बाकी सर्व आपलं मूळ स्वरुप टिकवून आहेत. त्यांच्याशी आलेला असा संपर्क मनाला नेहमी सुखावून जातो. 

नाश्त्याच्या वेळी, अजुनही भारताच्या बऱ्याच भागात लोकांना पोटभर अन्न मिळत नसताना आपण मात्र तिन्ही वेळ भरपेट खातआहोत ही अपराधी भावना मनात निर्माण होते. 


५ ) दुसऱ्या दिवसापर्यंत आपण सखोल दीर्घ चर्चेला सामोरं जाण्यासाठी आवश्यक असणारा आपल्या मेंदूचा कप्पा सक्रिय करण्यात यश मिळविलेलं असतं आणि त्यामुळं हा दिवस बंद खोल्यांत सुद्धा फारसा कठीण जात नाही. 

रात्रीची तरणतलावाच्या नजीकची पार्टी एक मनोहर नजराणा प्रस्तुत करते. पौर्णिमेचा चंद्र डोळ्यांना सुखावून जातो. मैफिल रंगलेली असते, मंडळी गप्पांत रंगून गेलेली असतात. यशस्वी मंडळींचा आत्मविश्वास आपणास बरंच काही शिकवून जात असतो.  


६ ) काही दिवसांनी पुन्हा एकदा दुसऱ्या एका ठिकाणी चिंतन बैठक! इथं मागच्या अनुभवावरून धडा घेऊन सकाळी लवकर उठण्याची काळजी घेतली जाते. थंडगार वारा चित्तवृत्ती प्रफुल्लित करुन जात असतो. 



७ ) रस्त्यापल्याड डोंगराची एक रांग आताशा स्पष्ट दिसू लागलेली असते. आणि त्या डोंगराच्या कुशीत दडलेल्या गावांना जाग येऊन तिथले मिणमिणते दिवे आपल्याला खुणावत असतात. अशा एखादया गावात छोटंसं घरकुल असावं असंही वाटून जातं. 

पूर्वेला उगवणाऱ्या सूर्याचं आगमन क्षणाक्षणाला जवळ येत असतं. आणि क्रिकेट खेळणारे सहकारी जागृत होऊन फोनाफोनी सुरु झाली असते.  






८ )क्रिकेट मैदानाच्या आसपास असणार हे झाड मला आवडुन जातं. 




अशा अधिकृत वा वैयक्तिक  सहली कुठंतरी मनात चिंतनास प्रवृत्त करतात. आयुष्य एका विशिष्ट दिशेनं चाललेलं असतं. कधीकाळी शाळा कॉलेजात असताना आयुष्याची कल्पलेली दिशा आणि प्रत्यक्षातील दिशा ह्याचा बऱ्याचदा ताळमेळ लागत नसतो. नेहमीच्या आयुष्याच्या रगाड्यात असला काही विचार करायला वेळच नसतो पण असले काही क्षण मात्र ही फुरसत मिळवून देतात. 

फोनची मेमरी भरगच्च झाल्यानं लक्ष गेलेल्या भ्रमणध्वनीच्या गॅलरीची साफसफाई करताना आलेले हे सर्व विचार ह्या पोस्टवर उतरवायला रविवारची ही संध्याकाळ किंचित फुरसत देते!   

by Aditya Patil (noreply@blogger.com) at March 05, 2017 03:19 PM

March 04, 2017

राजकीय चिन्तन (Political Thoughts)

भारतीय संस्कृती आणि कम्युनिस्ट रोमँटिसिझम 19 Dec 2015 सा विवेक

भारतीय संस्कृती आणि भारतीय भारतीय संस्कृती आणि कम्युनिस्ट रोमँटिसिझम    

तारीख: 19 Dec 2015 
***लीना मेहेंदळे***
कम्युनिझमची ज्यांना भुरळ पडली, त्यांना 'धर्म ही अफूची गोळी आहे, हे वाक्य खुणावत होते. 
त्यातच ब्रिटिशांनी रुजवलेल्या मेकॉले-धोरणाची भर पडली. जे जे भारतीय ते ते अवैज्ञानिक 
आणि जे जे पाश्चात्त्य ते ते वैज्ञानिक, आधुनिक आणि प्रगतीकडे नेणारे असाही एक रोमँटिसिझम 
पसरला. लोकांना वैज्ञानिक हे बिरुद आवडू लागले. त्यासाठी भारतीय व धार्मिक ही बिरुदे 
पूर्णपणे अप्रशस्त आणि विरोधी होती. त्यातून भारतीय संस्कृतीचा अभ्यास न करणे, भारतीय 
तत्त्वज्ञान न समजणे, भारताचा मागील दोन हजार ते दहा हजार वर्षांपूर्वीचा इतिहास न वाचता
 ब्रिटिशांनी त्याविषयी रुजवलेले समज दृढ करणे अशी मानसिकता  तयार झाली.
कॉलेजवयापासून माझी दोन आवडती फिल्मी गाणी आहेत - 'वो सुबह कभी तो आयेगी'
आणि 'यही पैगाम हमारा'. मलाच काय, माझ्या पिढीतील आणि माझ्यापेक्षा 30-40 वर्षे
 लहान असलेल्या पिढीतही कित्येकांना ही गाणी आवडत असतील याची मला खात्री आहे.
 मला ही गाणी आवडत असत, याचे कारण माझ्यावर झालेले संस्कार असे मी मानते.
 हे संस्कार होते सचोटी, इमान, न्याय, श्रध्दा, त्याग, विश्वबंधुता, देशप्रेम वगैरे.
त्यामध्ये सचोटी ही सर्वप्रथम होती. पापाचा पैसा नको ही पराकोटीची शिकवण होती.
 त्याचबरोबर निर्व्यसनीपणाही पराकाष्ठेचा होता. वडील चहा आणि सुपारीलाही
 शिवत नसत. साधेपणाचा आणि हुशारीचा संस्कारही होता. भगवद्गीता हा माझा
 गुरुग्रंथ आणि श्रीकृष्ण म्हणजे जगद्गुरू. कधीही शंका असेल तर निराकरण इथूनच
 होणार. महाभारतातील मुद्गल ॠषी, राजा रन्तिदेवाची कथा, भीष्मांचा त्याग
, कर्णाचा त्याग, राम आणि युधिष्ठिर यांचे बंधुप्रेम वगैरे वगैरे आदर्श होतेच.
 शांतीचा आणि सत्याग्रहाचा आग्रह धरणारे गांधीजी जितके आदर्श वाटत, 
तितकेच देशासाठी सशस्त्र संघर्ष आणि जिवाची आहुती देणारे चाणक्य, राणा 
प्रताप, बिस्मिल, भगतसिंग, सुभाषबाबू आणि सावरकरही आदर्श वाटत. वैज्ञानिक
 दृष्टीकोन बाळगणारे नेहरू हे आदर्श वाटत, तसेच भक्ती आणि श्रध्देचा मार्ग 
दाखवणारे प्रल्हाद, ध्रुव, नारद, कबीर, सूरदास, मीरा, तुलसीदास, रसखान हेही
 आदर्श होते. एखाद्या राजाने यज्ञ केल्यास यज्ञाच्या अंती त्याने आपले सर्वस्व 
दान करून टाकायचे असते. हा दानाचा आदर्श एकीकडे, तर ब्राह्मणाने अहिंसा,
 सत्य, अस्तेय म्हणजे चोरी न करणे, ब्रह्मचर्य म्हणजे कठोर साधना आणि 
अपरिग्रह म्हणजे धनसंचय न करणे हे गुण मला आदर्शवत होते. सर्वात 
महत्त्वाचे म्हणजे शिक्षणाबद्दल असलेले भारतीय तत्त्वज्ञान - गुरूने विद्या
 विकू नये आणि आर्थिक कारणाने कोणाचे शिक्षण अडू नये.
म्हणूनच त्या दोन गाण्यांमधल्या ओळी - 'हर एक महलसे कहो कि झोपडीयोंमें
दिए जलाये', 'सब के लिए सुखका हो बराबर बटवारा', 'इन्सान का इन्सान से हो
भाईचारा', 'इन काली सदियो सें जब रात का साया सरकेगा', 'वो सुबह कभी
तो आएगी' यासारख्या ओळी हृदयाला भिडलेल्या होत्या. त्या आपल्या भारतीय
मूल्यांना धरूनच आहेत ही पुरेपूर खात्री होती.
कॉलेजमध्ये मी गणित, विज्ञान आणि वडिलांकडून लॉजिक, तत्त्वज्ञान आणि
 संस्कृत शिकले. पॉलिटिकल सायन्स, इकॉनॉमी, इंटरनॅशनल रिलेशन्स यांसारख्या
विषयांशी माझा संबंध नव्हता. पण भारतीय प्रशासन सेवेच्या परीक्षेसाठी
युरोपियन हिस्ट्री हा विषय निवडला होता, त्याच्या अभ्यासाच्या वेळी फे्रंच
 रिव्होल्यूशन, डेमॉक्रसी, रूसो, बिस्मार्क, माक्र्स, लेनिन, हिटलर, फ्री इकॉनॉमी,
 कम्युनिझम, सोशॅलिझम या शब्दांची आणि माझी गाठ पडली. पुढे प्रशासनात
आल्यावर हेच शब्द पुढे आणि गणित, भौतिकी, तत्त्वज्ञान मागे पडू
लागणार असे वाटले - पण ती सांगड मी कशी घातली, हा वेगळा विषय आहे.
आता माझ्या आवडत्या ओळींबाबत एक वेगळी गोष्ट जाणवू लागली.  ही गीते
ज्यांनी लिहिली, ज्यांनी वापरली आणि ज्यांना भावली, ती बहुतेक मंडळी कम्युनिस्ट
विचारसरणीतील रोमँटिसिझमने भारलेली होती. एकीकडे कम्युनिस्ट स्टॅलिनची
 आणि चिनी हुकूमशाही, चीनने भारतावर केलेले आक्रमण, नक्षलवाद, यामुळे
माझ्या मनात कम्युनिझम म्हणजे आक्रमक हुकूमशाही असे समीकरण झाले,
तर दुसरीकडे भारतीय डेमॉक्रसी आणि त्यातील चाखलेली चांगली फळे यांची तुलना
होती. फ्री इकॉनॉमीचे व डेमॉक्रसीचे तत्त्वज्ञान सांगणाऱ्या अमेरिकेची
भरभराट दिसत असल्याने कम्युनिस्ट तत्त्वज्ञानात काही तरी चुकते आहे,
असे वाटत असतानाच तीच अमेरिका डेमॉक्रेटिक भारताविरुध्द पाकिस्तानची
 बाजू उचलून धरते, हा विरोधाभासही होता.
धर्म हा अफूची गोळी आहे - Religion is opium हे कार्ल माक्र्सचे आवडते
आणि बहुउद्घोषित  वाक्य - ते मला मुळीच पटत नव्हते -  मात्र सर्वे भवन्तु
 सुखिन: सर्वे सन्तु निरामय:। सर्वे भद्राणि पश्यन्तु मा कश्चित् दुख:भाग्
भवेत्। हे तत्त्वज्ञान तर बरोबर आणि तेच आदर्श सांगणारी गाणी लिहिणारे
मात्र कम्युनिझमच्या विचारसरणीतील, हे कसे? हुकूमशाहीकडे वळणारा
 कम्युनिझम त्यांना का पटला असेल?
हे कळण्यासाठी युरोपीय इतिहासाचा अभ्यास माझ्या उपयोगी आला. विचार
करता लक्षात आले की माझी आवडती गीते ज्यांनी लिहिली, त्यांनी कम्युनिझमचे
तत्त्व वाचलेले होते, पण भारतीय तत्त्वज्ञान मात्र वाचलेले नव्हते. आर्थिक विषमता
संपवण्यासाठी वर्ग संघर्ष झालाच पहिजे, Labors of the World, Unite आणि
संख्याबळावर तसेच सशस्त्र संघर्षातून प्रोलिटेरियट वर्गाने श्रीमंत कारखानदारांची
मक्तेदारी मोडून आपले वर्चस्व स्थापन करावे हे माक्र्सचे तत्त्वज्ञान त्यांनी
वाचलेले आणि त्यांना भावलेले, पण गांधींचे वाक्य - There is a Enough for
 Everyone's need, but not for anyone's greed - याचा उद्घोष त्यांच्या
लेखनातून किंवा विचारातून दिसला नाही. पुरुषार्थ आणि कर्तृत्व यासोबतच
 तेवढेच वैराग्य बाळगणारा राजा जनक हा कृष्णाच्या दृष्टीनेही अनुकरणीय
 ठरवला जातो, हे भारतीय संस्कृतीचे मर्म त्यांना माहीत नाही. 'जब आवे
 संतोष धन, सब धन धुलि समान' हे त्यांनी अनुभवलेले नाही.
याची दुसरी बाजूही बघायला हवी. स्वातंत्र्यलढयातील माझे लाडके हिरो
 म्हणजे चंद्रशेखर आझाद, भगतसिंग. हे कम्युनिस्ट विचारसरणीचे अभ्यासक
 आणि प्रशंसक नक्कीच होते. कारण त्यांनाही भारतीय समाजातील विषमता,
 दारिद्रय, दैन्य आणि शिवाय जातीची उतरंड दिसत होती आणि ते संपावे असे
 वाटत होते. तेच विवेकानंदांनाही वाटत होते. पण त्यांनी राजकीय मार्गाऐवजी
सामाजिक मार्ग स्वीकारून, रामकृष्ण मठांची स्थापना करून, साखळी उभी
करून ते माध्यम वापरले. ब्रिटिशांविरोधात भारतीय स्वातंत्र्य घेणे हे आझादांचे
ध्येय होते. त्यांनी जो पक्ष उभारला, त्याचे नावही हिंदुस्थान सोशालिस्ट
रिपब्लिकन पार्टी असे होते, पण उद्दिष्ट मात्र ब्रिटिशांना हाकलण्याचे होते.
समाजवादी विचारसरणीची भुरळ नेहरूंनाही पडली व मान्य होती. त्यांनी
पब्लिक सेक्टर अंडरटेकिंग आणि सेंट्रलाईझ्ड प्लानिंग अशी दोन रशियन
धोरणे भारतात आणली आणि राबविली.   
म्हणूनच आधी कम्युनिझमची पार्श्वभूमी आणि उदय समजून घेतले पाहिजेत.
युरोपीय संस्कृतीत व त्याआधीही ग्रीक व अरब संस्कृतीमध्ये गुलामगिरीची 
पध्दत होती. 1500 नंतर युरोपमध्ये व्हायकिंग आणि समुद्री चाचेगिरीचे तंत्र 
उदयाला आले. त्यापैकी जे अफ्रिकेत गेले, त्यांनी तेथील लोकांची सामूहिक कत्तल
 केली किंवा त्यांना गुलाम तरी करून घेतले. त्या काळी युरोपीय वस्त्र-उद्योग लोकर 
आधारित होता. अमेरिकेत कापूस होता व तो वस्त्रोद्योग गुलामांवर आधारित होता.
 दोन्ही ठिकाणी गुलामांवर आणि मजुरांवर अत्याचार, मारझोड, चाबकाने झोड़ून 
काढणे, अंगविच्छेद करणे, इत्यादी सर्रास होते. 1770 च्या सुमारास युरोपातही इंडस्ट्रियल
 रिव्होल्यूशनमुळे ग्रामोद्योग संपून फॅक्टरी आणि मिल्समधून उत्पादन सुरू झाले. 
त्यामध्ये त्या त्या उद्योगाची भरभराट, Mass Production, सुबकता आणि मोठा 
नफा हे होत असले, तरी तिथल्या मजुरांचे मात्र हालच होते. ते गुलाम नसले तरी मारझोड,
 हलाखी, दारिद्रय हेच त्यांच्या वाटयाला होते. केंद्रित उत्पादनासाठी भरपूर मजुरांची
 गरज निर्माण होऊन त्यापोटी शहरीकरणाचा वेग झपाटयाने वाढला. त्यातही 
मजुरांची हलाखी वाढत गेली. या सर्वांविरोधात 1856 मध्ये मार्क्सने जो उपाय
 (कम्युनिस्ट मेनिफेस्टो) मांडला, त्यामध्ये सर्वांना चांगले दिवस येवोत या 
स्वप्नपूर्तीसाठी संख्याबळाचा वापर व गरज पडल्यास सशस्त्र संघर्ष हे तत्त्व होते. 
त्याआधी युरोपात आर्थिक विषमता जावो या मताचे जे तत्त्वज्ञ होते, त्यांनी उदात्त
 मूल्यांच्या आधाराने समाजवाद असे चिंतन मांडले होते. त्यांना युटोपियन 
सोशॅलिझम असे झिडकारत मार्क्स आणि हेगेलने साइंटिफिक सोशॅलिझम 
असा नवा शब्द रचून त्यामधे क्लास स्ट्रगलच्या आधाराने सत्ता, आणि त्या 
आधाराने आर्थिक विषमता संपवणे हे सूत्र मांडले. सत्ता असल्याखेरीज काहीही 
चांगले बदल करता येत नाहीत असाही एक आतील प्रवाह त्यात होता.
1914 मध्ये पहिले जागतिक महायुध्द सुरू झाले. तोपर्यंत फ्रान्स, जर्मनी आणि
 इटलीमधील राजेशाहीजवळ जवळ संपलेली होती. तिथे लोकतांत्रिक मूल्ये
रुजत होती. रशियात 1905 मध्ये शेतकऱ्यांची क्रांती होऊनही झारशाही संपली
नव्हती. या पार्श्वभूमीवर जेव्हा 1917 मध्ये रशियन फौजा युध्दात पराभूत होऊ
 लागल्या, तेव्हा तिथे झारशाही उलथून टाकली गेली आणि लेनिनच्या
नेतृत्वाखाली कम्युनिस्ट राजवट तिथे आली. मात्र 1828 मध्ये सत्तेवर
आलेल्या स्टालिनने दाखवून दिले की कम्युनिस्ट हुकूमशाही कशी कठोर असू
शकते आणि म्हणूनच घातकही ठरते.
मार्क्सचे कम्युनिस्ट तत्त्वज्ञान, त्यामागची युरोपियन देशातील पार्श्वभूमी
आणि भारतीय दारिद्रयाची पार्श्वभूमी वेगवेगळया आहेत. सुमारे हजार-बाराशे
वर्षांपूर्वी मुसलमान आक्रमक भारतात आले. ते येत, लुटालूट करत आणि परत
जात. मग त्यांनी इथे राज्य करायला सुरुवात केली. धर्मांतरणही केले. तरीही
 त्यांनी भारताची ग्रामीण अर्थव्यवस्था बदलली नाही. बलुतेदारीवर आधारित
ही अर्थव्यवस्था होती, ज्यामध्ये एखादे खेडे किंवा पंचक्रोशी मिळून सर्व तऱ्हेच्या
उद्योगधंद्यांमध्ये स्वयंपूर्ण आणि कौशल्यपूर्ण असायचे. कित्येक बलुतांनी
धर्मांतरण होऊनही आपला व्यवसाय सोडला नाही. विशेषतः वस्त्रोद्योग
अतिशय पुढारलेला होता. भारतात कधीही गुलामगिरी म्हणजे Slavery नव्हती.
काही बलुतं गावात स्थिरावलेली होती, तर कित्येक बलुतं फिरस्ती होती. शेतकरी
 समृध्द होताच, तसेच कौशल्यशाली बलुतंदेखील सुखी होते. गावोगावी कौशल्य
 शिक्षणाची सोय होती. तसेच लेखन, वाचन, गणित हेही शिकवले जाई. म्हणूनच
 सुमारे 1600 पर्यंत भारत हा सोने की चिडिया या नावाने ओळखला जाई. उत्तर
पश्चिमेकडील व्यापार खुश्कीच्या मार्गाने, तर दक्षिण पूर्व आणि दक्षिण पश्चिम
 व्यापार समुद्री गलबतांच्या मार्गाने होत असे. ही गलबते लांबलांबच्या देशांत पोहोचून
 व्यापार करीत.
सन 1500 नंतर पोर्तुगीज, डच, फ्रेंच आणि ब्रिटिश हे सर्व चाचेगिरी करत भारतात येऊ
 लागले. इथले काही प्रदेश त्यांनी जिंकले. पण त्याहून मुख्य म्हणजे त्यांनी आधी
लुटालुटीच्या मार्गाने व नंतर बंदरांवर कब्जा मिळवून भारतीय गलबतांचा व्यापार
 रोखला. प्लासीची लढाई जिंकून कलकत्त्यात पाय रोवल्यावर ब्रिटिशांनी
सर्वप्रथम संपूर्ण वस्त्रव्यापार ब्रिटिश गुमास्त्यांच्या मार्फतच व त्यावर मोठे कर या
प्रकाराने इथला वस्त्रोद्योग ताब्यात घेतला. त्यासाठी सुरू केलेली विणकरांची
कत्तल, त्यांची बोटे तोडणे, चाबकाचे फटके हे सर्व भारतीयांना नवीन होते. त्यांनी
भारतात सक्तीने मोठया प्रमाणांत अफूची शेती सुरू केली. जसजसे नवे प्रांत
जिंकत गेले, तसतसे त्यांनी सर्वदूर ग्रामीण अर्थव्यवस्था मोडीत काढली. यावरून
 लक्षात येते की युरोपातील आर्थिक विषमतेला आणि दारिद्रयाला तिथली
 आर्थिक आणि औद्योगिक परिस्थिती कारणीभूत होती, तर भारतीय दारिद्रय
आणि जातीय विषमता ही ब्रिटिशांच्या राजकीय धोरणांचा परिपाक होती.
 त्यातच वस्त्रोद्योग, साखर उद्योग इत्यादीमधे केंद्रित उत्पादन पध्दत आल्यामुळे
भारतातही शहरात गांजलेला मजूर आणि गावाकडे गांजलेला शेतकरी असे चित्र दिसू लागले.
1900 ते 1950 या काळातील सर्वच भारतीय चिंतनशील लोकांना युरोपियन
दारिद्रय आणि मजूर-विरोधी धोरणाला उपाय सांगणारे कम्युनिस्ट तत्त्वज्ञान
 आवडले नसते, तरच नवल होते. या नवीन कम्युनिस्ट तत्त्वज्ञानात आर्थिक
विषमतेविरुध्द सशस्त्र व हिंसक लढयाचे समर्थन होते, तसेच सत्ता हाती
आल्यावर हिंसक मार्गाने इतर मतप्रवाहांना रोखणे याचेही समर्थन होते.
म्हणूनच रशियात स्टालिन आणि चीनमध्ये माओ-त्से-तुंग यांच्यासारखे
हुकूमशहा आले आणि टिकले. याउलट दोन महायुध्दांची पार्श्वभूमी असलेल्या
पश्चिमी युरोपीय देशांना त्यातील हिंसा अयोग्य वाटली, त्यांनी पुन्हा लोकतांत्रिक
 मार्गाने समाजवादातील आर्थिक समतेचे उद्दिष्ट (थोडक्यांत युटोपियन समाजवाद)
 हा पर्याय निवडला. आज त्या (पश्चिम युरोपियन) देशांमध्येही मोठया प्रमाणावर
 सोशॅलिझमचे मूळ तत्त्वज्ञान - म्हणजे सर्वांना रोटी, कपडा, मकान असणे
इत्यादी मान्य आहे आणि ते देश आज प्रगत आहेत. तिथे विद्यार्थ्यांना आर्थिक
चणचण न जाणवू देता शिक्षण, सोशल सिक्युरिटीची उत्तम सोय, प्रशासनातील
सोपेपणा, समाजाच्या समृध्दीसाठी आवश्यक मूल्यांची जपणूक वगैरे आहेत, आणि
प्रगत असे प्रायव्हेट सेक्टरही आहे. रशियात मात्र कम्युनिस्ट पार्टीच सर्व उद्योगधंद्यांची
मालक - आणि शासनातही तिचीच सत्ता हे मॉडेल बनले. भारतातील कम्युनिस्टांनी
 त्याचा ध्यास घेतला. मात्र पंचाहत्तर वर्षातच ते मॉडेल फसले आणि शेवटी 1991 मध्ये
 त्याचा उद्रेक होऊन युनियन ऑॅफ सोविएट सोशालिस्ट रिपब्लिकचे तुकडे तुकडे झाले.
 कम्युनिस्ट पार्टीचा झेंडा जाऊन पुन्हा एकदा क्रेमलिनमध्ये झारशाहीतील
रशियाचा झेंडा फडकला.
मी यातील बराच इतिहास भा.प्र.से.च्या परीक्षाकाळात वाचून काढला होता.
सहाजिकच भारतीय स्वातंत्र्यलढयातील नेते कम्युनिस्ट विचारसरणीने
भारले गेले, तर त्यात नवल नव्हते. भारतातील पारतंत्र्यामुळे सर्वप्रथम स्वातंत्र्य
हवे, मग इतर गोष्टी अशी कित्येकांची विचारसरणी होती आणि म्हणूनच सशस्त्र
हिंसक संघर्षाला सावरकर, टिळक, आझाद, भगतसिंग आणि सुभाषचंद्र या कुणाचाच
 अधिक्षेप नव्हता. पण ते समर्थन परकीयांच्या विरोधात होते, हे लक्षात ठेवले
पाहिजे. म्हणूनच स्वातंत्र्यानंतर हिंसक संघर्षाची भूमिका संपली. दारिद्रय मात्र
कायम राहिले आणि त्याविरुध्द लढा द्यावाच लागणार होता. त्यासाठी
कम्युनिझम आणि सोशॅलिझम या शब्दांना आयकॉनिक आणि रोमँटिक
मूल्य प्राप्त झाले होते. भारतातील समस्येमध्ये दारिद्रय आणि आर्थिक विषमता
 यासोबत जातीय विषमताही होती. ती संपवण्यासाठी संघर्ष हवा असे सांगणाऱ्या
 आंबेडकरांनी मात्र अहिंसक संघर्षाचाच पाठपुरावा केला. हिंसक संघर्षाला
 त्यांनी मान्यता दिली नाही. पुढे संधी मिळाल्यावर घटनात्मक आरक्षणाचा
 पाठपुरावा करून ही जातीय विषमता संपवावी या मताचा त्यांनी पुरस्कार केला.
कम्युनिझमची ज्यांना भुरळ पडली, त्यांना ही 'धर्म हा अफूची गोळी आहे' हे
वाक्य खुणावत होते. त्यातच ब्रिटिशांनी रुजवलेल्या मेकॉले-धोरणाची भर पडली.
जे जे भारतीय ते ते अवैज्ञानिक आणि जे जे पाश्चात्त्य ते ते वैज्ञानिक, आधुनिक
 आणि प्रगतीकडे नेणारे असाही एक रोमँटिसिझम पसरला. लोकांना वैज्ञानिक
 हे बिरुद आवडू लागले. त्यासाठी भारतीय व धार्मिक ही बिरुदे पूर्णपणे अप्रशस्त
आणि विरोधी होती. त्यातून भारतीय संस्कृतीचा अभ्यास न करणे, भारतीय
तत्त्वज्ञान न समजणे, भारताचा मागील दोन हजार ते दहा हजार वर्षांपूर्वीचा
 इतिहास न वाचता ब्रिटिशांनी त्याविषयी रुजवलेले समज दृढ करणे अशी
 मानसिकता तयार झाली.
आज रोजी कम्युनिझम कुठे आहे? रशियात नाही. चीनमध्ये नाही. खुद्द
भारतात ज्या बंगालमध्ये प्रमुख कम्युनिस्ट नेते व राजवट होती, तेथील
 ज्योती बसूंनी खाजगी क्षेत्राला जवळ केले. तरीही भारतात कम्युनिस्ट
पक्ष आहे आणि त्यांना अजूनही भारतीय संस्कृती समजलेली नाही. ते अजूनही
 धर्म ही अफूची गोळी आहे या वाक्याला घट्ट धरून भारतीयांच्या धार्मिकतेची
 टिंगल करतात. पण युरोपीय देशांतील कुणीही कम्युनिस्ट ख्रिश्चन धर्मावर
 किंवा ख्रिश्चन धर्मीयांवर टीका करत नाही, हे ते विसरतात. ते स्वतःदेखील
कधी ख्रिश्चन धर्माची टिंगल करू धजत नाहीत. भारतीय कम्युनिस्टांचा
 रोमँटिसिझम असे मी म्हणते, त्याचे कारण असे की हे नवे तत्त्वज्ञान
जवळ करताना आपले तत्त्वज्ञान काय हे जाणून घेण्याचा प्रयत्न न करताच
 त्यांनी जे जे भारतीय ते ते टिंगलणीय अशी भूमिका घेतली.
पण प्रश्न हा उरतो की इतर राजकीय पक्षीयांना तरी आपले तत्त्वज्ञान काय
हे समजले आहे का? सुलभ शिक्षण, कौशल्य शिक्षण, पर्यावरणवादी चिरंतन
 विकास, निसर्गाशी सुसंगत समृध्दी, सचोटी, परिश्रम, शोधक आणि
 चिंतनशील पुरुषार्थ, संतोष, समता आणि त्यागावर आधारित सामाजिक
आणि आर्थिक समृध्दी तसेच गरीबांनाही रोटी, कपडा, मकान, आआरोग्य
 आणि शिक्षण हे राजकीय तत्त्वज्ञान आणि त्यासाठी आवश्यक असलेली
 पुस्तकी शिक्षणाऐवजी कौशल्य शिक्षणावर भर देणारी सर्वस्तरीय आणि सुलभ
शिक्षण पध्दती हा कुणाचा अजेंडा आहे का?
कम्युनिझमच्या तत्त्वज्ञानाला अतिशय समर्पक तात्त्विक उत्तर आपल्याला
काही अंशी आयन रँड या लेखिकेच्या 'ऍटलास श्रग्ड' या बेस्टसेलर कादंबरीत
 वाचायला मिळते. यामध्ये फ्री इकॉनॉमीचे इतके टोकाचे समर्थन आहे की
तेही एकांगी वाटू लागते. मी माझ्या परीने त्यावर विचार केला, तेव्हा
 असे लक्षात आले की फ्री इकॉनॉमीचे तत्त्वज्ञानदेखील गेल्या चार-पाचशे
वर्षांतलेच आहे आणि त्यामध्ये पर्यावरण किंवा निसर्ग याचा विचार नाही.
नैसर्र्गिक संपत्तीचे अनिर्बंध दोहन आणि तिच्या पुनर्भरणाचा विचार न
करणे हे फ्री इकॉनॉमीचे प्रमुख सूत्र आहे. पर्यावरणपोषकता, संतोष, त्याग
हे भारतीय दर्शनातले गुण त्यात कुठेच दृष्टिपथात नाहीत, त्यामुळे दोनशे
वर्षांपूर्वीचा माक्र्सवाद, चारशे वर्षांपूर्वीचे फ्री इकॉनॉमीचे तत्त्वज्ञान आणि
 हजारो वर्षांपूर्वीची भारतीय मूल्ये यापैकी आपण काय निवडणार, हे आपण
 प्रत्येकाने ठरवायचे आहे.  
leena.mehendale@gmail.com

free flash website

by लीना मेहेंदळे (noreply@blogger.com) at March 04, 2017 08:21 PM

नोंदी सिद्धारामच्या...

इतिहासातील सत्याच्या मागावर…

खुनशी औरंगजेब आणि गज़िउद्दिन

रामशेजच्या किल्ल्यावर चालून येणारा गाझीउद्दिन खान बहादूर हा मराठ्यांच्या इतिहासाला चांगलाच परिचित आहे. ह्यानेच दिल्लीला पूर्वी मदरसा सुरु केला होता. रामशेजला मराठ्यांकडून धोंडे खाऊन त्रस्त झालेला हा सरदार पुढे हैदराबाद, अथणी, बंगलोर, असा फिरत फिरत साताऱ्याला नामजद झाला होता. किल्ल्याच्या पायथ्याशी त्याची छावणी होती. साताऱ्याचा किल्ला घेण्याकरता तो दिवसेंदिवस पुढे सरकत होता. ह्या दरम्यान […]

by प्रणव महाजन at March 04, 2017 05:40 AM

March 03, 2017

" ऐसी अक्षरे मेळवीन !"

गाणे… एक गुणगुणणे !

दिल की तनहाईको आवाज बना लेते है…
दर्द जब हद से गुज़रता हैं… तो गा लेते है !
तो गाsss लेते है, हं…, गाsss लेते है ….

शाहरुख खान आणि पुजा भट्ट , बरोबर नासीरसाब आणि अनुपम खेर अशा दिग्गजांचा एक अतिशय पडेल आणि बकवास चित्रपट ‘चाहत’, त्यातले एवढे एक गाणेच काय ते लक्षात राहीले होते. गाणे सुद्धा फार काही छान होते अशातला भाग नाही. पण सानू आणि अन्नू या जोडगोळीने खरोखर मेहनत घेतली होती गाण्यावर. अर्थात या गाण्याचे खरे शक्तीस्थान होते ते म्हणजे निदा फाजलीसाहेबांचे अप्रतिम शब्द !

सर्वसामान्यांच्या जगण्यातले गाण्याचे, गुणगुणण्याचे, संगीताचे महत्त्व, स्थान स्पष्ट करणारे शब्द. उगीच नाही संगीताला पंचमवेद म्हटले जात. सगळी वेदना, विवंचना, दुःख , काही काळासाठी का होईना पण त्याचा विसर पाडण्याची ताकद, ते सामर्थ्य गाण्यात, गुणगुणण्यात असते. याचा अनुभव लहानपणापासून घेत आलेलो आहे मी. मन बेचैन, अस्वस्थ असलं की नकळत काहीतरी गुणगुणायला, स्वत:शीच गायला लागतो मी. मग त्ये गुणगुणणे काहीही असू शकते. लताबाईचॅ एखादे गाणे असेल, आशाची एखादी तान असेल, तलतची गझल असेल, श्रेयाची एखादी धुन्द करून टाकणारी गाण्याची ओळ असेल किंवा मग श्री स्वामी समर्थ जय जय स्वामी समर्थ चा जप असेल. पण ते गुणगुणणे सुरु झाले की काही क्षणातच मन शांत व्हायला लागते. अर्थात हे बेसिक मेडिसिन असते मन शांत करण्यासाठी. खरे उपचार नंतर होतच असतात. कारण मन शांत, समाधानी नसेल तर जगातली कुठलीच गोष्ट तुमच्या समस्येचे, आपत्तीचे समाधान किंवा निराकरण करु शकतं नाही. ती सुरुवात, मनाला शांत करण्याचे ते पाहिले साधे, सोपे साधन असते गाणे, गुणगुणणे.

जनरली होते काय की मूड खराब असेल किंवा मनावरचा ताण वाढला की नकळत हृदयाचे ठोके जलद पडायला लागतात. त्याचा परिणाम शरीराला आणि मनाला जाणवतोच. अशावेळी त्या ताणावर, त्या समस्येवर उपाय शोधण्याआधी हृदयाची वाढलेली धडधड़ कमी करणे आवश्यक असते. काही जण त्यासाठी एक ते शंभर आकड़े मोजतात. रैंचोसारखे लोक ऑल इज वेल म्हणून मनाला शांतवण्याचा प्रयत्न करतात. पण बहुतांश लोक , अगदी ज्यांना गाता गळा नसतो ते सुद्धा काहीतरी गुणगुणण्याचा प्रयत्न करत ताण घालवण्याचा, कमी करण्याचा प्रयत्न करतात. आणि ही अतिशय सोपी व् आनंददायी पद्धत आहे. अगदी डॉक्टर लोक सुद्धा गरोदर स्त्रियांना सतत काहीतरी गुणगुणत राहण्याचा सल्ला देतात. गरोदर महिलांनी गाणे, गुणगुणणे गर्भातील मुलासाठी चांगले असते. त्यामुळे गरोदर महिलेच्या शरीरातील चांगले, आनंदी हार्मोन्स स्रवतात त्याचबरोबर गर्भातील मुलाबरोबर मातेचे एक वेगळे नाते निर्माण होते. असेही कुठेतरी वाचले होते.

निदासाहेब लिहितात…

आपके शहर में हम ले के वफ़ा आये हैं
मुफ़लिसी में भी अमीरी की अदा लाये हैं
हो जो भी भाता है ओsss
जो भी भाता है उसे अपना बना लेते हैं
दर्द जब हद से गुज़रता है तो गा लेते हैं –

आनंद देताना संगीत तुम्हाला तुमची जात, धर्म विचारत नाही. तुमचा आर्थिक , सामाजिक दर्जा विचारत नाही. तुम्ही गरीब असा वा श्रीमंत ते सगळ्यांना सारखाच आनंद देते. मागे कधीतरी नौशादसाहेब एका मुलाखतीत म्हणाले होते की ‘मौसिकी फ़कीर को भी बादशाह बना देती है!’ आणि यात काहीही चुकीचं नाहीये. त्या काही क्षणात तुम्ही तुमच्या मनाचे राजे असता. सगळ्या समस्या, विवंचना बाजूला ठेवून तो आनंद, ती बेफिकिरी जगण्याचे सामर्थ्य गाण्यात, गुणगुणण्यात सहज मिळून जाते.

मौसिकी दिल की आवाज़ है , दिल से सुनिए , है ग़ज़ल मीर की, ख्याम की सुनते रहिये , गाते रहिये !

गाणं, गुणगुणणं हां आपल्या जगण्याचा एक आधारभूत घटक असतो, रादर असावा. म्हणजे जगणे जरी सोपे होत नसले, तरी ते सोपे करण्यासाठी झगड़णे मात्र नक्कीच आपोआप सोपे व्हायला लागते. शेवटी ‘कट्यार’ मधले खाँसाहेब सदाशिवला देतात तो आशिर्वाद परमेश्वराकडून सर्वांसाठीच पसायदानासारखा मागून घ्यावासा वाटतोय.

“गाते रहो जीते रहो !”

© विशाल विजय कुलकर्णी


Filed under: सहज सुचलं म्हणुन....

by अस्सल सोलापुरी at March 03, 2017 06:59 AM

March 01, 2017

भावतरंग

श्लोक ३: परमार्थावरील अश्रद्धेचे परीणाम

॥ ॐ श्री सच्चिदानंद सद्‌गुरु माधवनाथाय नमः ॥

अश्रद्दधानाः पुरुषा धर्मसास्य परंतप ।

अप्राप्य मां निवर्तन्ते मृत्युसंसारवर्त्मनि ॥ श्लोक ३:९ ॥

मागील श्लोकात भगवान श्रीकृष्णांनी अव्यय आनंद देणारी विद्या तुला अतिशय सहजतेने प्राप्त होईल असे अर्जुनाला सांगितले. परंतु सहजपणे सामोऱ्या आलेल्या गोष्टीला धारण करण्याससुद्धा योग्यता लागते, तीच्याशिवाय हातातोंडाशी आलेला घासपण वाया जाऊ शकतो. उदाहरणार्थ, गंगा स्वर्गातून पृथ्वीवर यायला तयार झाली तरी त्या पवित्र स्त्रोताला झेलायची क्षमता पृथ्वीमध्ये नव्हती. त्यामुळे भगीरथाला शंकरांना प्रसन्न करुन घ्यावे लागले कारण फक्त भगवान श्रीशंकरांकडेच गंगेला झेलायची ताकद होती. अगदी त्याचप्रमाणे, पारमार्थिक ज्ञानाची गंगा आपल्या जीवनात अवतरायला आतुर असली तरी तीचे ग्रहण करण्यास इंद्रियसुखाबद्दल वैराग्य असणे जरुरी आहे. वरील श्लोकातून भगवान श्रीकृष्ण ही वस्तुस्थिती स्पष्ट करीत आहेत. ते म्हणत आहेत: अरे शत्रूंना नेस्तनाबूत करणाऱ्या (अर्जुना), पारमार्थिक तत्वांवर श्रद्धा नसलेले मानव जन्म-मृत्युच्या रहाटगाडग्यात अडकून बसतात व त्यांना कधीही माझी प्राप्ती होत नाही.

वरील श्लोकात भगवान अश्रद्धाळू मानवांबद्दल नाही तर, ज्यांची श्रद्धा परमार्थावर नाही त्यांच्याबद्दल बोलत आहेत. कारण गीतेमधील सतराव्या अध्यायातील तिसऱ्या श्लोकात भगवंतांनी अर्जुनाला असे सांगितले की प्रत्येक मनुष्य आपल्या परीने श्रद्धायुक्तच आहे आणि एखाद्या मनुष्याची श्रद्धा कुठल्या गोष्टीवर आहे यावर त्याचे व्यक्तिमत्व बनते. म्हणजे काय तर या जगातील सर्व व्यक्ती श्रद्धामयच आहेत. मग प्रश्न असा पडतो की परमार्थावर श्रद्धा नाही अशा लोकांची श्रद्धा कुठल्या गोष्टींवर असते? एकदा परमार्थावरुन, म्हणजेच आपल्या सद्‌गुरुंपासून नजर हटली की काय दिसते हे इथे पहायला हवे. माऊलींच्याच शब्दांत सांगायचे झाले तर ‘तू जयाप्रति लपसी । तयां विश्व हें दाविसी । प्रकट तै करिसी । आघवेंचि तू ॥ ज्ञा. ४:१४ ॥’ (अर्थ: ज्यांची नजर सद्‌गुरुंवर नसते त्यांनाच विश्व दिसायला लागते, कारण सद्‌गुरु प्रगट झाल्यावर सर्व जीवन सद्‌गुरुमयच झालेले असते.) याचा अर्थ असा की एकतर आपल्या जीवनात परमार्थ असतो नाहीतर भौतिक वा पारलौकीक सुखाची गोडी असते. त्यामुळे वरील श्लोकातील ‘पारमार्थिक धर्मावर अश्रद्धा असणारा’ मानव म्हणजे इंद्रियसुखाची गोडी मनात बाळगणारा मानव असे स्पष्ट होते. आता, ध्यास ही बाब मानसिक आहे, बाह्य कर्मांतून मनातील आस्थेचे दर्शन होईलच असे नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या ठगाने मैत्री केली तरी ती नंतर फसवण्याकरीताच असते, वा कसायाने जनावराची उत्तम काळजी घेणे ही घटना त्याच्या मनातील प्रेम दाखवित नाही तर व्यावहारीक कुशलता दर्शविते. या दृष्टीने बघितल्यास श्लोकातील इशाऱ्याचा अर्थ असा होतो की आपल्या कर्मांमागील हेतूंवर भगवंतांची प्राप्ती होणार का नाही हे ठरते, बाह्य कर्मे कुठली केली त्यावर नाही. उदाहरणार्थ, निव्वळ आपल्या गुरुंचा श्रद्धापूर्वक आदर करणारा साधक परम ज्ञानाचे ग्रहण करण्यास समर्थ राहीलच असे खात्रीपूर्वक सांगता येत नाही, त्या श्रद्धेचे कारण काय आहे यावर लाभ अवलंबून आहे. (सद्‌गुरुसान्निध्यात आवडीने दीर्घकाळ राहीलेले साधकसुद्धा पारमार्थिक अनुभूतीरहित का राहतात याचे हे स्पष्टीकरण आहे असे वाटते.) आपल्या इच्छांवर काय लाभ होणार आहे हे अवलंबून आहे असेच पसायदानातील ‘जो जे वांछील तो ते लाहो’ हे चरण सांगत आहे. साधकाने एखाद्या इशाऱ्यासारखे हे उद्‌गार ध्यानात ठेवायला हवे. असो.

परंतु श्लोकातील ‘अप्राप्य’ या शब्दाचा निव्वळ ‘प्राप्ती होणार नाही’ असा अर्थ नाही, तर भगवंताची ‘प्राप्ती होणे कधीही शक्यच नाही’ असा आहे. याचे कारण असे की साधनेचे सर्व मार्ग शेवटी साधकाला प्रेममय, सहिष्णु बनवितात. ‘हे विश्वचि माझे घर’ अशा अवस्थेत सर्वच साधक पोहोचतात व त्यायोगे भक्त या नात्यातच विलिन होतात. आणि भगवंतभक्ति म्हणजे आस्थेची, प्रेमाची अशी जीवंत ज्योत जी अहंकाराच्या वा व्यावहारीक अपेक्षांच्या धुराने आच्छादित नाही. म्हणूनच जोपर्यंत आपल्या मनात व्यावहारीक गोष्टींवर प्रेम आहे, आस्था आहे तोपर्यंत भक्तीचे बीज आपल्या ह्रुदयात रुजत नाही. आणि जिथे भक्ती नाही तिथे भगवंत कसे येतील? भगवंत आणि भक्त यांच्या उत्कट नात्याचे वर्णन करताना या अध्यायावरील विवेचनातच माऊली म्हणतात: भगवान एकवेळ वैकुंठी नसतील, योगी लोकांनासुद्धा गंवसणार नाहीत पण जो साधक निव्वळ त्यांच्या नामांतच सर्व विश्व बघतो त्याच्यापाशी ते निश्चितच सापडतील (पहा: ओवी क्र. २०७,२०८). इथे मुद्दा असा आहे की भगवंताच्या निव्वळ नामावर प्रेम उत्पन्न होणे म्हणजेच त्यांच्या निर्गुण रुपाच्या आस्थेने मन दयार्द्र होणे होय. (भगवंताच्या एका ठराविक रुपाबद्दल आपुलकी वाटणे आणि त्यांच्या नामातच जिव्हाळा वाटणे यात फरक आहे. तो म्हणजे भगवंतांचा कुठलाही अवतार हा त्यांच्या नामाच्या पूर्ण शक्तीचा निव्वळ एक थिजलेला पैलू आहे आणि नाम त्यांच्या निर्गुण रुपाचे पूर्ण प्रतिबिंब आहे!) आणि जेव्हा निर्गुणी भगवंतांबद्दल प्रेम निर्माण होते तेव्हा त्रिगुणांत गुरफटलेल्या जगाबद्दल आपोआप तटस्थता येते. किंबहुना, आपण असे म्हणू शकतो की जेव्हा इंद्रियांवर अवलंबून असलेल्या आनंदापासून साधकाची नजर जेव्हा दूर होते तेव्हाच त्याच्या जीवनात खऱ्या भगवद्भक्तीचा सूर्योदय होतो. आणि या भक्तिप्रकाशातच परमार्थाचा मार्ग स्पष्ट दिसायला लागतो. म्हणून भगवान श्रीकृष्ण वरील श्लोकाच्या पहिल्या चरणात पारमार्थिक तत्वांवर प्रेम नसणाऱ्या मानवाला मी कधीही सापडणे शक्य नाही असे म्हणत आहेत.

इथे श्लोकामध्ये अर्जुनाला परंतप का म्हटले आहे हे आपोआप स्पष्ट होते. असे बघा, जीवनात एकच खरे शौर्य आहे. ते म्हणजे स्वतःच्या इंद्रियांचे दमन करुन स्वतःमध्ये जन्मजात असलेल्या पारमार्थिक ज्ञानाला कार्यरत होण्यास संपूर्ण मुभा देणे, आणि त्यातून उत्पन्न झालेल्या प्रेमप्रकाशामध्ये आयुष्याची वाटचाल करणे. आपण सर्वजण जन्मजातच असे शौर्यवान आहोत. परंतु या शौर्याचा उपयोग करायची गरज आपणांस भासत नाही व न वापरल्याने आपला हा गुण सुप्त अवस्थेत गेला आहे. गीतेमधील अर्जुन म्हणजे आपल्यासारखा साधक आहे. त्यामुळे वरील श्लोकामध्ये भगवान श्रीकृष्ण ‘परंतप’ या नावाने केवळ अर्जुनालाच नव्हे तर आपणा सर्वांना संबोधित आहेत आणि त्यायोगे आपल्यामध्ये सध्या सुप्त असलेल्या या शौर्यालाच जागृत करीत आहेत असे वाटते. भगवंतांना माहिती आहे की एकदा हे शौर्य आपल्यात जागृत झाले की भौतिक आकर्षणांच्या दलदलीतून झडझडून उठून भक्तिच्या मार्गावर चालण्याशिवाय आपणांस दुसरा पर्यायच राहणार नाही!

शेवटी व्यावहारीक श्रद्धा मनात ठेवणाऱ्या साधकांची नक्की काय गति होते हे भगवान सांगत आहेत. ते म्हणत आहेत की असे साधक जन्म-मरणाच्या फेऱ्यांतच अडकून राहतात. काळाच्या तोंडात टाकलेले भक्ष्य अशा रुपातच त्यांचे अगणित जन्म व्यतीत होतात. कारण आपल्या जीवनात आनंद असावा या भावनेला त्यांनी एका नाशिवंत गोष्टीशी जोडलेले असते. ज्याक्षणी आनंद जोडलेल्या व्यक्तीचा वा गोष्टीचा क्षय होईल त्याचक्षणी अशा मानवाच्या जीवनात नव्या शोधाचा जन्म होईल. अशा रीतीने ते सतत नव्या गोष्टींच्या शोधात मग्न राहणारच आहेत आणि या जन्म-मृत्यूचा खेळातून त्यांची सुटका नाही. चुकून घरात शिरलेल्या पक्ष्याला जशी बाहेर जायची वाट सापडत नाही व तो एका काचेच्या दारावरुन दुसरीकडे ठोकर खात स्वातंत्र्य मिळविण्याचा प्रयत्‍न निकराने करीतच राहतो, त्याचप्रमाणे असा गृहस्थ नवनवीन वस्तूंवर ममत्व वाढवित शाश्वत आनंदाची अपेक्षा करीत राहतो. या दुष्टचक्रातून साधकाला सोडविण्यास भगवान त्याच्या जीवनात दुःखाचे प्रसंग आणतात. कारण प्रत्येक दुःखदायक प्रसंगामध्ये आपणांस भौतिक जगापासून दूर ओढण्याची क्षमता आहे. परंतु व्यावहारीक जगात रमलेला मनुष्य या भगवद्‌कृपेला नावे ठेवतो आणि आयुष्यात कधीही दुःख येऊच नये अशाच प्रयत्‍नात राहतो. त्यामुळे त्याला भगवान अप्राप्य राहतात. इंद्रियांच्या आकर्षणातून सुटायचे असेल तर सुखद क्षणांची अपेक्षा न करणे व आलेल्या दुःखाच्या क्षणांतून सावध होणे जरुरी आहे. असे केले नाही तर शाश्वत आनंद आपल्यापासून कोटीएक जन्म झाले तरी दूरच राहील.

॥ हरि ॐ ॥


by Shreedhar at March 01, 2017 10:21 AM

अमृतमंथन

‘मराठी-भाषा-दिनाच्या शुभेच्छा’ म्हणजे नक्की काय?

दरवर्षी मराठी-भाषा-दिन ह्या एकाच दिवशी अचानक मराठी माणसाचा मायबोलीबद्दलचा अभिमान उफाळून येतो... पण माझ्याच राज्यात, माझ्याच गावात, मी आपल्या स्वतःच्या भाषेमध्ये साधे दैनंदिन व्यवहारही करू शकत नाही, घराबाहेर मला माझी भाषा फारशी ऐकूच येत नाही, फारशी कुठे वाचायला मिळत नाही, उलट कुठे मराठीमध्ये बोलल्यास बाहेरील फालतू उपरे टॅक्सी-रिक्षावाले किंवा फेरीवाले- दुकानदारसुद्धा माझ्याकडे तुच्छतेने पाहून “मराठी नही समझता. हिंदीमे बोलो !!” असे फर्मावतात, ह्याबद्दल मराठी माणसाला कसलीच खंत वाटत नाही.

by अमृतयात्री at March 01, 2017 08:39 AM

साधं सुधं!!

कुणि जाल का, सांगाल का, सुचवाल का ह्या देवेंद्रा ?

दहिसर ते वांद्रा ह्या दोन उपनगरांना जोडणाऱ्या नवीन लिंक रोडवर सध्या मेट्रोचं काम जोरात चालु आहे. ह्या कामामुळं ह्या लिंक रोडवर वाहतुकीची प्रचंड कोंडी होत आहे. माझा बोरिवली ते मालाड हा खरंतर २५ ते ३० मिनिटांचा प्रवास! हल्ली ह्याच प्रवासासाठी किमान एक तास वेळ लागत आहे. भविष्यातील सुखद प्रवासासाठी त्रास सहन करण्याची आमची नक्कीच तयारी आहे पण ह्या अंतरिम कालावधीत आखल्या जाऊ शकणाऱ्या योजना आणि काही प्रश्न मी नोंदवू इच्छित आहे.

१> एकाच वेळी पश्चिम द्रुतगती मार्ग आणि नवीन लिंक रोड ह्यावर काम सुरु करण्याच्या निर्णयामागची विचारधारा कोणी अधिकृत व्यक्ती स्पष्ट करेल का?
२> ह्या मेट्रोचं काम पुर्ण होण्याच प्रस्तावित वेळापत्रक आणि त्या वेळापत्रकानुसारची प्रगती जनतेस वेळोवेळी उपलब्ध केली जावी
३> ह्या मार्गावरील वाहतुकीचा होत असलेला खोळंबा पाहता ह्या दिशेने मार्गक्रमण करणाऱ्या वाहनांसाठी अधिक कालावधीसाठी हिरवा सिग्नल करणे अपेक्षित आहे.
४>  एकाच वेळी पश्चिम द्रुतगती मार्ग आणि नवीन लिंक रोड ह्यावर काम सुरु झाल्यावर बऱ्याच लोकांनी पर्यायी मार्ग म्हणुन स्वामी विवेकानंद मार्गाची निवड करुन पाहिली. पण ह्या मार्गावर सुद्धा प्रचंड बॉटलनेक्स आहेत. आणि त्यामुळं तिथंही वाहतुकीची प्रचंड कोंडी होऊ लागली आहे. स्वामी विवेकानंद मार्ग खड्डाविरहित करणं आणि बॉटलनेक्स हटवणं ह्यावर शासकीय यंत्रणेने प्राधान्यक्रमानं लक्ष पुरवायला हवं.
५> विविध कारणास्तव रस्ते खोदून ठेवणं, नाकाबंदी करणं हे प्रकार अजुनही नवीन लिंक रोडवर नेहमीप्रमाणं सुरु आहेत. मेट्रोचे काम पाहता ह्या दोन प्रकारांपासून ह्या मार्गाला मुक्तता देण्याची मी विनंती करतो.
६> सध्याच्या नियोजनानुसार रस्त्याच्या काही भागात एक मार्गिका मेट्रोच्या कामासाठी आरक्षित केली आहे. मग थोडा भाग मोकळा आणि पुन्हा आरक्षण असला प्रकार आहे. होतं काय की रिक्षावाले आणि काही कारवाले ह्या मधल्या मोकळ्या भागात वेगानं पुढे जाऊन पुन्हा मधल्या मार्गिकेत यायचा प्रयत्न करतात आणि मग समजुतीच्या अभावी शंख निनाद करताना बराच वेळ वाया जातो. 


उच्चविद्याविभुषित भारतीय लोकांनी अमेरिकेत जाऊ नये असं आपणा सर्वांना वाटतं. पण सुखानं ऑफिसात जायला मिळणं हा मुलभूत हक्क आपल्याला मिळायला हवा ह्याची सरकारला थोडी तरी पर्वा असावी असं ह्या सर्वाना वाटणं स्वाभाविक आहे.

खालील छायाचित्रे मीठ चौकी सिग्नलच्या आधीची आहेत. नेहमी  प्रवासास २ ते ३ मिनिटे लागतात. काल  प्रवासानं ३० मिनिटं घेतली. 









पावसाळा ३ महिन्यावर आलेला आहे. वेळीच योग्य उपाययोजना न केल्यास येत्या पावसाळ्यात ह्या मार्गावर अभूतपूर्व वाहतुककोंडी होऊन कायदा आणि सुव्यवस्थेचा मोठा प्रश्न निर्माण होऊ शकतो ह्याची प्रशासनाने जाणीव ठेवावी हीच पूर्वसुचना  ह्या पोस्टद्वारे लेखक देऊ इच्छितो  


by Aditya Patil (noreply@blogger.com) at March 01, 2017 04:03 AM